نقد، نويسندگان را پخته مي كند
13/10/1397 17:21

سید حسن اسلامی اردکانی در نشست" راهبردهای نویسندگان در پاسخ به نقد" مطرح کرد: اگر اثری نقد نشود مرگ آن نوشته فرا رسیده است چرا که نویسندگان به میزانی که نقد می شوند پخته تر و مسلط تر می شوند.

به گزارش روابط عمومي موسسه خانه كتاب،  نشست تخصصي"راهبرد هاي نويسندگان در پاسخ به نقد" با همكاري گروه زبان و ادب فارسي شوراي بررسي متون و كتب درسي علوم انساني با حضور سيد حسن اسلامي اردكاني، دبيرعلمي پانزدهمين جشنواره نقد كتاب امروز (۱۳دي ماه)در پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي برگزار شد.

در ابتداي اين نشست اسلامي اردكاني با اشاره به راهبردهايي نويسندگان در مقابل نقد، گفت: بهترين وضعيت يك نويسنده ديده و خوانده شدن آثار او است رسيدن به اين مرحله براي نويسنده بسيار لذت بخش است و زماني كه اين آثار منتخب و برگزيده شوند براي او لذت بخش تر است.

وي ادامه داد: زماني كه خواننده متن نويسنده را به دست مي گيرد براي فهم آن ناگزير است آن را در هم بشكند و با مفاهيمي كه با زبان، معيارها و باورهاي او همخ آن را بسنجد. فهميدن يك متن به معناي شكستن آن است. در اين صورت خواننده ممكن است با خواندن يك متن به لذت برسد يا با آن دچار تصادف و چالش شود و از متن فاصله بگيرد. اگر خواننده متن جدي باشد ممكن است دغدغه‌ها  و نگراني هاي خود را در قالب متن و گفته بيان كند. نقد مي تواند عادي ترين شكل خواندن باشد. 
وي با اشاره به تعداد مقاله هاي ارسال شده به پانزدهمين دوره جشنواره نقد كتاب،گفت: در اين دوره از جشنواره هزار مقاله گردآوري شده و پس از ارزيابي مقاله هايي كه شايسته انتخاب بودند توسط سه داور مورد بررسي قرار گرفتند. در اين چند سال اخير در بعضي از حوزه ها و گروه ها هيچ مقاله انتقادي برگزيده نداشتيم. سال گذشته در هشت گروه هيچ مقاله برگزيده نداشتيم يا در اين هشت گروه مقاله اي ارسال نشده بود يا مقاله هاي ارسالي شايسته برگزيده شدن نبودند.
اسلامي اردكاني ادامه داد: علوم انساني  در كشور ما از رشته هاي داغ، پر طرفدار و پر دانشجو است  و در اكثر شهر ها و استان ها و دانشگاه ها براي اين رشته متقاضي وجود دارد. همچنين كتاب ها و مقاله هاي زيادي در اين حوزه نوشته مي شود. اما مقاله هاي انتقادي در اين حوزه بسيار كم است.  اين موضوع ممكن است دلايل مختلف داشته باشد ممكن است كسي كتاب هاي اين حوزه را نبيند يا اگر هم ببيند رغبتي براي نقد آن ها نداشتن باشد. شايد هم ملاحظاتي باعث مي شود در اين حوزه نقدي نوشته نشود. در حوزه ادبيات عرب نيز وضع به همين صورت است. در  حوزه هاي علوم اجتماعي، اخلاق و عرفان، ايران و اسلام، ادبيات عرب هيچ مقاله برتري نداشتيم.

دبير علمي جشنواره نقد كتاب بيان كرد: فضايي به وجود آمده كه عده اي ترجيح مي دهند نقد نكنند اگر نقدي نباشد نشان مي دهد كتاب هاي منتشر شده خوانده نمي شوند. اين نكته كامل درست است كه حيات و پايايي كتاب در گرو نقد است. اولين نقدي كه من نوشتم در مجله آيينه پژوهش منتشر شد اما بعد متوجه شدم اين نقد موجب رنجش شده است بنابراين تصميم گرفتم پا را فراتر از نقد بگذارم. سه نوع نقد مستقيم،پيراموني و فرا نقد داريم كه من نقد نوع سوم را انتخاب كردم. نويسندگان ما در مقدمه كتاب هاي خود مي نويسند كه آمادگي پذيرش هرنوع نقدي را دارند اما وقتي بر كتاب آنها نقدي نوشته مي شود واكنش هاي هولناك و تصورناپديري بروز مي دهند. طبيعت انسان ها نقدگريز است ما بايد بر روي اين طبيعت ذاتي كار كنيم و در سطح آگاهانه بپذيريم كه نقد را در يك كنش عقلاني تفسير كنيم.

اسلامي اردكاني عنوان كرد: عده اي از نويسندگان اعتقاد دارند به هيچ ناقدي نبايد پاسخ داد اين راهبرد درست نيست چرا كه علم و دانش به معناي گفت و گو و نقد و پاسخ به آن نيز گفت و گو است. نقد پژواك نوشتن است. راهبرد ديگري نسبت به نقد وجود دارد كه به آن حمله متقابل مي گويد. اين نوع راهبرد در ايران بسيار رايج است و غالب  نقدها و جواب هايي كه مي بينيم در اين غالب تهيه شده اند. راهبرد سوم؛گفت و گو با منتقدان است اين راهبرد، سالم است و كمتر در ايران رواج دارد.
اين پژوهشگر گفت: جوابيه هايي كه به منتقدان داده مي شود  حاوي ايرادات اخلاقي،محتوايي و ساختاري هستند. دشنام دادن، انتخاب اسم مستعار در جوابيه، تعليم اصول نقد، ديگران را مقصر دانستن، بازخواست اخلاقي، دعا به جان ناقد كردن، تاكيد بر عواطف منفي و ...از جمله موارد اخلاقي در جوابيه ها است. به لحاظ ساختاري ما آموزش مي بينيم كه چگونه نقد بنويسيم و براي اين موضوع كلاس ها و كارگاه هاي مختلفي برگزار مي شود، اما اين آموزش ها براي چگونگي پاسخ به نقدها وجود ندارد. اين درحالي است كه بايد آيين پاسخگويي به نقدها را بايد بدانيم اما چون نويسندگان اين آموزش ها را نديده اند سريع در صدد پاسخگويي بر مي آيند. نتيجه اين شتاب زدگي، نداشتن عنوان، ترتيب و ساختار مشخص است. در صورتي كه اگر بخواهيم به نقدها پاسخ دهيم در ابتدا بايد عنوان مناسبي براي آن پيدا كنيم. همچنين بايد پيشينه روشني از نقد ارائه و نقد را دقيق معرفي و اشكالات را طبقه بندي كنيم و بر اساس آن به نقدها پاسخ دهيم. اما معمولا در پاسخ به نقدها اين اصول رعايت نمي شود.

اسلامي اردكاني راهبرد گفت و گو را به لحاظ اخلاقي درست و به لحاظ علمي كارآمد دانست و گفت: زماني كه مورد نقد قرار گرفتيد با ناقد وارد گفت و گو شويد اما به هيچ عنوان شخصيت و هويت ناقد را مورد نقد قرار ندهيد. چرا كه بهترين فرصت براي يك نويسنده اين است كه اثرش

مورد نقد قرار بگيرد. اگر اثري نقد نشود مرگ آن نوشته فرا رسيده است. نويسندگان به ميزاني كه نقد مي شوند پخته تر و مسلط تر مي شوند.