هر تغییری در بقاع متبرکه با این کتاب قابل پیگیری خواهد بود
11/11/1397 11:2

طاوسی در نشست معرفی و بررسی مجموعه کتاب‌های "هزار مزار ایران" گفت: در این کتاب معماری هر اثر ثبت شده که بسیار با ارزش است چرا که هر تغییری در این بناها قابل پیگیری خواهد بود.

به گزارش روابط عمومی موسسه خانه کتاب، نشست بررسی مجموعه کتاب‌های «هزار مزار ایران» چهارشنبه ۱۰ بهمن‌ماه با حضور محمدمهدی فقیه بحرالعلوم، مؤلف کتاب، سعید طاووسی مسرور و بشیر سلیمی، پژوهشگران تاریخ اسلام  در سرای اهل قلم برگزار شد. 

در ابتدای این نشست، بحرالعلوم گفت: ما با هزینه شخصی خودمان به دنبال تالیف کتاب معارف بقاع متبرکه بودیم و در این راه بیش از 100 میلیون هزینه کردیم. 60 درصد این کار انجام شده بود  که رئیس سازمان اوقاف ما را دعوت کردند و قراردادی بستیم. این مجموعه در حال اتمام بود که میراث فرهنگی ما را دعوت کردند تا مزارات ثبت شده را از این مجموعه جدا کنیم و روش جدیدی برای تالیف این کتاب در پیش بگیریم. 

وی ادامه داد: برای اولین بار یک محقق در کل کشور رفته و 10 هزار زیارتگاه را دیده و به دنبال آن ۱۰هزار موقعیت جغرافیایی، روستا، کاروان سرا و خانه های تاریخی را دیده است. در ابتدا  این زیارتگاه ها را دسته بندی و بخش های شیعیان، خوارج، مسلمانان و زیدیان را مشخص کردیم اما برای خوانندگان کتاب به مذاهب اشاره ای نکردیم. 
با همکاری اوقاف و میزبانی میراث فرهنگی و گردشگری تصاویر فاخری تدوین و و متن آنها را آماده کردیم و برای هر استان به میزان بقای متبرکه ثبت شده اثر تالیف کردیم. عکس های  بعضی از این بقای متبرکه قبل و بعد از تخریب نیز در این کتاب آمده است. 
وی با بیان اینکه هدف ما از این کتاب معرفی بقاع متبرکه بود، گفت: محقق همه بقاع را از نزدیک می بیند. در تدوین این کتاب تلاش بر صداقت و دقت در موقعیت جغرافیای  بنای متبرکه بود. بنابراین این بنا در چند خط تعریف شده است و موقعیت جغرافیای آن شرح داده شده است. مثلا استان البرز قبلا جزو استان تهران بود اما بعد به عنوان یک استان مستقل شناخته شد. همچنین، آخرین توصیفاتی که در مورد بقعه وجود داشته در کتاب آوردیم. 

وی ادامه داد: در تالیف این اثر صداقت در رد یا اثبات نیز برای ما مهم بود. در این راه شهرت محلی را بنا قرار دادیم  و گاهی این شهرت را رد و به صراحت گفتیم که این موضوع ادعایی بیش نیست. برای مکان هایی که نتوانستیم نسبی پیدا کنیم  به آن اشاره ای نکردیم تا زمانی که برای آن سند پیدا کنیم و در چاپ های بعد به آن اشاره خواهیم کرد. 

این محقق با بیان اینکه این کتاب ممکن است به دست مخاطبان و علاقمندان نرسیده باشد اما کارکرد این کتاب زیاد است، گفت:  باید تبلیغات زیادی در مورد آن انجام شود. هرج و مرجی که در نام گذاری این بقاع متبرکه وجود دارد باعث سردگمی و مزهکه مردم و مخاطبان عام و خاص شده است که اگر برای آن فکری نشود خسارات جبران ناپذیری به دنبال خواهد داشت. تعدادی از این نام گذاری ها عوام فریب است. در صورتی این نام گذاری ها برای بقاع متبرکه  یک انگیزه پشت خود دارند. بعضی از این نام ها اشاره به محل سکونت، موقعیت جغرافیایی، شهرت، تاریخ تعمیر و ساخت، شهرت با نام خادم، نام گذاری برای رسیدن سریع به بقعه، اشاره به لقب امام زاده، اشاره به کرامات و اشاره به اشخاص محلی دارند. 

وی گفت: برای امام زادگان زن 865 بقعه ثبت کرده ایم که 1150 شخصیت در آن مدفون هستند شخصیت هایی که بقعه مستقل دارند و شخصیت هایی که بقعه ترکیبی دارند. 
این محقق گفت: علمای انساب پنج روش در تعیین آرامگاه ها دارند. صحت نام نسب، تصریح مورخین و علمای انساب به تاریخ وفات و هجرت، جغرافیای هجرت، سفرنامه ها و کتیبه های تاریخی از جمله این پنج روش هستند. 

در ادامه این نشست، طاووسی این کتاب را خدمتی در عرصه پاسخ به شبهات دانست و به محسان کتاب اشاره کرد و گفت: اگر شخص مدفون در بقعه شهرت غلط داشته در این کتاب سعی شده شخصیت اصلی پیدا شود.  این مسیر بسیار طاقت فرسا و طبعات زیادی دارد. این کتاب در نسب شخص مدفون و تعیین هویت آن مرجعیت دارد و برای مخاطبان عام و خاص قابل استفاده است. 
وی با اشاره به دیگر محسن کتاب گفت: مولف به طور متوسط در هر جلد به بیش از 124 منبع  مراجعه کرده است؛ در مازندران  بیشترین و در سیستان و بلوچستان کمترین  منبع مورد استفاده قرار گرفته است. این اتفاق نشان می دهد برای تالیف این کتاب از نظر پژوهشی تلاش زیادی صورت گرفته است و از نظر منابع کتابخانه ای کار غنی به حساب می آید. 
طاووسی ادامه داد: در این کتاب به لحاظ تنوع آثار نسب نگاری قدیمی ترین تا جدیدترین نسب ها دیده شده است. آثار تاریخی، کتب رجال، مزارات، آثار و تحقیقات جدید در حوزه معماری و تاریخی در این کتاب دیده شده است. از دیگر محاسن کتاب، مصور و رنگی بودن آن است. همچنین عکس های کتاب از زوایای مختلف گرفته شده که ارزش سندی دارد.
این محقق بیان کرد: در این کتاب معماری هر اثر ثبت شده که بسیار با ارزش است چرا که هر تغییری در این بناها قابل پیگیری خواهد بود. شیوه ارائه کتاب به تفکیک هر استان آمده است که شیوه خوبی است اما کاش صحافی بهتری برای کتاب انجام می شد. پاورقی و منبع هر مطلب مشخص نیست هرچند جای این موارد در این کتاب نیست چرا که این کتاب حالت راهنمای گردشگری دارد. برخی از مقبره ها در کتاب تصویر ندارند بهتر است تصاویر آنها آورده شود. برای کارهایی بعدی پیشنهاد می کنم شخصیت مدفون در مزار در اولویت اول و معماری و هویت بنا در اولویت دوم قرار بگیرد همچنین فرهنگ عامه حول آن مزار هم مورد توجه قرار بگیرد. بعضی بناها در کتاب آمده که خارج از موضوع است مثلا برج هایی در مازندران آمده که وجه مقبره بودن ندارند.
سلیمی از دیگر سخنرانان این نشست گفت: فضایی فرهنگی زیارتی نیاز به بازنگری جدی دارد و منحصر در امام زادگان ایران نیست. امام زادگان در این کتاب به عنوان پازل از یک پازل کلی است. این کتاب مشخص است ۲۱جلد آن تاکنون چاپ شده و ۱۰ جلد آن هم نوشته شده اما هنوز چاپ نشده و مهمترین آن برای استان تهران است. امیدوارم میراث فرهنگی و گردشگری همت کند و بقیه کارها را به اتمام برساند. 
وی ادامه داد: برای این کتاب ها باید کار نرم افزاری انجام شود تا در اختیار علاقمندان و در سبد علمی محققان قرار بگیرد. نگارش این کتاب شجاعت می خواهد و مولف به طور حتم مصائبی را هم تحمل کرده اند چرا که باورهایی که  در ذهن مردم بود را از نظر علمی زیر سوال بردند. با در نظر گرفتن فضای علمی این اثر و آثار دیگری که از مولف چاپ شده است می توان فهمید که سیاست رد آثار  و شخصیت های مدفون در بقعه هدف نیست بلکه سیاست دیگری همچون معرفی جایگزینی برای آنها انجام شده است. این امر از نقاط قوت کتاب است. وقتی ۲۱ جلد کتاب را باز می کنیم با توضیحات مفصل معماری بنا رو به رو می شویم که حتما مهم بوده و باید منتشر می شدند.