کیومرث صابری در تاریخ ما ماندگار است
22/01/1398 11:9

اسماعیل امینی در نشست تخصصی نقد و بررسی مطبوعات طنز بعد از انقلاب گفت: صابری به دیگر طنزنویسان یاد داد که می‌توان طنز نوشت اما شلخته و ترسو نبود.می‌توان صاحب تفکر و اندیشه بود اما بله قربان گو و منفعل نبود.

به گزارش روابط عمومی موسسه خانه کتاب ، نشست تخصصی نقد و بررسی مطبوعات طنز بعد از انقلاب به مناسبت هفته هنر انقلاب اسلامی با همکاری موسسه خانه کتاب چهارشنبه 21 فروردین‌ماه 1398 با حضور صابر قدیمی، اسماعیل امینی و ناصر فیض مدیر دفتر طنز حوزه هنری و عباس حسینی نژاد نویسنده و شاعر در سرای اهل قلم موسسه خانه‌کتاب  برگزار شد.


در ابتدای این نشست اسماعیل امینی، شاعر طنزنویس گفت: من از شاهدان عینی بودم و با مطبوعات مختلف کم و بیش همکاری داشتم. همچنین خواننده مطبوعات طنز بودم  بنابراین می خواهم بعد از چهل سال تجربیات خودم را عرضه کنم به این امید که برای نسل جوان جالب باشد و از تکرار تجربه های تکراری جلوگیری کند و راهی به سوی آینده باشد.

امینی با اشاره به مشکلات مطبوعات در دوران کنونی گفت: گران شدن ناگهانی کاغد و فشارهایی که از اهل قدرت روی مطبوعات است از جمله مشکلاتی است که جلوی چشم است اما برخی از این مشکلات جلوی چشمانمان نیست مانند اینکه در روزگاری قرار داریم که در کشور ما میل به مطالعه، مباحثه و یادگرفتن چیزهای تازه کم شده و میل به حرف زدن زیاد شده حتی درجاهایی که طبیعت این است که بیشتر خواننده باشیم تا گوینده مانند کتابخانه. در کتابخانه مراجعه کنندگان بیشتر با هم حرف می زنند تا مطالعه کنند. ما در دوره ای قرار داریم که استقبال از کتاب خیلی کم است اما تعداد زیادی ناشر داریم و می توان ادعا کرد که تعداد ناشران از تعداد خوانندگان ما بیشتر است و بیش از ۲۰ هزار ناشر ثبت شده داریم اما ۲۰ هزار خواننده نداریم. 

وی ادامه داد: فقر شدید مطالعه در نظام فرهنگی ما باعث شده هرکسی از هر چیزی به شگفتی بیاید. جایگزینی رسانه های مجازی به جای کاغذی در همه جا عالم در حال رخ دادن است و جای نگرانی نیست. زمانی خود رسانه های کاغذی  جای رسانه ها و نهادهای دیگر  مانند مساجد،  قهوه خانه ها و...را گرفته اند. وقتی چاپ می آید جای وعظ و خطابه را می گیرد اما چیز نگران کننده این است که با نسلی روبه رو هستیم که کنجکاوی، سوال و اعتراض درست و حسابی ندارد و به شدت سطحی است. صورت غالب اجتماع ما به این گونه است. دوران فقر اندیشه و سایه افکندن ابتذال بر همه چیز است.  رسانه های جدید سرعت، سهولت و امکان انتشار جهانی دارند. 

امینی با اشاره به نشریه های بعد از انقلاب گفت: در شهریور ۱۳۲۰ رضاخان فرار کرد و حکومت جدید هنوز مستقر نشده بود و در این دوره انواع و اقسام نشریه منتشر می شد و جامعه هم از آنها  استقبال می کرد. در یک کلمه ویژگی های اصلی  نشریات این دوره هرج و مرج و عصبانیت است و به هنر طنز و ژرف نویسی کمتر توجه می شد. در این دوره بسیاری از نشریات که به دلایل مختلفی تعطیل شده بودند دوست داشتند دوباره منتشر شوند. مانند نشریه چلنگر و توفیق. این دسته از نشریه ها منتشر می شوند اما خیلی زود خود به خود تعطیل می شوند؛ به عبارتی آرزوها و صداهای فروخفته فرصت پیدا کرده بودند حرف بزنند. دوره ای بود که هیچ کس به حرف هیچ کس گوش نمی داد هر کسی مخاطبان خود را جمع می کرد و حرف خود را می زد. 


وی ادامه داد: در آن دوران در همه گرایش های سیاسی این تفکر وجود داشت که آنچه می گویند قطعا درست است و آنچه دیگری می گوید قطعا غلط است. بنابراین گفت و گو شکل نمی گرفت و بیشتر جدال بود. در این سال ها تعدادی نشریه طنز منتشر می شد که متولی نداشت مانند شب نامه بود هرچند به صورت رسمی منتشر می شد اما نویسندگان و مسئولان آن اسم نداشتند و به عبارتی نقیضه یک نشریه بود و آن را با نشریه اصلی اشتباه می گرفتیم.  تعدادی از این نشریه ها نقیضه نبود اما سراسر فحش نامه از همه طیف ها بود و  به طور غیر رسمی به هر کسی می خواستند فحش می دادند. همین الان هم بعد از چهل سال این کار را تکرار می کنیم تعداد زیادی فضای مجازی داریم که اسم ندارد و کد دارد با موضع های مختلف و در پوشش های مختلف کارشان فحش دادن به دیگری است. اگر از مشروطه حساب کنیم بعد از بیش از صد سال هنوز این شیوه را داریم که این شیوه مشتری هم دارد درحالی که ما جامعه صدر مشروطه نیستم  ما در جامعه بی سواد نداریم و اغلب تحصیل کرده دانشگاهی هستند اما روی این موضوعات سرمایه گذاری می شود و مشتری هم دارد.

امینی درباره کیومرث صابری فومنی، طنزنویس و پایه‌گذار موسسه گل‌آقا، گفت: کیومرث صابری زمانی در روزنامه اطلاعات شروع به نوشتن کرد که در فضای جنگ قرار گرفت؛ زمانی که اگر درباره آدم‌های معمولی مطلب می‌نوشتند بسیار اذیت می‌شدند و فقط ترجیح می‌دادند خودشان با دیگران شوخی کنند. صابری این تصور را شکست و سرشوخی را باز کرد. کار که او کرد در تاریخ ما همیشه ماندگار خواهد بود. صابری زمانی بدون نام طنز می‌نوشت و حتی یک بار از طرف یکی از اعضای مجلس تهدیدهای شدیدی شد. صابری به دیگر طنزنویسان یاد داد که می‌توان طنز نوشت اما شلخته و ترسو نبود. انتقاد کردن خارج از طیف ارزش‌های انقلاب و زیر سوال بردن مسئولان نیست. می‌توان صاحب تفکر و اندیشه بود اما بله قربان گو و منفعل نبود.

این نویسنده با اشاره به نشریه گل آقا گفت: بینشی که هنوز حفظ شده (من یا دیگری است)، یعنی آنچه من هستم خوب و اسطوره‌ای است و آنچه غیر از من است دشمن و بد است. این تفکر از زمانی باب شد که از همه‌چیز مثل شغل و رنگ و لهجه و... به عنوان فحش به کار برده می‌شد و بقایای این فاجعه هنوز هم در جامعه باقی مانده است. در موسسه گل‌آقا صابری اصلا اجازه شوخی با چیزهایی را که مربوط به کرامت انسان‌هاست نمی داد؛ حتی اگر آن شخص دشمن بود. نکته‌ای که صابری قانون کرده بود این بود که طوری بنویسیم که اگر شخصی که طنز درباره اوست آن را خواند خوشش بیاید و شرمنده نشود.

در ادامه این جلسه صابر قدیمی گفت: در دوره مشروطه بعد از اینکه نمونه های اولیه مطبوعات آمدند شاهد حضور پررنگ طنز در مطبوعات بودیم. رفته رفته نشریات جای خود را پیدا کردند. ابوالقاسم حالت و ابوتراب جلی که زندگی خود را وقف طنز کرد نمونه هایی این این رشد هستند. وقتی زندگی نامه ابوتراب جلی را می خوانیم می بینیم که او همیشه درگیر چاپ اشعارش بوده و حتی مدتی به علت سرودن شعر متواری بود. از طرفی استقبال زیادی از اشعارش می شد. حسین کرد شبستری از جمله اشعار ایشان است که مورد استقبال مردم قرار گرفت.

وی ادامه داد: در شهریور ۵۸  با ورود قانون مطبوعات تعدادی از نشریات تعطیل شدند و روزنامه اطلاعات رفته رفته طنز را در خود جای دارد با حضور کیومرث صابری می توان ببینیم که نقطه عطفی در طنز داشتیم. با حضور ایشان طنز جدی گرفته می شود. در سال ۶۳ و ۶۴ در نشریات تخصصی مانند فیلم، نگاه نو ... ستون های طنز فعالیت خود را شروع کردند و با استفاده از طنز به موضوعات تخصصی بپردازند،  نشریات کیهان و صبح و دو کوهه هم حرکات مشابه انجام دادند. حضور کیومرث صابری در «دو کلمه حرف حساب» ستون طنز صفحه 3 روزنامه اطلاعات باعث شد کمی طنز جدی‌تر گرفته شود. سال 63 تا خرداد 76 که مقطع دیگری در مطبوعات طنز به شمار می‌روند دیگر نشریات هم حرکات تازه‌ای در این حوزه شروع کردند.

وی  درباره محدود بودن موضوعات قابل بحث برای طنزنویسان گفت: ما انسان‌های خودمقدس‌پنداری هستیم. زمانی که به عنوان طنزپرداز می‌نویسیم، هر اسمی به کار ببریم توهین به حساب می‌آید. کوچک‌ترین شوخی به همه برمی‌خورد. اگر به قومیت‌ها شوخی کنیم وای به حالمان می‌شود. تمام شخصیت‌ها فارس هستند، حتی شوخی با جنسیت‌ها هم برای ما مشکل‌ساز می‌شود.