منابع آموزشی ما درباره منطقه‌گرایی به دهه 90 میلادی برمی‌گردد
10/06/1398 8:47

سازمند گفت: منابع فارسی موجود درباره منطقه‌گرایی قدیمی بوده و کارهای خوبی در این زمینه منتشر شده است ولی بیشتر داده‌های این منابع مربوط به دهه 90 میلادی است.

به گزارش روابط عمومی موسسه خانه کتاب، نشست نقد و بررسی کتاب «نظم جهانی و منطقه‌گرایی جدید» سه‌شنبه (5 شهریور) با حضور بهاره سازمند و ولی گل‌محمدی به‌عنوان منتقد و محمود جوادی یکی از مترجمان کتاب در سرای اهل قلم خانه کتاب برگزار شد.
 
در ابتدای این نشست محمود جوادی با اشاره به این نکته که کتاب نظم جهانی و منطقه‌گرایی جدید در اصل انگلیسی خود به‌صورت کتاب منتشر نشده است گفت: این اثر کتابچه‌ای برای بحث سیاستگذاری بوده است که توسط شورای روابط خارجی ایالات متحده امریکا منتشر شده است. این کتابچه برآیند جلساتی درباره نظم جهانی و منطقه‌گرایی در این شورا بوده و در سپتامبر 2016 توسط 6 تن از نویسندگان آمریکایی و کانادایی منتشر شده است.
 
جوادی افزود: بحث اول این کتاب کارویژه‌های نهادهای منطقه‌ای و بحث دوم آن پرسش از این موضوع است که آیا سازمان‌های منطقه‌ای در راستای جهانی‌شدن قرار دارند یا در تقابل با آن؟ کتاب توصیه‌ها و پیشنهادهایی به دولت آمریکا دارد که در انتهای هر یک از مقالات درج شده است اما باید توجه داشت که این کتاب در زمان دولت اوباما تالیف شده، به همین دلیل به پیشنهادهای آن در دوران دونالد ترامپ چندان عمل نشد.
 
مترجم کتاب درباره اهداف خود و همکارش علی صباغیان از ترجمه کتاب گفت: کتاب‌هایی که در حوزه منطقه‌گرایی در فضای دانشگاهی ایران رواج داشته و دارند تا حدودی کهنه شده‌اند و لازم بود کتابی تازه مبتنی بر تحولات پس از سال 2008 که اقتصاد آمریکا و جهان دچار بحرانی اساسی شد منتشر شود تا کتاب‌های حوزه کاربردی‌تر شوند. این کتاب به شکلی کاربردی و مبتنی بر آمار و ارقام و کمتر تئوریک نوشته شده و می‌تواند تفسیری قابل قبول از رویکردهای سیاست خارجی ایالات متحده و اهداف آن ارائه دهد.

 
جوادی افزود: علت دیگر ترجمه کتاب این بود که ایران خواه ناخواه باید سیاست منطقه‌ای منسجمی داشته باشد و من در هنگام انتخاب کتاب برای ترجمه احساس می‌کردم در این مورد سردرگمی فراوانی در میان سیاستمداران وجود دارد و به گمانم این کتاب می‌تواند در زمینه انسجام‌بخشی به روند سیاستگذاری در سطح منطقه‌ای مفید باشد.
 
پس از صحبت‌های مترجم کتاب نوبت به یکی از منتقدان کتاب بهاره سازمند، عضو هیات علمی دانشگاه تهران رسید، وی گفت: منابع فارسی موجود در زمینه منطقه‌گرایی قدیمی است کارهای خوبی در این زمینه منتشر شده است ولی بیشتر داده‌های این منابع مربوط به دهه 90 میلادی است و ما از دهه 90 شاهد تحولات بسیار بوده‌ایم. در چندسال اخیر کتاب‌های به روزی هم منتشر شده و یکی از آن‌ها همین کتاب «نظم جهانی و منطقه‌گرایی جدید» است. این کتاب بعد تئوریک ندارد و کاملا عینی به بررسی رابطه نظم جهانی با منطقه‌گرایی پرداخته است. ترجمه اثر روان است و مقدمه کتاب که مترجمین آن را نوشته‌اند ورودیه‌ای مناسب برای اثر محسوب می‌شود. از دیگر نقاط قوت اثر وجود ضمائم مفید در آن است.
 
سازمند افزود: بخشی از خلاءهای موجود در این اثر به این دلیل است که کتاب همان‌طور که در صحبت‌های مترجم نیز به آن اشاره شد در ابتدا به‌عنوان یک کتاب تدوین نشده است و به همین دلیل ویراستاری که به اثر انسجام ببخشد در نسخه انگلیسی آن وجود نداشته است. فصول کتاب یکدست نیست و علت این موضوع آن است که هر فصل یک نویسنده مجزا داشته است.
 
به گفته این عضو هیات علمی دانشگاه تهران، بین عنوان کتاب و محتوای فصل‌ها یکسانی چندانی وجود ندارد در کتاب دو مفهوم گسترده نظم جهانی و منطقه‌گرایی جدید به دو مفهوم دیگر یعنی حکمرانی و سازمان‌های منطقه‌ای آن هم نه در همه مناطق تقلیل پیدا کرده است به عبارت دیگر عنوان کتاب از محتوای فصل‌ها گسترده‌تر و کلان‌تر است و آنچه در کتاب مورد توجه بوده تاثیر بازیگران و سازمان‌های منطقه‌ای بر نظم جهانی بوده است. ای ‌کاش عنوانی که به اهمیت سازمان‌های منطقه‌ای در محتوای کتاب اشاره داشت برای آن انتخاب می‌شد.

 
سازمند در ادامه انتقادات خود گفت: نگاه کتاب به نظم جهانی غرب‌محور است و پیش فرض سیطره آمریکا و اروپا در نظم جهانی در سراسر متن دیده می‌شود. سهم مناطق به‌صورت یکدست در کتاب دیده نشده و وضعیت اروپامحوری حاکم بر کتاب چنین چیزی را تحمیل کرده است.
 
او همچنین افزود: به نظر می‌رسد کتاب برای آنکه تبدیل به اثری کامل شود نیازمند یک فصل جمع‌بندی در انتها بود. در حال حاضر این‌گونه به نظر می‌رسد که انتهای کتاب رها شده است. همچنین بعد اقتصادی در مسأله منطقه‌گرایی در نگاه نویسندگان کتاب نسبت به دیگر ابعاد این موضوع بیشتر مورد توجه قرار گرفته و برخی ابعاد نظیر مباحث محیط‌زیستی از اساس در کتاب مطرح نشده است.
 
سازمند در انتهای نقد خود گفت: یکی از خصوصیات این کتاب به دلیل آنکه از اساس به‌عنوان کتابی برای مخاطب گسترده تدوین نشده این است که نویسندگان مفروض گرفته‌اند مخاطبان اثر تعاریف مفاهیم مختلف را می‌دانند و به‌همین دلیل هیچ مفهومی را تعریف نکرده‌اند. این خلأ تا حدودی با زیرنویس‌های مترجمین پر شده است ولی هنوز هم برخی مفاهیم برای مخاطبانی که تسلط کافی بر حوزه ندارند گنگ می‌کند.
 
پس از سازمند، ولی گل‌محمدی، پژوهشگر حوزه روابط بین‌الملل و مدرس دانشگاه گفت: این کتاب درباره همه‌چیز صحبت کرده جز درباره نظم جهانی و منطقه‌گرایی جدید. حُسن کتاب آن است که اثر می‌تواند به ما درباره فهم رویکردهای ایالات متحده در زمینه سیاستگذاری روابط جهانی تصویر قابل توجهی ارایه دهد.
 
او افزود: نویسندگان کتاب متخصص روابط بین‌الملل نبوده‌اند و بیشتر از حوزه مطالعات اقتصادی به مقوله سیاست خارجی پرداخته‌اند. می‌توان گفت این کتاب روحی تک‌گویانه دارد. نوعی تک‌گویی درباره نسبت آمریکا با مسائل مختلف. کتاب عاملیت در سطح جهانی را به قدرت‌های بزرگ می‌دهد و از ابتدا تا انتها منظور خود را از مفاهیمی نظیر قدرت و مصداق‌های قدرت‌های نوظهور که در کتاب بسیار به آن‌ها اشاره شده و نویسندگان معتقدند ایالات متحده را تحت‌الشعاع قرار داده سخن نمی‌گوید.
 
گل‌محمدی با اشاره به اینکه نقطه قوت کتاب تسلط مترجمان بر متن و زبان آن بوده گفت: این کتاب بیش از آنکه به درد مقوله منطقه‌گرایی بخورد در بحث آموزش سازمان‌های بین‌المللی کارآمد است و منبعی غنی در این زمینه محسوب می‌شود.
 
وی عنوان کرد: نقد اصلی در کتاب آن است که زیر سایه مقوله اقتصاد نوشته شده و نتوانسته از این سایه خارج شود. نویسندگان معتقدند ما در دوره گذار به سر می‌بریم و باید دانست که در دوره گذار امنیت و قدرت عوامل اثرگذار اصلی هستند و اقتصاد نقش فرعی‌تری نسبت به این عوامل ایفا می‌کند. در این پایه می‌توان گفت که کتاب به رویکرد همگرای مبتنی بر اقتصاد به‌خوبی پرداخته ولی منطق واگرای قدرت را به خوبی نمایان نساخته است. باید توجه داشت که این منطق واگرا در آینده چالش‌زا خواهد بود.