درک فرهنگی جوانان ما عمیق نیست
23/06/1399 15:50

رئیس انجمن استادان زبان وادبیات فارسی در نشست «زبان‌ فارسی در گسترۀ گیتی» گفت: ارتباط جامعه و جوانان ما با فرهنگ ضعیف است و درک فرهنگی آنها عمیق نیست چرا که ما زبان و ادب فارسی را خوب به آنها آموزش ندادیم.

به گزارش روابط عمومی موسسه خانه‌کتاب و ادبیات ایران، نشست تخصصی «زبان‌ فارسی در گسترۀ گیتی» یک‌شنبه (۲۳ شهریورماه)  با حضور دکترغلامحسین غلامحسین‌زاده؛ رئیس انجمن استادان زبان وادبیات فارسی و دکتر بهادر باقری؛ معاون گسترش زبان‌فارسی و ایران‌شناسی در دانشگاه‌ها و مراکز علمی خارج از کشور در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری سرای اهل قلم به صورت مجازی برگزار شد.

در ابتدای این نشست؛ غلامحسین غلامحسین‌زاده با اشاره به جایگاه و اهمیت زبان و ادب‌فارسی گفت: زبان دریچه اندیشه است و جهان را از دریچه زبان می‌بینیم. وقتی زبان‌های مختلفی داریم یعنی دریچه‌های مختلفی داریم و این دریچه‌ها با توجه به زاویه‌دید، گستره و چگونگی بازکردن فضا به سوی جهان اندیشه و معنا با هم متفاوت هستند. زبان‌ها در عین حال که وسیله ارتباط انسان‌ها هستند از نظر نوع درک جهان نیز متفاوت هستند. به عنوان نمونه در زبان عربی هم مذکر و هم مونث دستوری داریم اما زبان‌فارسی اینگونه نیست.  

 

وی با بیان اینکه زبانهای مختلف از نظر تقسیم‌بندی مقوله‌های جهانی با هم متفاوت هستند، گفت: هر زبانی به لحاظ نوع توانمندی‌هایی که دارد در این تقسیم‌بندی‌ها و مقوله‌ها اهمیت پیدا می‌کند. زبان‌انگلیسی به لحاظ اصطلاحات علمی، مسائل صنعتی و اقتصادی، توانایی بالایی دارد. زبان‌های مختلف هر کدام در زمینه‌ای نقاط قوت دارند. نقطه‌قوت زبان‌فارسی این است که اولا زبان اندیشیدن انسان درباره جهان و اسرار هستی و پاسخ به سوال هایی همچون جهان چیست؟ خدا کیست؟ رابطه انسان با خدا، جهان و خودش چگونه است؟  بوده و در ثانی زبان‌فارسی در حوزه فرهنگی و پرداختن به مسائل عاطفی و درونی انسان و پاسخگویی به اسرار هستی بسیار ورزیده و توانا است و تواناترین زبان در این حوزه به‌حساب می‌آید چرا که نویسندگان و شاعران این زبان به این موضوع اندیشیده‌اند و فکر کرده‌اند و آثاری در این زبان تولید کرده‌اند. این نقطه‌ قوت باعث شده جهان خارج از حوزه ایران نیز طالب آشنایی با زبان‌فارسی باشند تا از این طریق بتواند به میراث  فرهنگی که در زبان‌فارسی است، دست پیدا کنند.

 

رئیس انجمن استادان زبان و ادبیات فارسی ادامه داد: شاعرانی مانند اقبال برای بیان دریافت‌های درونی خود به زبان اردو و زبان مادری خود به آن صورتی که به زبان‌فارسی بیان می‌کنند، نمی توانند بیان کنند و یا شهریار اگرچه اشعار ترکی دارد اما زیباترین اشعارش به زبان‌فارسی است چرا که این زبان لغات و تقسیم‌بندی‌های بیشتری در اختیار شاعران و نویسندگان قرار می‌دهد تا بهتر بتواند مکنونات درونی خود را بیان کند.

 

وی با بیان اینکه زبان‌فارسی در گستره جهانی از سه زاویه تولید«جایی که زبان تولید می‌شود»، آموزش «در سطح ایران و جهان» و خوانش «آثاری که به زبان‌فارسی نوشته می‌شوند در کجا خوانده می‌شود» مورد بررسی قرار می‌گیرد،گفت: در زمینه تولید زبان؛ زبان‌فارسی محدود به جغرافیای سیاسی امروز ما نیست بلکه همیشه گویندگان، نویسندگان، شاعران و... متعلق به منطقه وسیع‌تری بودند که امروز از نظر ما؛ منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای به‌حساب می‌آید. ما غیر از ایران، کشورهای فارسی زبانی همچون تاجیکستان و افغانستان داریم و در قلمرو فرهنگ ایرانی شبه قاره، بنگلادش، هندوستان، پاکستان، آسیای مرکزی، ترکمنستان، جمهوری آذربایجان در آسیای صغیر ترکیه، در غرب؛ کشورهای عربی به ویژه عراق قلمرو زبان فارسی بودند و نویسندگان و شاعران ما در این مناطق زندگی می‌کردند و آثاری به زبان فارسی تولید کردند که جزو میراث ما محسوب می‌شوند.

غلامحسین زاده عنوان کرد: مهاجران این کشورها به نقاط مختلف دنیا، نیز به زبان فارسی اثر تولید می‌کنند. در اروپا، آمریکا، روسیه و.. آثار ادبی داریم که از سوی ایرانی‌ها، افغانی‌ها و تاجیک‌هایی که به این مناطق مهاجرت کردند، به زبان فارسی نوشته و چاپ می‌شوند. امروز زبان‌فارسی در جاهای مختلف رواج  و  تولیدکننده دارد چرا که ایرانی، افغانی و تاجیکی زبانی بهتر از زبان‌فارسی برای بیان احساسات خود پیدا نمی‌کنند. شاعران و نویسندگانی داریم که در تولید آثار خود از زبان‌فارسی استفاده کرده‌اند اما هیچ وقت به ایران سفر نکرده اند یا در گفت وگوی زبان‌فارسی مشکل دارند اما در زبان نوشتاری توانایی کاملی دارند.

 

رئیس انجمن استادان زبان وادبیات فارسی ادامه داد: به لحاظ خوانش، چیزی که محققان و دانشمندان از دریچه زبان‌فارسی کشف و بیان کردند، معمولا مفاهیم انسانی است که با خصوصیات فطری انسان سازگار است و هر انسانی در هر جای جهان با آنها رو به رو شود خود به خود به آن جذب می‌شود. آثار ما در خارج از کشور از لحاظ خوانش، گستره جهانی دارد. بسیاری از شاعران ما در جهان نه تنها نزد پژوهشگران و نویسندگان بلکه نزد عموم مشهور هستند؛ مانند خیام که در جهان خارج شناخته شده است چرا که سوال‌ها و پرسش‌های جدی که انسان امروز همیشه با آن رو به رو است را به زیباترین شکل بیان کرده است. آثار عرفانی ما همیشه در اروپا و آمریکا خواننده و خواهنده فراوان دارد. سال‌ها در آمریکا، ترجمه مثنوی معنوی یا بعضی از اشعار و غزلیاتش جزو  پرفروش ترین آثار ادبی و ترجمه است. به این دلیل که محتوا، شیوه بیان، تقسیم‌بندی و ورزیدگی زبان سبب شده مفاهیم عمیق را کشف کند و آنها را زیبا بیان کند. لذتی که از خواندن اشعار شاعران خودمان می‌بریم به این دلیل است که آنها دریچه‌ای به روی ما باز می‌کنند که به آن وضوح برای ما باز نبود. آثار ادبی ما در جهان مورد استقبال قرار گرفته و حتی به حدی تاثیرگذار بوده که سبب شده مکتب‌های ادبی خاص پدید آید.

 

غلامحسین زاده با تاکید بر اینکه سعدی در فرانسه بسیار شناخته شده است، گفت: به قدری این شخصیت در بین مردم مهم بود که نام فرزندان خود را سعدی می‌گذاشتند. گوته آلمانی بسیار تحت تاثیر حافظ قرار داشت. در شاهنامه و آثار ادبی مطالبی بیان شده که امروز برای بشر تازگی دارد. آثار ادبی ما در جهان امروز خواهنده دارد و کسانی هستند که می خواهند این آثار را بخوانند و آن را یاد بگیرند. در بسیاری از دانشگاه‌های جهان، کرسی‌های زبان و ادبیات فارسی و ایران‌شناسی داریم و داوطلبانی داریم که خواهان تحصیل در این رشته هستند که یا در کشورهای خودشان تحصیل می‌کنند یا در دانشگاه‌های ما مشغول به تحصیل هستند که تعداد آنها زیاد است. این دانشجویان می‌خواهند گنجینه، محتوا و خصوصیات مختلف این زبان شامل؛ دستور، بلاغت، نشانه‌شناسی فرهنگی حاکم بر نشانه‌گذاری‌های ادبی را بشناسند تا این خصوصیات را مستقیما از طریق خود زبان بشناسند نه از طریق ترجمه‌ای که از آثار صورت گرفته است. این جایگاه زبان و ادبیات ما در جهان است که از لحاظ فرهنگی، نماینده و بازگوکننده فرهنگ ما است.

 

 وی با بیان اینکه فرزندان ما باید با ادبیات و میراث فرهنگی گذشته آشنا شوند، گفت: زبان فارسی، زبان فرهیختگی است؛ در هند و پاکستان زبان‌فارسی یعنی زبان فرهیخته و اگر کسی به این زبان شعر بگوید شخص فرهیخته‌ای به حساب می‌آید. با همه این اهمیت، گله‌مند هستیم که جامعه و جوانان ما ارتباطشان با فرهنگ ضعیف است. درک فرهنگی جوانان ما عمیق نیست چرا که ما خوب زبان و ادب فارسی را به آنها را آموزش ندادیم.

استادان اعزامی به کرسی‌های زبان و ادب فارسی، نماینده فرهنگ، تمدن و ادبیات ایران هستند

در ادامه این نشست، بهادر باقری با بیان اینکه زبان و ادب فارسی شیفتگان فراوانی دارد، گفت: در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، سفارت‌خانه ها و رایزنی‌های فرهنگی اعلام کرده‌اند که کشورها خواهان ایجاد کرسی‌های زبان فارسی هستند. در بیش از 207 کشور جهان، در دانشگاه‌ها کرسی‌های زبان‌فارسی، زبان و ادبیات فارسی، شرق‌شناسی یا ایران‌شناسی داریم. کشورها برای زبان‌های خود سرمایه‌گذاری می‌کنند و به دانشجویان علاقه‌مند بورس تحصیلی می‌دهند. توجه به گسترش زبان فارسی از قبل از انقلاب وجود داشته و استادان نامدار به کشورهای مختلف اعزام می‌شدند. بعد از انقلاب، خوشبختانه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به این امر توجه کردند و سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی نیز در گسترش زبان فارسی مسئولیت داشته است. اولین دوره‌های دانش‌افزایی را برای دانشجویان خارجی برگزار کردند و چندین دوره دانشجویان خارجی در ایران تحصیل کردند و از نزدیک با جامعه ایران آشنا شدند و این اتفاقات هنوز هم ادامه دارد.

 

وی ادامه داد: در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری حدود 300 استاد به کشورهای مختلف اعزام شده است. تعدادی از کرسی‌های زبان و ادبیات فارسی در جهان مستقل هستند و استادان بومی یا استادان ایرانی مقیم یا استادان خارجی زبان و ادب فارسی در آنجا تدریس می‌کنند و سال‌ها چراغ زبان فارسی را روشن نگه داشته‌اند.  خوشبختانه در ایران، دانشگاه‌های علامه طباطبایی، دانشگاه تهران، دانشگاه تربیت مدرس و...استادان جوانی تربیت کرده‌اند که اکنون در کشورهای خودشان زبان فارسی تدریس می‌کنند و در کشورهای آمریکایی، اروپایی، آفریقایی و اقیانوسیه زبان‌فارسی تدریس می‌کنند. از 207 کرسی، حدود 80کرسی با ما در ارتباط هستند و خواهان حضور استادان ایرانی در این کرسی‌ها هستند، هر چند مسائل ارزی و کرونا این حضور را محدود کرده است. اما به طور کلی، این حرکت رو به جلو بوده است و سال قبل توانستیم به بسیاری از کرسی‌ها حتی مناطق ناامنی مانند عراق، سوریه و لبنان استاد اعزام کنیم.  

معاون گسترش زبان‌فارسی و ایران‌شناسی در دانشگاه‌ها و مراکزعلمی خارج از کشور در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری عنوان کرد: استادان اعزامی به کرسی‌های زبان و ادب فارسی صرفا با هدف زبان‌آموزی اعزام نمی‌شوند بلکه آنها را نماینده فرهنگ، تمدن و ادبیات خودمان می‌دانیم. شخصیت، منش و نوع ارتباط این استادان با دانشجویان دوستانه است و گاهی به ارتباطات خانوادگی منجر می‌شود؛ در نتیجه شرایطی فراهم می‌شود که آنها با زندگی، منش و فرهنگی ایرانی آشنا خواهند شد. این استادان سخنرانی‌های علمی و فرهنگی در دانشگاه‌های این کشورها انجام می‌دهند و گاهی زمینه‌هایی فراهم می‌شود تا سینمای ایران معرفی شود. برنامه‌های فرهنگی زمینه‌ای فراهم می‌کند که دانشجویان زبان خارجی با زبان‌فارسی آشنا شوند. انگیزه خارجی‌ها برای آموزش زبان فارسی متفاوت است. به عنوان نمونه در چین 12 کرسی زبان‌فارسی و 15 کرسی ایران‌شناسی داریم؛ نگاه چینی‌ها به این موضوع جنبه اقتصادی دارد و کرسی‌های زبان چینی در کل دنیا گسترده است و اعلام کرده‌اند باید هزار کرسی در سطح جهان داشته باشند. در چین زمینه‌های فرهنگی، ترجمه و.. داریم و آنها علاقه‌مند هستند آثار ما به زبان چینی ترجمه شود.  

 

وی بیان کرد: در شبه قاره نسخه‌های خطی فراوان درباره زبان و ادبیات فارسی داریم که باید حفظ شود و قابلیت تصحیح و چاپ دارند. کرسی‌های زبان و ادب فارسی در ایران حدود 80 سال سابقه دارد اما در پاکستان  150سال سابقه دارد. در پاکستان اگر یک فرد روحانی در منبر، صحبت‌های خود را با شعر فارسی آغاز کند او را فرهیخته می‌دانند. دانشجویانی داریم که خودآموز و از طریق اینترنت با زبان‌فارسی آشنا شده بود. زمانی مستشرقان نامداری داشتیم که با زبان و فرهنگ ایران آشنا می‌شدند، تاریخ ادبیات می‌نوشتند، درباره مولانا اثر خلق می‌کردند و آثار ما را ترجمه می‌کردند؛ در نتیجه زمینه برای آشنا شدن آنها با میرث گرانسنگ ما فراهم بود. این حرکت نباید کند شود بلکه باید رو به جلو باشد. ما گاهی در جذب بودجه برای اعزام استادان با مشکل رو به رو می‌شویم که نتیجه آن از دست دادن تعدادی از کرسی‌ها خواهد بود. بنابراین درخواست می‌کنم بودجه انجام این امور به موقع به دست ما برسد. ما باید سال به سال تعداد این کرسی‌ها را در جهان افزایش دهیم.

 

باقری تاکید کرد: ما علاوه بر اعزام استاد، وظایفی همچون تعیین سرفصل‌های ایران‌شناسی و زبان‌فارسی داریم که در بعضی از کشورها بسیار قدیمی شده‌اند و ارتباط و تناسبی با دنیای امروز ما، نوع زندگی و ارزش‌های حاکم بر زندگی ما ندارند. ما در حال بازنگری این سرفصل‌ها هستیم و به زودی سرفصل‌های جدیدی ارائه می‌کنیم.  البته این کشورها آزاد هستند که این سرفصل‌ها را بپذیرند یا خیر. همچنین باید کتاب‌های جدیدی تدوین کنیم که خوشبختانه چند کتاب در این زمینه تالیف شده است. اخیرا کتاب‌های خوبی در زمینه آموزش زبان‌فارسی تالیف شده که باید به کشورهای دیگر بفرستیم. آموزش مجازی بسیار مهم است به ویژه با شیوع ویروس کرونا اعزام استاد ممکن نیست اما به کمک استادان بتوانیم کلاس های مجازی برگزار کنیم. همچنین یک سامانه واحد و رسمی زیر نظر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری راه اندازی کنیم. 

باقری افزود: در بیش از 15دانشگاه کشور، مراکز آموزش زبان فارسی ویژه دانشجویان خارجی داریم. همچنین، مرکز زبان فارسی در دانشگاه تربیت مدرس افتتاح شده است. در دانشگاه هایی که نزدیک مرز هستند مانند دانشگاه تبریز و کردستان که با کشورهای همسایه ارتباطات خوبی دارند  نیز باید مرکز زبان فارسی وجود داشته باشد چرا که حدود 30 هزار دانشجو در ایران در رشته های مختلف در حال تحصیل هستند که همه آنها باید یک دوره زبان فارسی را فرا بگیرند.

 

وی گفت: تلاش کردیم کرسی های آموزش زبان فارسی تعطیل نشوند بلکه گسترش پیدا کنند و به تقاضایی که از کشورهای مختلف برای تشکیل کرسی ها داده می شود پاسخ مثبت دهیم. هیئت دولت و مسئولان فرهنگی باید به این موضوع به صورت جدی‌تر نگاه کنند؛ کسانی که متخصص حوزه ادبیات فارسی نیستند نباید در ادبیات نقش ایفا کنند. همچنان که یک معلم ادبیات نمی تواند معلم فیزیک باشد؛ یک معلم فیزیک هم نمی تواند معلم ادبیات باشد. استاد فقط زبان آموز نیست بلکه زبان، محمل فرهنگ، تمدن، سینما، تئاتر، موسیقی و.. است و فرهنگ و تمدن را کسی باید معرفی کند که نماینده خوبی برای فرهنگ ما باشد. اگر مدرسان خوب و دارای انگیزه، با سواد  انتخاب  شوند و در اختیار دانشگاه های خارجی قرار بگیرند روز به روز اقبال بیشتری نسبت به آموزش زبان و ادبیات فارسی می شود.

 

وی در پایان گفت: در اروگوئه  15سخنرانی در یک ترم در زمینه های مختلفی همچون حافظ، مولانا، هزار و یک شب و... برگزار کردیم از جمعیت 4میلیون نفری، 50نفر از بزرگسالان و کودکان و جوانان در نشست هزار و یک شب شرکت کردند.  وقتی اعلام می شد استادان ایرانی می خواند سخنرانی کنند بسیار علاقه‌مند به شنیدن بودند.  ما باید به این سمت رویم که آموزش به درجه ای از قدرت و قوت برسد که شاهد مستشرقان و ایران شناسان جوان باشیم که ایران را آن طور که هست معرفی کنند.