تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۰۲/۲۱ | شناسه مطلب : ۲۵۰۷۷ | تعداد بازدید :

توجه به معنويت به معناي كنار گذاشتن علم نيست

در نشست معرفی و بررسی کتاب «معنویت علوی و دنیای امروز» بیان شد؛

توجه به معنویت به معنای کنار گذاشتن علم نیست

در نشست معرفی و بررسی کتاب «معنویت علوی و دنیای امروز» مطرح شد که توجه به معنویت بدین معنا است که مسائل معنوی فراتر از مسائل مادی است بنابراین بی‌توجهی به معنویت به منزله مثله کردن حقایق است. در جامعه غربی می‌بینیم که چه آشفتگی وجود دارد، اما دین اسلام و مذهب تشیع و به‌ویژه معنویت علوی فراتر از معنویت مادی است و این معنویت همراه با عقلانیت است.

به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران،  نشست معرفی و بررسی کتاب «معنویت علوی و دنیای امروز» دوشنبه بیستم اردیبهشت ماه ۱۴۰۰) با حضور حجت الاسلام‌والمسلمین حمیدرضا مطهری (گردآورنده کتاب)، حسین قاضی‌خانی و رمضان محمدی (منتقد)، به صورت مجازی در اسکای روم برگزار شد. 

باید به همه ابعاد زندگی ائمه(ع) توجه کرد
حجت الاسلام‌و‌المسلمین حمیدرضا مطهری در ابتدای این نشست توضیحاتی را درباره کتاب ارائه کرد و گفت: در سال 98 همزمان با 1440 هجری قمری دوستان در پژوهشکده تاریخ و سیره، پیشنهادی را مطرح کردند مبنی بر این‌که کاری درباره امیرالمومنین(ع) انجام شود. از سوی دیگر کتاب‌ها و مقالات فراوانی درباره حضرت امیر نوشته شده است؛ هر چند درباره ایشان و هیچ کدام از ائمه(ع) کتاب جامعی نداریم و خلاء جدی در این زمینه احساس می‌شود. بنابراین کارهای فراوانی انجام شده که ممکن است فکر کنیم نیاز به کار بیشتری نیست اما اساسا نیازمند کارهای جدی‌تر در این زمینه هستیم.

او در ادامه افزود: به هر حال پیشنهاد برگزاری همایشی درباره حضرت علی(ع) متناسب با مسائل روز جامعه داده شد. در همین راستا مباحثی چون معنویت، عدالت، حقوق انسانی و... مورد توجه قرار گرفت و بیش از 350 مقاله به دبیرخانه همایش رسید که تعداد زیادی از این مقالات مورد پذیرش قرار نگرفت و در مجموع مقالات پذیرفته شده در چهار جلد منتشر شد. همچنین دو فصلنامه برای انتشار مقالات با ما همکاری کردند.

وی با اشاره به اینکه یکی از مهمترین محورها در زندگی امیرالمومنین(ع) بحث معنویت است و راهکارهایی که ایشان ارائه می‌کند، می‌تواند ما را به الگوی مناسب رهنمون کند، عنوان کرد: اما مقالاتی که در این همایش به دست ما رسید ممکن است همه محورها را در این زمینه بررسی نکرده باشد بنابراین تلاش ما این بود که این نواقص را برطرف کنیم.

مطهری ضمن بیان این که ما غالبا به یک بُعد از زندگی ائمه(ع) توجه کردیم و به سایر ابعاد توجهی نداشتیم، مطرح کرد: به طور مثال درباره امام حسین(ع) تنها روی موضوع عاشورا متمرکز شدیم و نهایت به یک سال از زندگی ایشان توجه کردیم در حالی‌که زندگی ایشان در سایر مقاطع زمانی هم بسیار مهم است. در زندگی امام رضا(ع) نیز تنها به مساله ولایتعهدی توجه شده است؛ بنابراین اقدامات معصومان درباره رفع مسائل اجتماعی کمتر مورد توجه بوده است. اگر نگاه دقیق به سیره معصومان داشته باشیم، متوجه می‌شویم سیره و تاریخ زندگانی آن ائمه نیازمند توجه بیشتر است.

مطهری در پایان سخنان خود با اشاره به این‌که گاهی راحت‌طلبی پژوهشگران موجب می‌شود فقط روی ابعاد مشهور زندگی ائمه(ع) متمرکز شوند، گفت: همچنین بحث عدالت اجتماعی از نگاه امام علی(ع) بسیار مهم است اما کمتر به آن توجه شده است. پس همانگونه که بیان کردم پژوهش‌های ما درباره ائمه تک بعدی است و به ابعاد مختلف در سیره معصومان توجهی نشده است؛ بنابراین ما نمی‌توانیم برای زندگی پیامبر(ص) یا امام علی(ع) کتاب جامعی را معرفی کنیم. در مقالاتی که در این کتاب آورده شده تلاش کردیم این مقالات برای عموم مخاطبان قابل استفاده باشد.
 
سیره امیرالمومنین(ع) معنویت زندگی ما را تامین می‌کند
حسین قاضی‌خانی نیز در بخش دیگری از این نشست با بیان این‌که امروزه، جذب جوانان به عرفان‌های حلقه نشان می‌دهد دنبال معنویت بودن نیاز جوامع است و باید به این موضوع توجه نشان داد، اظهار کرد: سبک و سیره امیرالمومنین(ع) به عنوان یک انسان کامل می‌تواند الگوی ما باشد و معنویت زندگی‌مان را تامین کند. دوره ایشان بسیار ویژه‌ است و  ما در این دوره شاهد ظهور اشرافیت اسلامی هستیم. اما امام علی(ع) با توجه به سیره پیامبر رفتار می‌کنند و سیره خاص خودشان را دارند، با این افراد کنار نمی‌آیند و حکومت‌ ایشان با چالش مواجهه می‌شود و برای اینکه بتوانند به این افراد غلبه کنند با مشکلات مختلفی روبه‌رو می‌شوند. بنابراین برگزاری این همایش و ارائه این مقالات با توجه به حساسیت این دوره بسیار قابل تقدیر بود.

او افزود: هنوز آثاری که بتواند تمام جنبه‌های زندگی امیرالمومنین(ع) را برای ما مورد کاوش قرار دهد در اختیار نداریم و نیاز است جمع‌بندی از موجودی‌های خود داشته باشیم؛ همچنین تلاش کنیم چیزهایی را که داریم بار دیگر مورد خوانش قرار داده و آثار جدیدی خلق کنیم. مقالات ارائه شده در این کتاب از لحاظ محتوایی بسیار مهم است و ارزش و جایگاه پرداختن به این مسئله نباید از دید مخاطبان مغفول بماند. در این کتاب 13 مقاله جمع‌آوری شده است؛ تقسیم‌بندی خاصی انجام نشده اما می‌شد که به لحاظ محتوایی طبقه‌بندی موضوعی درباره مقالات انجام شود.

وی در ادامه بیان کرد: همچنین به لحاظ ساختاری بهتر بود که به حجم استاندارد در ارائه مقالات توجه می‌شد. گاهی برخی مقالات به 40 صفحه می‌رسد که در حد یک کتابچه کوچک است. در برخی از مقالات نیز اساسا پیشینه تحقیق آورده نشده و جنبه نوآوری مقالات ذکر نشده است. به لحاظ محتوایی در برخی از مقالات، ارجاعات علمی زیادی دیده نمی‌شود و به صورت فردی و شخصی نظر داده شده است. در یکی از مقالات نیز دیده می‌شود که کل مقاله مقدمه است و شاید تنها چند صفحه کوچک به عنوان مقاله پرداخته است. با اینکه مقالات عالی است و ارجاعات و منابع مناسب و خوبی دارد ولی باز می‌بینیم که سطح علمی برخی مقالات برای ارائه در این همایش با رویکرد نوآورانه مناسب نیست.

این منتقد با اشاره به این که گویا برخی مقالات از یک کتاب گرفته شده اما در مقاله بیان نشده که مخاطب می‌تواند برای استفاده کامل به کتاب مراجعه کند، عنوان کرد: هدف این همایش معنویت علوی و دنیای امروز بوده و قصد این مقالات باید این باشد که با نقلی از تاریخ گذشته بتواند الگوی علمی برای جامعه ارائه کند اما وقتی مقالات را کنار هم می‌گذاریم این هدف تامین نمی‌شود، بنابراین بهتر بود جناب مطهری می‌آمدند و در بخشی مجزا با توجه به مقالات ارائه شده الگویی برای دنیای امروز، مقاله‌ای مستقل ارائه می‌کردند.

قاضی خانی تاکید کرد: ما نباید در تاریخ گذشته بمانیم و معنویت علوی باید الگویی برای امروز ما داشته باشد. بنابراین بهتر بود در کتاب در قالب یک نتیجه‌گیری راهکارهایی در این زمینه ارائه می‌شد.

 معنویت علوی ناشی از یگانه پرستی است
در بخش دیگر نشست رمضان محمدی با بیان اینکه در جامعه امروز قضاوت و اجحاف ایدئولوژیکی وجود دارد، توضیح داد: بدین معنی که برخی فکر می‌کنند معنویت با عقل و علم موافقت ندارد و در برخی از دوره‌ها دنیای اسلام را از توجه به علم و عقل بازداشته است. در حالی که این چنین نیست و علمای زیادی داشتیم که در کنار رشد معنویت خدمات ارزنده‌ای به علم و دانش دادند.

وی افزود: توجه به معنویت به معنای کنار گذاشتن علم نیست، بلکه بدین معنا است که مسائل معنوی فراتر از مسائل مادی است. بنابراین بی توجهی به معنویت به منزله مثله کردن حقایق است. در جامعه غربی می‌بینیم که چه آشفتگی وجود دارد. اما دین اسلام و مذهب تشیع و به ویژه معنویت علوی فراتر از معنویت مادی است. این معنویت همراه با عقلانیت است بنابراین این گونه از معنویت در یک کتاب نمی‌گنجد و این کتاب تلاش خودش را کرده اما کافی نیست.

این محقق دینی با تاکید بر اینکه معنویت در مذهب شیعه بیش از مذاهب دیگر است و حتی اگر به نحله‌های صوفی و عرفان‌های نوظهور نگاه کنیم متوجه این موضوع می‌شویم، گفت: معنویت علوی رازآلود نیست و برای عموم مردم قابل استفاده و ترویج است بر خلاف تصوف و عرفان‌های نوظهور که رازآلود است. معنویت علوی به هیچ وجه رازآلود نیست و این ویژگی مثبت این نوع معنویت است. معنویت عمومی که در عصر پیامبر(ص) بوده و امام علی(ع) هم بر همین معنویت تاکید داشت برای عموم مردم لازم است.

محمدی با بیان اینکه گناه با معنویت اسلامی و علوی تقابل دارد و این معنویت علوی پیامدهای زیست محیطی، اجتماعی، فردی و... دارد، گفت: معنویت علوی هیچ منافاتی با رفاه انسان‌ و بهره‌مندی آنها از منابع دنیوی ندارد. متاسفانه ما هنوز در قدم‌های اول هستیم و چنین آثاری تنها مقدمه است. تمام ابعاد معنویت علوی در یک کتاب نمی‌گنجد و حلقه‌های مفقوده زیاد است. در این کتاب نگرش تاریخی کمتر دیده می‌شود و این مجموعه که کلید واژه آن معنویت علوی است نگرش تاریخی به سیره در آن ضعیف است و بیشتر به آرا پرداخته شده است. وقتی می‌گوییم علویت در دنیای امروز، باید بدانیم به نقش معنویت در بحران‌های اجتماعی، مسائل سیاسی، سلامت خانواده‌ها و... توجه شود.

وی همچنین بیان کرد: امروزه با وجود علم و مسائل مادی بسیاری از مشکلات انسان‌ها حل شده اما انسان‌ها آرامش روانی زیادی ندارند و خودکشی‌ها و اضطراب‌های زیاد دیده می‌شود؛ بنابراین این‌ها مسائلی است که خوب است دکتر مطهری به آن بپردازد.

او با اشاره به اینکه در کتابی که درباره معنویت نوشته شده اما معنویت تعریف نشده و مرز عبادت و معنویت در آن مشخص نشده است، اظهار کرد: همچنین معنویت درجات مختلفی دارد و در فرهنگ‌های مختلف معنویت به معنای مختلفی است که این‌ها باید مورد بررسی قرار گیرد. معنویت علوی با معنویت‌های دیگر متفاوت است و در برخی از فرهنگ‌ها احساس معنویت از طریق مواجهه با امر متعالی اعم از خیالی و واقعی حاصل می‌شود مانند تصوف یا مرتاض‌ها اما معنویت علوی با این‌ها متفاوت است.

رمضان محمدی در پایان گفت: معنویت علوی نسخه تمام عیار معنویت نبوی و ناشی از یگانه پرستی و ارتباط با خداست. این معنویت همراه با انجام دستورات الهی است. عصاره این معنویت بندگی خداست. بنابراین دو عنوان عبادت و معنویت باید در این کتاب مرزبندی می‌شد. مصادیق عبادت و معنویت نیز باید در کتاب ذکر و مشخص می‌شد.


نظرات کاربران

    نظر خود را درباره این مطلب، با دیگر بازدید کنندگان سایت به اشتراک بگذارید !

نظر شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *