تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۰۶/۲۱ | شناسه مطلب : ۲۵۲۹۰ | تعداد بازدید :

انديشه و تفكر نطفه اصلي يك اثر فاخر در تئاتر است

در نشست «بررسی مولفه‌های آثار فاخر در ادبیات نمایشی دفاع مقدس» مطرح شد؛

اندیشه و تفکر نطفه اصلی یک اثر فاخر در تئاتر است

کوروش زارعی در نشست «بررسی مولفه‌های آثار فاخر در ادبیات نمایشی دفاع مقدس» عنوان کرد: نطفه اصلی یک اثر فاخر در تئاتر اندیشه و تفکری است که زائیده نویسنده و کارگردان است. من اثری را فاخر می‌دانم که در اصل و نطفه دارای تفکر و اندیشه والایی باشد؛ اگر چنین چیزی در آن وجود داشته باشد، اثر می‌تواند فاخر باشد.

به گزارش روابط‌عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، نشست «بررسی مولفه‌های آثار فاخر در ادبیات نمایشی دفاع مقدس» از سوی خانه کتاب و ادبیات ایران با همکاری سازمان ادبیات و تاریخ دفاع مقدس برگزار شد؛ در این نشست رحمت امینی، کوروش زارعی و افشین خورشیدباختری حضور داشتند.

 

نمایشنامه‌نویسی در آغاز جنگ شکل تبلیغی داشت

در ابتدای این نشست رحمت امینی با اشاره به این‌که در تاریخ معاصر یک واقعه بسیار مهمی رخ داد و آن جنگی بود که ظالمانه به ما تحمیل شد، اظهار کرد: به‌واقع در این جنگ یکی از کشورهای همسایه با همراهی اغلب کشورهای جهان به‌ویژه اروپا و انگلیس بسیج شدند تا جمهوری اسلامی را مورد هجوم قرار دهند که پس از هشت سال دفاع جانانه و رشادت‌های بی‌نظیری که توسط هم‌میهنان ما شکل گرفت و شهدای بسیاری را در این عرصه تقدیم انقلاب، جنگ و دفاع مقدس کردیم سرانجام نه‌تنها نتوانستند ذره‌ای از خاک ما را بگیرند بلکه این جنگ و دفاع باعث استحکام بیشتر ملت و جمهوری اسلامی ایران شد.

 

وی افزود: یکی از گروه‌هایی که به چنین تاریخ و رویدادهایی واکنش نشان می‌دهد قاعدتا هنرمندان هستند و هنرمندان تئاتر نه‌تنها در سال‌های پس از جنگ بلکه در همان روزهای آغازین و در خود جبهه‌ها به هنرنمایی مشغول شدند؛ ما در این هشت سال رزمندگان هنرمندی را داشتیم که هم در جنگ به عنوان یک بسیجی و سرباز به دفاع مشغول بودند و هم حاصل مشاهدات خود را به آثار دفاع مقدس تبدیل کردند. از این رو پدیده‌ای شکل گرفت به عنوان نمایشنامه‌نویسی دفاع مقدس که این درام‌نویسی و نمایشنامه‌نویسی در روزها و سال‌های آغاز جنگ بیشتر شکل تهییجی و تبلیغی داشت و رشادت‌ها را منعکس میکرد.

 

او ضمن بیان این‌که در ادامه و در سال‌های پایانی و پس از جنگ شاهد یک نوع نگره‌های متفاوتی هم بودیم، تصریح کرد: نگره‌هایی که ناشی از جانبازان همچون شیمیایی و... بود و برخی از هنرمندان به این عرصه‌ها پرداختند و به نوعی نگره‌های انتقادی را نیز در این زمینه مطرح کردند. درحقیقت هم در سویه تبلیغی و تهییجی و هم در سویه انتقادی آثار فاخر داشتیم. حاشیه‌های جنگ نیز در آثار دفاع مقدس وجود داشت. یک شکل و شیوه دیگری از نمایشنامه‌های دفاع مقدس ترکیب آن با وقایع تاریخ اسلام همچون عاشورا بود و از این مقوله و تعزیه استفاده بسیار شد.

 

شور انقلابی عامل پیروزی در جنگ

در بخش بعدی این نشست کوروش زارعی جنگ ایران و عراق را کاملا منحصر به فرد دانست و بیان کرد: این جنگ با تمام جنگ‌های دنیا چه به لحاظ تکنیکی و چه به لحاظ تاکتیکی متفاوت است؛ ما با30 الی 40 کشور اعم از آسیایی، اروپایی، آفریقایی و... درگیر جنگ بودیم و اسرای نیجریه‌ای و... داشتیم. جمهوری اسلامی ایران با چندین کشور که بسیاری از آن‌ها مجهز به ادوات و جنگ‌افزارهای مدرن روز بودند، با دستان خالی جنگید.

 

او در ادامه عنوان کرد: از این نظر می‌گویم که به لحاظ تاکتیکی و تکنیکی متفاوت بود که ما با باورهای خود جنگیدیم و به همین دلیل در خصوص آن از عنوان دفاع مقدس استفاده می‌کنیم و کمتر از واژه جنگ بهره می‌بریم. درواقع با مقدسات، باورها و اعتقادات خودمان در مقابل دشمن ایستادیم و اگر در عملیات‌های مختلف به پیروزی رسیدیم فقط به دلیل باورها و اعتقادات بود. اگر باورها و اعتقادات و شور انقلابی نبود قطعا نمی‌توانستیم در این جنگ پیروز شویم. دلیل این‌که برخی از درام‌های ما از آیین‌ها و نمایش‌های مذهبی همچون تعزیه گرفته شد نیز همین است.

 

وی با بیان این‌که اسم بیشتر عملیات‌های ما از ائمه اطهار گرفته شده است، عنوان کرد: این باورها و اعتقادات وارد درام‌هایی شد که چه در زمان جنگ و برای روحیه دادن به رزمندگان و چه پس از آن اجرا می‌شد. ابتدا معمولا نمایش‌‌های کوتاه کمدی برای روحیه دادن به سربازان اجرا شده و از همین اعتقادات و فضای معنوی بهره گرفته می‌شد.

 

این بازیگر به جریان تئاتر دفاع مقدس که پس از جنگ شکل گرفت اشاره کرد و گفت: به نظرم جرقه‌های خوبی زده شد و نمایشنامه‌های خوبی نوشته شد به این دلیل که این نمایشنامه‌نویسان خودشان در جنگ حضور داشته و در آن ایام زندگی کردند؛ این گروه از افراد به نمایشنامه‌نویسان کمک کردند که نمایشنامه‌ها و درام‌هایی خوبی را تولید کنند. جریان تئاتر دفاع مقدس با نگارش‌ این نمایشنامه‌ها شکل گرفت و مسیر را برای دیگر درام‌نویسان باز کرد.

 

او با مطرح کردن  این‌که در همان دهه ابتدایی پس از جنگ اتفاق بدی که رخ داد و این بود که به نویسندگان کمتر اعتماد شد، تصریح کرد: من معتقدم کسی که در حوزه تئاتر دفاع مقدس می‌نویسد باور دارد و کسی که باور دارد برخلاف اعتقاداتش چیزی را نخواهد نوشت پس درواقع قطعا کسی که در این راه می‌نویسد نمایشنامه ضد جنگ نمی‌نویسد. یک بی‌اعتمادی بین متولیان تئاتر دفاع مقدس و هنرمند شکل گرفت و این بود که فکر کردند باید محدود کنند و هرچه هنرمندان در این زمینه محدودتر شدند دلسردتر نیز شدند. این امر نیز سبب شد کم کم نویسندگانی که صاحب قلم بودند یا در جنگ حضور داشتند و با آدم‌های جنگ زندگی کردند کنار بروند و در درام دفاع مقدس نسل جدیدی ظهور پیدا کند که خالی و تهی از پژوهش است. یعنی علاوه بر این‌که آن فضا را نمی‌شناخت تهی از پژوهش بود و با تخیل، یافته‌ها و شنیده‌های خود که گاهی غلط هم بودند نمایشنامه نوشتند که نه باورپذیر بود و نه برای مردم و جامعه قابل لمس بود. از این جهت تئاتر و نمایشنامه‌نویسی دفاع مقدس به انزوا رفت. در حقیقت متولیان تئاتر دفاع مقدس باعث شدند جریانی که خوب شروع شد و خوب پیش رفت متوقف شده و درام‌های ضعیف و بی‌مایه شکل بگیرد.

 

وی ادبیات منظوم را نوعی درام خواند و بیان کرد: فاخر بودن یک اثر به موضوع و محتوای آن مرتبط است. آنچه برای مردمان ما مهم است نیز موضوع و محتوایی است که در درام وجود دارد؛ اما آنچه در دهه پس از جنگ رخ داد این بود که موضوع و محتوا به سمتی رفت که نه مردم با آن ارتباط برقرار می‌کردند و نه هنرمندان و استادان دانشگاهی. همچنین جنگ و دفاع مقدس برای مردم قداستی دارد و بسیار حائز اهمیت است اما تئاتر و نمایشنامه‌نویسی دفاع‌مقدس در مسیری حرکت کرد که به این قهرمانان اساعه ادب و به خود جنگ نیز اهانت شد؛ درواقع نباید مسائل سیاسی را با اعتقادات و باورهای مردمی تلفیق کنیم. لذا تئاتر و نمایشنامه‌نویسی دفاع‌مقدس ما افول پیدا کرد.

 

زارعی در پایان سخنان خود با اشاره به این‌که تعداد تئاترهای دفاع مقدس به تعداد انگشتان دست نمی‌رسد، مطرح کرد: این امر چندان خوب نیست؛ درحالی که رهبر معظم انقلاب نیز بر بهره‌گیری از سرمایه‌های دفاع مقدس و افرادی که از آن ایام باقی‌ماندند و همچنین این‌که باید به حوزه نمایشنامه‌نویسی و درام‌نویسی دفاع مقدس  پرداخت و کارهای پر مغز و پر مایه تولید کرد، تاکید دارند. نطفه اصلی یک اثر فاخر در تئاتر اندیشه و تفکری است که زائیده نویسنده و کارگردان است. من اثری را فاخر می‌دانم که در اصل و نطفه دارای تفکر و اندیشه والایی باشد؛ اگر چنین چیزی در آن وجود داشته باشد، اثر می‌تواند فاخر باشد.

 

لزوم توجه به نمایشنامه‌های فاخر دفاع مقدس

افشین خورشیدباختری از دیگر سخنرانان نشست «بررسی مولفه‌های آثار فاخر در ادبیات نمایشی دفاع مقدس» بیان کرد: تئاتر باید دارای کیفیت در محتوا باشد و پرداخت تکنیکال درونمایه که به درستی و به تناسب با اثر انتخاب شود. متاسفانه چیزی که رخ داده جابه‌جایی مفهوم کیفی با سفارشی است، آنچه که در تئاتر فاخر شاهد هستیم. بر اساس این جابه‌جایی به مرور صاحب یکسری آثار قراردادی می‌شویم یعنی آثاری که جایی سفارش می‌دهد و جایی دیگر کار می‌کند و در ابعاد خود می‌تواند قوی یا ضعیف باشد. وقتی این نگاه قراردادی قالب می‌شود در درجه اول رابطه خود با مخاطب را تعریف می‌کند و مخاطب عام را حذف می‌کند.

 

وی افزود: وقتی تئاتر فاخر را بدین صورت تعریف ‌کنیم که یک نوع تئاتر قراردادی است با تماشاگری خاص به رشد درام در کشور کمک نمی‌‌کند و تئاتر دفاع مقدس با مسئله مواجه می‌شود. بدترین آسیبی که می‌زند این است که رابطه‌اش با ضرورت خدشه‌دار می‌شود به این دلیل که تئاتر فاخر دفاع مقدس فقط در مناسبت‌ها اجرا می‌شود نه در طول سال. به جهت این که این نوع تئاتر را قراردادی کردیم در ایام دیگر سال اجرا نمی‌شود و این امر از سوی کسانی رخ داد که اطلاعات زیادی در خصوص تئاتر ندارند.

 

او با اشاره به این‌که در دوران ابتدایی جنگ ایران و عراق نمایش‌ها به طلب و طبیعت آن دوران بیشتر تبلیغی و تهییجی بود، تصریح کرد: در لابه‌لای همان نمایش‌ها نیز می‌توان آثار خوبی یافت. امری که تمام این موارد را قربانی می‌کند همان دیدگاه رسمی است که این نوع تئاتر را قراردادی می‌کند و بین مردم یا این گروه و آن گروه خط‌ کش می‌گذارد. وقتی این فاصله‌ها ایجاد می‌شود چند چیز همچون رابطه با خلاقیت از بین می‌رود.

 

خورشیدباختری درپایان گفت: نکته دیگر فراموشی است؛ به‌واقع پس از چندی ما بسیاری از افرادی که خاطراتی از جنگ دارند یا هنرمندانی که در این زمینه قلم می‌زدند را از دست می‌دهیم. اگر به دنبال بهبود اوضاع هستیم باید به نمایشنامه‌های فاخری که در این خصوص نوشته شد توجه کنیم. در تمام دنیا جریان این‌گونه است که آثاری نوشته شده و قوت و ضعف، خوبی و بدی داشت ولی رشد کرد؛ درواقع تا دست به کاری نزنیم فن آن را یاد نمی‌گیریم و تا اصلاح نکنیم رشد نخواهیم کرد. همچنین اگر دید خوبی نسبت به گذشته نداشته باشیم، نمی‌توانیم آن را به آیندگان منتقل کنیم.


نظرات کاربران

    نظر خود را درباره این مطلب، با دیگر بازدید کنندگان سایت به اشتراک بگذارید !

نظر شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *