به‌دست آوردن تاریخ یک قطعه از موضوع کشف حجاب کار ارزشمندی است | خانه کتاب و ادبیات ایران
10:37 - 1401/05/01 | بازدید 86

در آیین رونمایی از کتاب «ننگ سالی» مطرح شد؛

به‌دست آوردن تاریخ یک قطعه از موضوع کشف حجاب کار ارزشمندی است

محمدرضا کائینی گفت: به‌دست آوردن تاریخ یک قطعه از موضوع کشف حجاب کار ارزشمندی است. به‌دست آوردن این مقولات هم سخت و هم باارزش است. جمع کردن این مجموعه از لابه‌لای غبار زمان و فراموشی‌ها، ارزشمند است.

به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، آیین رونمایی کتاب «ننگ سالی؛ خاطرات مردم محله علیقلی آقای اصفهان از دوران کشف حجاب رضاخانی» با سخنرانی محمدرضا کائینی، فاطمه شایان پویا، فرشته روح‌افزا و فائزه دره گزنی؛ نویسنده کتاب با دبیری میثم رشیدی مهرآبادی، چهارشنبه بیست‌ونهم تیرماه ۱۴۰۱ در خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد.

 

محمدرضا کائینی، نویسنده و پژوهشگر حوزه تاریخ در این نشست گفت: سالهاست دست‌اندرکار جمع‌آوری خاطرات و به‌ویژه یادمان‌های ازیادرفته هستم. می‌بینیم که هنوز چقدر خاطرات ناب و واگویه‌نشده وجود دارد و ما به تبلیغات رسمی و کلیشه‌‌ای بسنده کرده‌ایم. وقتی ماجرای مرحوم مدرس، میرزا کوچک خان، آیت‌الله کاشانی و .... را بررسی و وقتی وارد تبار و خانواده آن‌ها می‌شویم و به اسناد آن‌ها دسترسی پیدا می‌کنیم، می‌بینیم که چقدر عرصه تبلیغات ما به کلیشه، تکرار و حرف‌های زننده بسنده و عادت کرده و عرصه تولید را رها کرده است.

 

وی با تأکید بر ارزش کتاب «ننگ سالی» افزود: به‌دست آوردن تاریخ یک قطعه از موضوع کشف حجاب کار ارزشمندی است. به‌دست آوردن این مقولات هم کار سخت و هم باارزشی است. باارزش از این جهت که می‌تواند دستمایه کار محققان و تاریخ‌نویسی شود. کار سختی است از این جهت که به‌دست آوردن اطلاعات از ورای چند نسل و یافتن آدم‌هایی که درباره موضوع خاطرات، اطلاعات و گفتنی‌هایی دارند، کار دشواری است. جمع کردن این مجموعه بسیار ارزشمند از لابه‌لای غبار زمان و فراموشی‌ها، ارزشمند است. برای تولید این کار ارزنده به پژوهشگران و ناشر این کتاب تبریک می‌گویم.

 

کائینی درباره کمیت و کیفیت آثار تولیدشده در موضوع کشف حجاب، گفت: درباره موضوع کشف حجاب، کتاب به‌معنای واقعی کلمه خیلی کم نوشته شده است. تنها یک کتاب خوب در این زمینه دیدم. «گوهرشاد» نوشته سینا واحد، کتاب بسیار پرنکته‌ای است که همه آن نیز مصاحبه است. تولید این‌گونه کتاب‌ها زحمت بیشتری دارد، چون جمع‌آوری، بازپروری و ویرایش آن‌ها کار دشواری است. بقیه کتاب‌هایی که در این زمینه نوشته شده، تکرار مکررات است. طرف مقابل از این خلأ استفاده می‌کند و دستنوشته‌های چهره‌های متجدد را جمع‌آوری و حرف‌های جدید مطرح می‌کند و فضای جامعه نیز مهیاست. بهترین راه جلوگیری از این موضوع، رفتن به سرچشمه است. شاید عده کمی از این افراد در قید حیات باشند، ولی منقولاتی از آن‌ها موجود است.

 

این نویسنده و استاد دانشگاه در بخش دیگری از سخنانش اظهار کرد: مسأله کشف حجاب به این دلیل اهمیت دارد که موضوع روز است. گرایش به این موضوع به اشکال مختلف از سال 1314 ظاهر شد. البته مقدمات فکری آن از قبل نیز وجود داشته است. به‌طور عینی این موضوع از زمان نقش‌آفرینی روشنفکران در ماجرای مشروطه و تبلیغات ضددینی و سست کردن اعتقادات مردم، شروع شد. مسأله کشف حجاب همیشه به‌نوعی در کانون توجه بوده که بعضی وقت‌ها شدیدتر و برخی اوقات کندتر بود. اصل ماجرای کشف حجاب، بیشتر در اعتراض به تغییر لباس مانند استفاده از کلاه پهلوی و ... بود. واقعه مسجد گوهرشاد نیز اساسا درباره کشف حجاب نبود، بلکه آمیخته به مسأله کشف حجاب بود.

 

وی ادامه داد: در داخل و خارج از کشور درباره این موضوع نظریه‌پردازی‌هایی صورت گرفت. افرادی مثل فروغی، تیمورتاش، محمود افشار، علی‌اصغر حکمت و داور از نظریه‌پردازان و افراد تأثیرگذار در ماجرای تغییر لباس بودند.

 

کائینی همچنین گفت: پروسه کشف حجاب از سوی کانون‌های قدرت جهانی و کسانی که به لحاظ فرهنگی ما را در چالش قرار داده‌اند، همیشه در دستور کار بوده و فقط شیوه آن تغییر کرده است. امروز هم ما با پدیده کشف حجاب اجباری از نوع نرم آن مواجهیم.

 

این نویسنده و تاریخ‌پژوه با اشاره به موضوع پیشینه تاریخ شفاهی در ایران، بیان کرد: سابقه تاریخ شفاهی در ایران بسیار اندک است و با اندکی تسامح به تلاش‌های رجال از دوران ناصری به بعد منحصر شده است و اصولا این فرهنگ در جامعه وجود نداشته که افراد خاطرات خود را بیان و تدوین کنند. اولا آدم‌های باسواد نداشتیم، ثانیا ضروت روزنگاشت و تدوین خاطرات احساس نمی‌شد. روزنگاشت‌نگاری از دوره مشروطه شروع شد و افراد شروع به نوشتن وقایع کردند که نوعی رسانه بود. خاطره‌گویی و خاطره‌نگاری در کشور ما به آن شکلی که در کشورهای اروپایی هم برایش حاشیه امن وجود دارد و هم فریضه شمرده شده، وجود ندارد. به همین دلیل خیلی خاطرات پر و پیمانی نداریم. مشکل دیگر این است که هر پدیده فرهنگی که در کشور ما رایج می‌شود، به «سری‌دوزی» می‌افتد.

 

وی افزود: در زمینه تاریخ شفاهی، روایت‌ها هم در ایران و هم در خارج از کشور تناقض دارد. یکی از راه‌های حل این مشکل، هم‌روایی است. یعنی چند نفر دورهم بنشینند و خاطرات را بیان کنند که این‌کار موجب جرقه‌زدن و یادآوری برخی خاطرات یا اصلاح و تکمیل خاطرات می‌شود. هم‌روایی می‌توانند به‌صورت غیرحضوری و با در کنار هم قرار دادن اسناد و مقایسه آن‌ها نیز انجام شود.   

 

در این اثر یک خط ‌شکنی در محله‌نگاری اتفاق افتاده است

در بخش دیگری از آیین رونمایی از کتاب «ننگ ‌سالی»، فاطمه شایان پویا درباره شیوه پرداختن به موضوعات در بحث تاریخ شفاهی، گفت: چیزی که من به‌عنوان علاقه‌مند به کتاب‌های تاریخی به آن توجه می‌کنم این است که چطور به لحاظ فرم وارد بحث شویم. چطور بتوانیم اطلاعات و داده‌ها را پیاده‌سازی و تدوین کنیم. در این زمینه توجه به بحث مخاطب‌شناسی اهمیت دارد. گاهی ضروری است که کار را به‌صورت صرفا تاریخی به‌صورت آرشیوی ارائه دهیم، ولی حتی در بحث تدوین خام هم بهتر است بحث فرم را مدنظر قرار دهیم.

 

وی با تأکید بر استفاده از تاریخ و اساطیر ایران در تولید آثار، ادامه داد: فیلمساز، داستان‌نویس و نویسنده‌ای که می‌خواهد از این اسناد استفاده کند، باید تصویر و سند در اختیار داشته باشد. 

 

این نویسنده در ادامه سخنانش، درباره ویژگی‌های کتاب «ننگ سالی» اظهار کرد: به دلیل گذشت بیش از هشت دهه از ماجرای کشف حجاب، بیشتر راویان این کتاب با واسطه هستند. بهتر است در چنین کارهایی از بافت محله‌ها استفاده کنیم. یکی از امتیازهای این کتاب این است که کتاب به شیوه تاریخ مردمی و تاریخ شفاهی تدوین شده است. اما خیلی بهتر بود وقتی مثلا اسمی از مکانی برده شده، نقشه یا تصویری از آن ارائه می‌شد.

 

فاطمه شایان پویا افزود: در این اثر، یک خط ‌شکنی در محله‌نگاری اتفاق افتاده است. به لحاظ مفهومی، نوعی پارادایم خانواده حتی در بحث قحطی مطرح است. حتی در بحث کشف حجاب، بنیان خانواده به داد رسیده است. امروز سیاست دشمنان داخلی و خارجی این است که بنیان خانواده را سست کنند. استفاده از تیترزنی و زیرتیترهای زیبا از دیگر محاسن کتاب است. کتاب مقدمه خیلی خوبی هم دارد.

 

وی در پایان گفت: جای خالی توصیفات معماری محله و خانه‌ها، تصاویر و نقشه قدیم و جدید محله در کتاب خیلی خالی بود.

 

این کتاب قلم بسیار تأثیرگذاری دارد

فرشته روح‌افزا؛ نویسنده و پژوهشگر حوزه زنان و حجاب و عفاف به‌عنوان دیگر سخنران این آیین، بیان کرد: این کتاب قلم بسیار تأثیرگذاری دارد، انگار نویسنده فیلمنامه نوشته است. حالات مختلف افراد، بسیار زیبا توصیف و ترسیم شده و در عبارات کوتاه، تصویر ذهنی می‌سازد. لازم است این تاریخچه‌ها نوشته شود تا بدانیم زمانی چنین پشتوانه‌ای برای عفاف و حجاب داشته‌ایم. اگر آن‌ها را نادیده بگیریم، نمی‌توانیم برای آینده به‌‌درستی برنامه‌ریزی داشته باشیم.

 

وی با اشاره به برخی سریال‌های تولیدشده با موضوعات تاریخی و اقوام ایرانی، افزود: کتاب‌هایی از این‌دست بسیار تأثیرگذار هستند، چرا نباید همین‌ها را تبدیل به فیلمنامه کنیم؟ منابع داخلی و خارجی زیادی در این زمینه داریم. باید جامعه آزمایشگاهی‌شده غرب را در بحث خانواده و زنان ببینیم. بررسی کنیم اکنون وضعیت زن در دنیا چگونه است. از حرف‌های سطحی فاصله بگیریم و خیلی بی‌طرفانه درباره آنچه در دنیا اتفاق می‌افتد، تحقیق کنیم. چرا نباید در یک فرایند صحیح این موضوعات را دنبال و در این زمینه تحقیق کنیم؟ باید ببینیم لطمه از کجا وارد می‌شود.

 

این پژوهشگر حوزه زنان در بخش دیگری از سخنان خود تأکید کرد: اگر این کتاب حقیقت و این داستان‌ها راست است، پس چیزهایی که در برخی آثار و تولیدات سینمایی و سریالی می‌بینیم، چیست؟ جامعه نمی‌تواند این تناقض را درک کند. اگر این فضا را باز، علمی، فرهنگی و تبیین نکنیم، دچار مشکلات غرب می‌شویم. اگر فرایندها را روشن کنیم که چه اتفاقی قرار است بیفتد و جوانان ما آگاه شوند، حتما راه‌حل صحیح‌تری هم اتخاذ خواهد شد.

 

فرشته روح‌افزا در پایان در توصیه‌ای به نویسنده کتاب «ننگ سالی»، گفت: اگر تاریخ شفاهی را با استنادات تاریخی و روزنامه‌ها و اسناد آن زمان همراه کنید، یک کار قوی تولید خواهد شد و شمایی که نشان می‌دهد، خیلی واقعی‌تر می‌شود و به نتیجه خوبی می‌رسید.

 

موضوع کشف حجاب، صرفا یک موضوع مذهبی نیست

فائزه دره گزنی؛ نویسنده کتاب «ننگ سالی» نیز در این آیین، درباره اهمیت موضوع و سیر پژوهش و تدوین این اثر، بیان کرد: موضوع کشف حجاب و مسائل مربوط به آن، صرفا یک موضوع مذهبی نیست. با مسائل ملی، هویتی و تاریخی مواجهیم. با محله‌ای مواجه هستیم که محل تعامل انسان‌هاست. در کنار تعامل‌هایی که در محله وجود داشته، مسأله ممنوعیت‌هایی که ابتدا در ارتباط با متحدالشکل کردن پوشش آقایان و پوشیدن کت و شلوار به‌جای عبا و لباس‌های مرسوم، پوشش خانم‌ها و حتی محدودیت‌هایی که برای روحانیون ایجاد شد و همچنین بحث ممنوعیت تردد خانم‌ها در مکان‌های عمومی، مطرح است. همه اینها موجب اتفاقاتی شده و خاطراتی پشت آن‌ها وجود دارد. برخی خودشان خاطرات را تجربه کرده‌اند و برخی نیز با واسطه از پدر و مادر و اطرافیان شنیده‌اند.

 

وی با اشاره به موضوع سه بخش این کتاب، افزود: بخش پرده‌نشین به موضوع کشف حجاب می‌پردازد، بخش دوم شاه‌نشین نام دارد و بخش سوم نیز خاک‌نشین است که به موضوع قحطی و مسائل مرتبط با آن اختصاص دارد. در ارتباط با موضوع روضه که از بخش‌های جذاب و مهم کتاب است با سه موضوع روبه‌رو بودیم؛ خانه‌های معروفی که روضه در آن‌ها برگزار می‌شد، علمای معروف که در روضه‌ها حضور داشتند و روضه‌خوانان. در ارتباط با موضوع قحطی نیز بیشتر بحث تاب‌آوری مردم، سختی‌ها و سوءمدیریت‌ها مطرح است.

 

نویسنده کتاب «ننگ سالی» گفت: در ادامه این پروژه را به دیگر محله‌های اصفهان و حتی دیگر شهرهای استان اصفهان تعمیم داده‌ایم که مصاحبه‌هایی نیز انجام شده و به دنبال گردآوری و تدوین خاطرات دیگر نیز هستیم.

 

فائزه دره گزنی درباره انتخاب محله علیقلی آقای اصفهان برای انجام این پژوهش، افزود: مکان کنونی این محله نزدیک به مسجد سید اصفهان است. بیشتر افراد شاخصی که در اصفهان در بحث انقلاب، قبل از انقلاب و دفاع مقدس مطرح بوده‌اند در این محله حضور داشتند؛ از علما و انقلابیون تا بانوان فعال و ... . چگالی اتفاقاتی که در این محله رخ داده، اثرگذاری بیشتری دارد. موضوع دیگر درباره اهمیت محله، از بُعد تاریخی و ابنیه است. نشانه‌هایی از بناهای تاریخ و مکان‌هایی همچون حمام، بازار و سقاخانه هنوز در این محله وجود دارد که حتی می‌تواند به‌عنوان جاذبه گردشگری مطرح باشد.

 

وی در ادامه با بیان اینکه در کنار تلخی‌ها، یک سری اتفاقات جالب هم رخ داده، درباره جنس خاطرات کتاب، اظهار کرد: تدوین خاطراتی که خود راوی نقل می‌کند، خیلی راحت‌تر از خاطراتی است که با واسطه نقل می‌شود. درباره خاطرات با واسطه برخی جزئیات موجود نیست و به همین دلیل برخی خاطرات کوتاه هستند. از طرفی از آنجا که بیشتر گویندگان دست اول خاطرات متولد سال‌های 1300 تا 1320 هستند، موضوع کهولت سن و حافظه نیز مطرح است که شاید برخی جزئیات منتقل نشود.

 

این نویسنده و پژوهشگر همچنین گفت: امیدوارم از این جنس کتاب‌ها با محوریت تاریخ شفاهی بتواند تحریف‌هایی که در تاریخ رخ می‌دهد ازجمله موضوع تطهیر پهلوی که امروزه بسیار جدی دنبال می‌شود را نشان دهد تا بتوانیم بدنه اصلی تاریخ را بشناسیم و آن‌را معرفی کنیم. چنین پژوهش‌هایی می‌تواند در موضوعات روز نیز مورد استفاده قرار گیرد.

 

فائزه دره گزنی درباره یکی از مشکلات موجود در مسیر پروژه‌های تاریخ شفاهی مانند این کتاب،   اظهار کرد: یکی از مشکلاتی که در چنین پروژه‌هایی با آن مواجهیم، بحث اعتمادسازی و ترغیب مصاحبه‌شونده برای گفت‌وگو است. راوی تا اعتماد نکند، صحبت نمی‌کند. حتی برای برخی عجیب است که اصلا چرا سراغ چنین پروژه‌هایی می‌رویم و در موضوع تاریخ شفاهی تحقیق می‌کنیم.





پر بازدیدها
بازدید 882
انتقال سامانه‌های خانه کتاب و ادبیات ایران به زیرساخت جدید

برای مشاهده کلیک کنید

بازدید 689
ابعاد فنی دومین نمایشگاه مجازی کتاب تهران بررسی شد

برای مشاهده کلیک کنید

بازدید 680
ایران و لبنان در حوزه ترجمه و تبادل آثار ظرفیت‌های خوبی دارند

برای مشاهده کلیک کنید

بازدید 627
استفاده از تحلیل عقلی در فلسفه مضاف داستان

برای مشاهده کلیک کنید

بازدید 568
رئیس و اعضای شورای سیاست‌گذاری سی‌وسومین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران منصوب شدند

برای مشاهده کلیک کنید