شعر دینی وظیفه حفاظت از باورهای دینی را برعهده دارد   | خانه کتاب و ادبیات ایران
09:49 - 1401/05/12 | بازدید 17

در نشست «ظرفیت‌های شعر سپید برای آیینی سرودن» بیان شد؛

شعر دینی وظیفه حفاظت از باورهای دینی را برعهده دارد

سید احمد نادمی در نشست «ظرفیت‌های شعر سپید برای آیینی سرودن» با تاکید بر اینکه شعر دینی حیثیت مشخصی در ادبیات ما دارد، گفت: شعر دینی به حدی مهم است که حتی در زمانه‌ای که سعی می‌شود برای مدرن کردن جامعه پس‌زده شود، به واسطه قابلیت‌های شعر به عنوان یک هنر، وظیفه حفاظت از باورهای دینی را برعهده می‌گیرد.

به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، نشست «ظرفیت‌های شعر سپید برای آیینی سرودن» در چهارمین نشست از سلسله نشست‌های فرهنگی «تکیه کتاب» سه‌شنبه (یازدهم مرداد ماه ۱۴۰۱) همزمان با چهارم محرم‌الحرام با حضور زهیر توکلی و سید احمد نادمی در خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد.

 

در ابتدای این نشست سید احمد نادمی با بیان اینکه در آیین‌ها، مراسمها و هیئت‌ها نمی‌توان از شعر سپید و آزاد استفاده کرد، گفت: دو سال پیش دیدم که یکی از مداحان در هنگام اجرا نوشته‌ای از شهید مرتضی آوینی را در میان اشعار خود به کار برد که این موارد جزو استثنائات هستند. در هیئت‌ها باید اشعار موزون باشد تا قابلیت استفاده در قالب موسیقیایی را داشته باشد. من تعبیر شعر دینی را به جای شعر آیینی به کار می‌برم. در تعریف شعر دینی می‌توان گفت که شکل‌ها در شعر دینی جزو عوارض است و جزو ذات نیستند و در شکل بیانی خودش را در توصیف تعریف نمی‌کند. به عبارتی شعر به ماهو شعر، گونه بیانی است که بر اساس زیباشناسی هنری شکل می‌گیرد. آنچه کاملا در شعر مورد استقبال بوده این است که پیوند ناگسستنی با خیال دارد و خیال‌پردازی را در ذهن شنونده و خواننده شعر ادامه می‌دهد. این موضوع از گذشته تاکنون و حتی در زمان آینده جزو ذات شعر است. تکلیف دین هم روشن است؛ یک ارتباط مشخص بین انسان یا متافیزیک از دیدگاه فلاسفه و از دیدگاه ما خدا وجود دارد. چیزی با عنوان شکل خودش را مشخص و خود را وارد تعریف نمی‌کند؛ شکل بعد از تعریف خودش را به ما نشان می‌دهد.

 

نادمی افزود: در گذشته یک شیوه تثبیت شده و تبیین شده برای شعر وجود داشت که به آن قالب می‌گفتند که انواع مختلفی از جمله قصیده، مثنوی و.. دارد که از درون خود قالب‌های دیگری همچون غزل، رباعی و... خلق می‌کند. در نگاه به جهان، ادبیات و هنر ما در کنار قواعد با شکل‌ها روبه‌رو می‌شویم؛ شکل‌ها دو گروه مشخص آزاد و سپید هستند. شعر سپید در زبان فارسی شعر بدون وزن است و از قافیه هم به عنوان ابزار شکلی استفاده می‌کند. با این تعبیر قالب نیمایی باید سپید باشد اما اینگونه نیست. استقبالی که از شعر سپید برای گفتن شعر دینی شد، غیر منتظره بود چرا که این شکل‌ها با یک جریان فکری وارد فضای ادبیات ما شده که آن فضا از فضای دینی دور بود و حتی از دین هم اعراض کرد و رو به روی دین ایستاد. پس از انقلاب اسلامی سوء تفاهم‌ها یا سوءبرداشت‌ها مبنی بر اینکه شعر سپید متعلق به شاعرانی است که از دین اعراض می‌کنند و به کار دین و آیین نمی‌آید از بین رفت و پنجره‌ای جدید به روی ادبیات ما باز شد. انتشار کتاب «گنجشک و جبرئیل» سید حسن حسینی این دلگرمی را ایجاد کرد که شعر سپید نیز می‌تواند ابزاری برای انتقال ارزش‌های دینی باشد.

 

وی جایگاه سید حسن حسینی در شعر دینی را رفیع و بنیادی دانست و گفت: شعر دینی اصولا در فضای شعر حکمی قرار می‌گیرد؛ ناصر خسرو، عطار، سنایی، مولانا و شاعران عرفانی در اکثر کارهایشان از نشانه‌های دینی در ادبیات و شرح باورهای دینی خودشان استفاده می‌کنند. نگاه سید حسن حسینی در کتاب «گنجشک و جبرئیل» یک شخصیت مقدس است که به تبیین دین می‌پردازد و توصیفش از فضائل حضرت عباس(ع) به نظر شعر توصیفی است. تعابیر او تبیین می‌کند؛ از یک شخصیت دینی به یک باور و از ارتباط انسان با جهان بیرون از خودش که جهان عالی است به تبیین می‌رسد. در این کتاب و کتاب «امان نامه» با یک رویکرد جدیدی با دین روبه‌رو می‌شویم.

 

این پژوهشگر تصریح کرد: مجموعه شعرها ربط و بی‌ربط کنار هم قرار می‌گیرند و چاپ می‌شوند؛ دیوان‌های شعر اینگونه جمع شده‌اند. در شعر بعد از نیما یوشیج به جایی رسیدیم که ذهنیت شاعران بر تالیف روی نقطه تصویری، عاطفی یا مضمونی متمرکز می‌شود. اگر کتابی را با این‌ها شکل دهید همه شعرها همدیگر را معنا می‌کنند. با این نگاه تعداد کتاب‌های شعر نسبت به مجموعه شعرها کمتر است چرا که با یک استراتژی در کار شاعر روبه‌رو هستیم و شاعر برای کار خود هدف مشخصی دارد. سید حسن حسینی به «کتاب بودن» توجه نشان داد و این موضوع در هر دو کتابش «نوش داروی طرح ژنریک» و «گنجشک و جبرئیل» کاملا بارز است.

 

این شاعر همچنین بیان کرد: زیست در کتاب «امان نامه» با آنچه در باورهای ما وجود دارد رسوب کرده و جایگاه خود را به عنوان یک کتاب شعر طلب می‌کند تا دیده شود. شاعران بعد از کتاب «گنجشک و جبرئیل» کارهای زیبا، قوی و قابل تاملی ارائه دادند اما آثاری که بعد از این کتاب منتشر شده‌اند نمی‌توانند از اثرپذیری آن پرهیز کنند چرا که حقیقتی واقع و دیده شده و باید بر اساس آن جلو رفت. کتاب «گنجشک و جبرئیل» نگاه شاعرانی مانند سید اکبر میرجعفری را تغییر می‌دهد و نتیجه آن انتشار کتاب«امان نامه» می‌شود. کتاب «چند مجلس از دهه اول» به اندازه کتاب«امان نامه» دیده نشد؛ در امان نامه از یک نحو معروف استفاده شده و نامه‌نویسی با یک هدف خاصی، تعریف خاصی گرفت.

نادمی اظهار کرد: ما به بهانه کتاب‌های مهم «گنجشک و جبرئیل» و «امان نامه» گفتیم که شعر دینی حیثیت مشخصی در ادبیات ما دارد و توجهی که شاعران با نگاه‌های مختلفشان به جهان دینی، آفرینندگی به معنای ساختن، ایجاد ساختار و استفاده از قالب‌ها دارند یک بدنه کاملا فربهی در ادبیات ما ایجاد کرده است. شعر دینی به حدی مهم است که حتی در زمانه‌ای که سعی می‌شود برای مدرن کردن جامعه پس‌زده شود، به واسطه قابلیت‌های شعر به عنوان یک هنر، وظیفه حفاظت از باورهای دینی را برعهده می‌گیرد.

 

سید احمد نادمی در پایان سخنان خود گفت: شاعران وظیفه دارند از باورها با استفاده از امکاناتی که شعر در اختیارشان قرار می‌دهد حفاظت کنند. شعر دینی مهم است؛ نوع اتفاقی که نگاه مدرن در برابر سنت در ادبیات ایجاد می‌کند خودش را به جایی می‌رساند که کتاب‌های مهمی همچون «گنجشک و جبرئیل» و «امان نامه» منتشر می‌شود. شعر دینی در خدمت دین بود؛ آنگاه که قرار است در خدمت شعر قرار بگیرد حواسش جمع‌تر می‌شود و هشدار می‌دهد که این ره به ترکستان است.

 

جریان شعر یک پدر خوانده می‌خواهد

زهیر توکلی نیز در این نشست بیان کرد: من سند مکتوبی ندیدم که شعر سپید به درد شعر مذهبی نمی‌خورد. به انزوا رفتن شاعرانی چون سیدحسن حسینی سطح شعر انقلاب را تنزل داد، هر جریان شعر یک پدر خوانده و بزرگتر می‌خواهد، سید حسن حسینی بزرگتری می‌کرد چرا که روحیه‌اش اینگونه بود و به فنون کلاسیک شعر و تکنیک شدیدا مسلط و عربی‌دان خوبی بود و در کارهایش این فنون را به کار می‌برد. مجموعه اشعار او یک دوره آموزشی است که با استفاده از آنها می‌توان با شکل به کارگیری صنایع بدیعی به شکل نو آشنا شد. او انواع صنایع بدیعی را در کنار استعاره و علم معنا با دقت و وسواس استفاده می‌کند اما اشعارش بوی کهنگی نمی‌گیرد و شعرش حال و هوای نو دارد. این شاعر در هر حوزه‌ای فعالانه وارد می‌شد. حاصل فیلم دیدن‌های او کتابی است که هر سینماگری از خواندن آن لذت می‌برد.

این شاعر افزود: کتاب «امان نامه» مرا به یاد فیلم «سلوک سامورایی» می‌اندازد؛ متن و شعر با هم در این کتاب آمده است و متن‌ها از کتاب‌های مقاتل، زیارت‌نامه و.. برگرفته شده است. تا پیش از این کتابی با این کیفیت ندیدم. حتی اسم کتاب ایهام دارد و از یک طرف ما را به فضای عاشورا و از طرف دیگر  نماد امان و آرامش است. از همه ابزارهای معانی بیان، بدیع و فن موسیقی شعر استفاده می‌کند. پیوست‌های کتاب ما را به فضای امروزی می‌برد و«نام نامه» را انتهای کتاب آورده که نو و بدیع است و کار تلفیقی به‌حساب می‌آید. این کتاب فرزند زمان خودش است. کتاب‌های سید علی موسوی گرمارودی کاملا حماسی است و پیام عاشورا را به شکل حماسی منتقل می‌کند اما سید حسن حسینی جنبه سوگ و حماس را با هم تلفیق کرده است. کتاب «گنجشک و جبرئیل» هم یک کتاب سوگ است؛ سوگ برای آدم‌هایی که قهرمان  ابر انسان هستند.

 

 


اخبار مرتبط
- «شهادت‌نامه حسین و شهیدان کربلا بر اساس کهن‌ترین منابع» بررسی می‌شود
- «عاشورا در ادبیات نمایشی» بررسی می‌شود
- ضرورت به کارگیری زبان شیرین و روایت ساده‌ برای نوشتن درباره عاشورا
- باید توجه بیشتری به تألیف داستان و رمان برای نوجوانان داشته باشیم

برچسب ها
تکیه کتاب سرای اهل قلم واقعه عاشورا نشست های فرهنگی شعر آیینی




پر بازدیدها
بازدید 883
انتقال سامانه‌های خانه کتاب و ادبیات ایران به زیرساخت جدید

برای مشاهده کلیک کنید

بازدید 689
ابعاد فنی دومین نمایشگاه مجازی کتاب تهران بررسی شد

برای مشاهده کلیک کنید

بازدید 681
ایران و لبنان در حوزه ترجمه و تبادل آثار ظرفیت‌های خوبی دارند

برای مشاهده کلیک کنید

بازدید 629
استفاده از تحلیل عقلی در فلسفه مضاف داستان

برای مشاهده کلیک کنید

بازدید 568
رئیس و اعضای شورای سیاست‌گذاری سی‌وسومین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران منصوب شدند

برای مشاهده کلیک کنید