-
1393/05/18 |
بازدید 1088
نگاهی به کتابهای درباره شخصیت حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) / معصومه خسروشاهی
عبدالعظیم(ع) فرزند عبداللهبنعلی، از نوادگان حضرت امام حسن مجتبی(ع) است و نسبش با چهار واسطه به آن حضرت میرسد. دوران عمر وی با دوران امامت چهار امام معصوم، امام کاظم(ع)، امام رضا(ع)، امام جواد(ع) و امام هادی(ع) مقارن بوده و محضر امامان هشتم، نهم و دهم را درک و احادیث فراوانی از آنان روایت کرده است به همین دلیل حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) از دانشمندان شیعه و راویان حدیث و از چهرههای محبوب و مورد اعتماد اهل بیت(ع) و در مسایل دین آگاه و در معارف مذهبی و احکام قرآن، صاحب شناخت و معرفتی عمیق محسوب میشود تا آنجا که در احادیثی از امام هادی(ع) زیارت مزار وی برابر با زیارت امام حسین(ع) در کربلا و پاداش آن بهشت ذکر شده است.
حضرت عبدالعظیم(ع) علاوه بر نقل احادیث از ائمه معاصر خویش، کتابهایی هم تالیف کرده است که این دو اثر از آن جمله است: «خطبههای امیرالمومنین(ع)» شامل چند خطبه امام علی(ع) و «یوم و لیله» درباره وظایف و اعمال مستحب و اخلاقی افراد در هر شبانهروز که متاسفانه اصل این اثر ارزشمند اسلامی در تاریخ از بین رفته است. همچنین توضیحات علمای تاریخ و سیره گویای این است که وی علاوه بر تلاش برای آموزش عقاید و مراقبت بر عبادات و اعمال فردی و دفاع از اهلبیت پیامبر(ص)، برای تعلیم و تربیت دینی مردم آثاری را تألیف کرد که هریک در نوع خود بسیار مفید و موثر بودهاند.
شناختنامههای راوی حدیث
«مسند» به کتابهایی میگویند که در آنها احادیث به ترتیب نخستین مراجع در اسناد حدیث، پس از پیامبر اسلام(ص) گرد آمده باشند. در شیوه مسندنویسى، احادیث را بر حسب راویان ترتیب مىدهند. به عنوان نمونه هر کلامی از طریق علىبنابیطالب(ع) از پیامبر(ص) روایت شده در یک فصل جداگانه مىآورند. اعم از اینکه حدیث در باب زکات باشد یا نماز یا طهارت یا موضوع دیگر. آنگاه که مؤلف از نقل احادیث یاران نخستین پیامبر(ص) فارغ شود به نقل احادیث یاران و همراهان دیگر مىپردازد و به همین ترتیب پیش مىرود. بنابر این مسندنویسى براساس وحدت نقلکنندگان حدیث است نه براساس وحدت موضوع و کتاب «مسند حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)» با تدوین مرحوم آیتالله عزیزاللّه عطاردی و علیرضا هزار از نشر دارالحدیث، کتابی تخصصی برای اهل علوم حدیث محسوب میشود. در صفحههای آغازین کتاب، مطالبی درباره مسند و مسندنویسی نوشته شدهاند سپس دیدگاه دانشمندان اسلامی درباره شخصیت حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) آمده و آنگاه نام چهل تن از مشایخ و راویان آن حضرت ذکر شده است. در پایان هم 118 روایت از حضرت عبدالعظیم(ع) همراه با ترجمه آنها در کتاب گنجانده شدهاند.
مجموعه دو جلدی «شناختنامه حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) و شهرری: مجموعه رسالههای خطی و سنگی...» گردآوری شده توسط سیدمجتبی صحفی و علیاکبر زمانینژاد از انتشارات دارالحدیث هم کتابی است که بیشتر جنبه تحقیقی دارد. در این مجموعه، چهارده رساله خطی و سنگی درباره حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)، آستان آن حضرت و امامزادگان مجاور حضرت عبدالعظیم گردآوری شدهاند. ویژگی رسالهها و شرح حال نویسندگان آنها در ابتدای معرفی هر رساله دیده میشوند.
«زندگانی حضرت عبدالعظیم(ع)» نوشته مرحوم آیتالله عزیزاللّه عطاردی هم توسط انتشارات عطارد منتشر شده است. این کتاب افزون بر شرح زندگی وی، دربردارنده مجموع احادیثی است که از پیشوایان معصوم(ع) نقل کردهاند. از مرحوم عطاردی کتاب «عبدالعظیم الحسنی(ع) حیاته و مسنده یا زندگانی حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) و روایات او» هم از سوی چند ناشر راهی بازار کتاب شده است.
کتاب دیگری با نام «زندگانی حضرت عبدالعظیم بن عبداللّه الحسنی(ع)» به قلم محمد رازی از سوی کتابفروشی علمی متشر شده که درباره زندگی ایشان، اجداد حضرت عبدالعظیم(ع)، شخصیت و هجرت ایشان از عراق به ری، گلچینی از احادیث آن حضرت و توضیحی درباره آستانه مقدس حضرت عبدالعظیم(ع) است. کتاب دیگری هم با عنوان «سالشمار وقایع دوران حیات پر برکت حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)» با گردآوری و تنظیم علی وطنپرست(معتمدی) و فاطمه(فهیمه) حجازی توسط نشر محیی به چاپ رسیده و شامل تحولات دوران زندگی وی است.
فرازهای ماندگار
در زندگینامههای مربوطه به وی آمده است که سادات و علویون در زمان متوکل عباسی در بدترین وضع به سر میبردند. حضرت عبدالعظیم(ع) هم از کینه و دشمنی در امان نبود و بدخواهان بارها تصمیم به قتل آن حضرت گرفتند و گزارشهای دروغ سخنچینان را بهانه این سختگیریها قرار میدادند. در چنین دوران دشوار و سختی بود که وی با حضرت امام هادی(ع) دیدار و عقاید دینی خود را عرضه کرد. امام دهم وی را تأیید کرد و فرمود: «تو از دوستان ما هستی.» دیدار حضرت عبدالعظیم(ع) در سامرا با حضرت امام هادی(ع) به حاکم وقت گزارش و دستور تعقیب و دستگیری وی صادر شد. او هم برای مصون ماندن از خطر، خود را از چشم مأموران پنهان و در شهرهای گوناگون به صورت ناشناس رفت و آمد میکرد و شهر به شهر میرفت تا به ری رسید و آنجا را برای سکونت انتخاب کرد. کتاب «شرح حدیث عرض دین حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)» به قلم آیتاللّه لطفاللّه صافی گلپایگانی درباره همین حدیث نوشته شده و به شرح و تفسیر این حدیث پرداخته است. این کتاب تاکنون از سوی چند ناشر و از جمله، دفتر تنظیم و نشر آثار نویسنده به چاپ رسیده است.
منابع زندگینامهای افزودهاند که حضرت عبدالعظیم(ع) به صورت یک مسافر ناشناس وارد ری و در محله ساربانان مقیم شد. پس از مدتی، خانه وی محل رفت و آمد شیعیان شد تا از علوم و روایاتی که همراه داشت بهره ببرند. از آثاری که به شخصیت حضرت عبدالعظیم(ع) میپردازند با گردآوری کرامات آن حضرت و مختصری از زندگینامه و شرح احادیث، به بررسی شخصیت حضرت عبدالعظیم(ع) پرداختهاند. از این کتابها میتوان به «جنت النعیم: روح و ریحان» نوشته محمدباقر مازندرانی کجوری با تصحیح و تحقیق سید صادق حسینی اشکوری، «التذکره العظیمه» نوشته محمدابراهیم کلباسی با تصحیح و تحقیق علیرضا هزار و «جنات النعیم فی احوال سیدنا الشریف عبدالعظیم علیهالسلام» نوشته ملامحمد اسماعیل کزازی اراکی با تصحیح و تحقیق علیاکبر زمانینژاد اشاره کرد.
در زمینه ادبیات داستانی هم ابراهیم حسنبیگی کتاب «مروارید ری: داستانی براساس زندگی حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)» را از سوی انتشارات مدرسه به چاپ رسانده و خواندن این کتاب به کسانی توصیه میشود که بیشتر دوست دارند از طریق ادبیات با ویژگیهای شخصیتها آشنا شوند البته زندگانی حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) با داشتن فرازها و ویژگیهای منحصر به فرد، ظرفیت تبدیل شدن به یک اثر داستانی فوقالعاده را دارد.
حکمتنامه و کتابهای دیگر
از دیگر کتابهایی که با محوریت شخصیت حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) تدوین و تالیف شدهاند، میتوان به «مجموعه مقالات کنگره حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)» که از سوی موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث به چاپ رسیده، اشاره کرد. کتابهای «حکمتنامه حضرت عبدالعظیم الحسنی علیهالسلام» اثر آیتالله محمد محمدی ریشهری، «سرزمین کرامت: ۲۰ سرگذشت از کرامات سیدالکریم حضرت عبدالعظیم حسنی علیهالسلام» با تهیه و تنظیم معاونت فرهنگی آستان مقدس حضرت عبدالعظیم(ع)، «ماخذشناسی حضرت عبدالعظیم حسنی علیهالسلام و شهر ری« تالیف ابوالفضل حافظیان و محمدحسین حکیم، «شناختنامه حضرت عبدالعظیم حسنی علیهالسلام و شهر ری: مجموعه کتابها و رسالهها» بهکوشش مهدی مهریزی و علیاکبر زمانینژاد، «شناختنامه حضرت عبدالعظیم حسنی علیهالسلام و شهر ری: مجموعه مقالات چاپ شده» به کوشش هادی ربانی، علیاکبر زمانینژاد و «آستان مقدس حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) در گذشته و حال» نوشته اصغر قائدان هم از تولیدات این مجموعه علمی و فرهنگیاند.
«سرگذشت حضرت امام حسن مجتبی علیهالسلام و زندگانی حضرت عبدالعظیم حسنی علیهالسلام» تالیف محمدجواد نجفی و در قالب کتابهای مجموعهای با عنوان «ستارگان درخشان» از انتشارات کتابفروشی اسلامیه، «بانوی باکرامت: شرح حال و ذکر کرامات سیده نفیسه، نواده امام حسن مجتبی علیهالسلام، عروس امام صادق علیهالسلام و عمه حضرت عبدالعظیم حسنی علیهالسلام« نوشته غلامرضا گلی زواره از انتشارات حسنین(ع)، «حضرت عبدالعظیم حسنی علیهالسلام آفتاب ری» نوشته محمدباقر پورامینی از انتشارات بشیر اندیشه، «بوی سیب: جناب عبدالعظیمحسنی(ع)» نگارش مهدی وحیدی صدر با تصویرگری فرشته منعمی از مجمع جهانی اهلبیت(ع)، «زیارت حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)(شاه عبدالعظیم) همراه با تاریخچه ری و حرم آن حضرت» با گردآوری محمودرضا افتخارزاده از انتشارات مدبر، «یاقوت ری: زندگانی حضرات عبدالعظیم حسنی، امامزاده حمزه و امامزاده طاهر علیهمالسلام» با تدوین طاهر خوشساروی و عباس پیرعلی از انتشارات شوق، «امالبلاد: به انضمام کتابنامه حضرت عبدالعظیم حسنی(ره) و شهر ری» تالیف علیرضا محمودی از انتشارات ساکو و «حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)» از مجموعه کتابهای «آستان آسمان» و «نگاهی پژوهشی و تصویری به بقاع متبرکه امامزادههای تهران» به کوشش رضا مختاری از موسسه نشر شهر هم از کتابهای دیگریاند که با محوریت این شخصیت تدوین و تالیف شدهاند.
حضرت عبدالعظیم(ع) از نوادر مشاهیر شیعه است و امید میرود که بتوان کتابهای بیشتر و بهتری درباره شخصیت ایشان پدید آورد.
حضرت عبدالعظیم(ع) علاوه بر نقل احادیث از ائمه معاصر خویش، کتابهایی هم تالیف کرده است که این دو اثر از آن جمله است: «خطبههای امیرالمومنین(ع)» شامل چند خطبه امام علی(ع) و «یوم و لیله» درباره وظایف و اعمال مستحب و اخلاقی افراد در هر شبانهروز که متاسفانه اصل این اثر ارزشمند اسلامی در تاریخ از بین رفته است. همچنین توضیحات علمای تاریخ و سیره گویای این است که وی علاوه بر تلاش برای آموزش عقاید و مراقبت بر عبادات و اعمال فردی و دفاع از اهلبیت پیامبر(ص)، برای تعلیم و تربیت دینی مردم آثاری را تألیف کرد که هریک در نوع خود بسیار مفید و موثر بودهاند.
شناختنامههای راوی حدیث
«مسند» به کتابهایی میگویند که در آنها احادیث به ترتیب نخستین مراجع در اسناد حدیث، پس از پیامبر اسلام(ص) گرد آمده باشند. در شیوه مسندنویسى، احادیث را بر حسب راویان ترتیب مىدهند. به عنوان نمونه هر کلامی از طریق علىبنابیطالب(ع) از پیامبر(ص) روایت شده در یک فصل جداگانه مىآورند. اعم از اینکه حدیث در باب زکات باشد یا نماز یا طهارت یا موضوع دیگر. آنگاه که مؤلف از نقل احادیث یاران نخستین پیامبر(ص) فارغ شود به نقل احادیث یاران و همراهان دیگر مىپردازد و به همین ترتیب پیش مىرود. بنابر این مسندنویسى براساس وحدت نقلکنندگان حدیث است نه براساس وحدت موضوع و کتاب «مسند حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)» با تدوین مرحوم آیتالله عزیزاللّه عطاردی و علیرضا هزار از نشر دارالحدیث، کتابی تخصصی برای اهل علوم حدیث محسوب میشود. در صفحههای آغازین کتاب، مطالبی درباره مسند و مسندنویسی نوشته شدهاند سپس دیدگاه دانشمندان اسلامی درباره شخصیت حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) آمده و آنگاه نام چهل تن از مشایخ و راویان آن حضرت ذکر شده است. در پایان هم 118 روایت از حضرت عبدالعظیم(ع) همراه با ترجمه آنها در کتاب گنجانده شدهاند.
مجموعه دو جلدی «شناختنامه حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) و شهرری: مجموعه رسالههای خطی و سنگی...» گردآوری شده توسط سیدمجتبی صحفی و علیاکبر زمانینژاد از انتشارات دارالحدیث هم کتابی است که بیشتر جنبه تحقیقی دارد. در این مجموعه، چهارده رساله خطی و سنگی درباره حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)، آستان آن حضرت و امامزادگان مجاور حضرت عبدالعظیم گردآوری شدهاند. ویژگی رسالهها و شرح حال نویسندگان آنها در ابتدای معرفی هر رساله دیده میشوند.
«زندگانی حضرت عبدالعظیم(ع)» نوشته مرحوم آیتالله عزیزاللّه عطاردی هم توسط انتشارات عطارد منتشر شده است. این کتاب افزون بر شرح زندگی وی، دربردارنده مجموع احادیثی است که از پیشوایان معصوم(ع) نقل کردهاند. از مرحوم عطاردی کتاب «عبدالعظیم الحسنی(ع) حیاته و مسنده یا زندگانی حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) و روایات او» هم از سوی چند ناشر راهی بازار کتاب شده است.
کتاب دیگری با نام «زندگانی حضرت عبدالعظیم بن عبداللّه الحسنی(ع)» به قلم محمد رازی از سوی کتابفروشی علمی متشر شده که درباره زندگی ایشان، اجداد حضرت عبدالعظیم(ع)، شخصیت و هجرت ایشان از عراق به ری، گلچینی از احادیث آن حضرت و توضیحی درباره آستانه مقدس حضرت عبدالعظیم(ع) است. کتاب دیگری هم با عنوان «سالشمار وقایع دوران حیات پر برکت حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)» با گردآوری و تنظیم علی وطنپرست(معتمدی) و فاطمه(فهیمه) حجازی توسط نشر محیی به چاپ رسیده و شامل تحولات دوران زندگی وی است.
فرازهای ماندگار
در زندگینامههای مربوطه به وی آمده است که سادات و علویون در زمان متوکل عباسی در بدترین وضع به سر میبردند. حضرت عبدالعظیم(ع) هم از کینه و دشمنی در امان نبود و بدخواهان بارها تصمیم به قتل آن حضرت گرفتند و گزارشهای دروغ سخنچینان را بهانه این سختگیریها قرار میدادند. در چنین دوران دشوار و سختی بود که وی با حضرت امام هادی(ع) دیدار و عقاید دینی خود را عرضه کرد. امام دهم وی را تأیید کرد و فرمود: «تو از دوستان ما هستی.» دیدار حضرت عبدالعظیم(ع) در سامرا با حضرت امام هادی(ع) به حاکم وقت گزارش و دستور تعقیب و دستگیری وی صادر شد. او هم برای مصون ماندن از خطر، خود را از چشم مأموران پنهان و در شهرهای گوناگون به صورت ناشناس رفت و آمد میکرد و شهر به شهر میرفت تا به ری رسید و آنجا را برای سکونت انتخاب کرد. کتاب «شرح حدیث عرض دین حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)» به قلم آیتاللّه لطفاللّه صافی گلپایگانی درباره همین حدیث نوشته شده و به شرح و تفسیر این حدیث پرداخته است. این کتاب تاکنون از سوی چند ناشر و از جمله، دفتر تنظیم و نشر آثار نویسنده به چاپ رسیده است.
منابع زندگینامهای افزودهاند که حضرت عبدالعظیم(ع) به صورت یک مسافر ناشناس وارد ری و در محله ساربانان مقیم شد. پس از مدتی، خانه وی محل رفت و آمد شیعیان شد تا از علوم و روایاتی که همراه داشت بهره ببرند. از آثاری که به شخصیت حضرت عبدالعظیم(ع) میپردازند با گردآوری کرامات آن حضرت و مختصری از زندگینامه و شرح احادیث، به بررسی شخصیت حضرت عبدالعظیم(ع) پرداختهاند. از این کتابها میتوان به «جنت النعیم: روح و ریحان» نوشته محمدباقر مازندرانی کجوری با تصحیح و تحقیق سید صادق حسینی اشکوری، «التذکره العظیمه» نوشته محمدابراهیم کلباسی با تصحیح و تحقیق علیرضا هزار و «جنات النعیم فی احوال سیدنا الشریف عبدالعظیم علیهالسلام» نوشته ملامحمد اسماعیل کزازی اراکی با تصحیح و تحقیق علیاکبر زمانینژاد اشاره کرد.
در زمینه ادبیات داستانی هم ابراهیم حسنبیگی کتاب «مروارید ری: داستانی براساس زندگی حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)» را از سوی انتشارات مدرسه به چاپ رسانده و خواندن این کتاب به کسانی توصیه میشود که بیشتر دوست دارند از طریق ادبیات با ویژگیهای شخصیتها آشنا شوند البته زندگانی حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) با داشتن فرازها و ویژگیهای منحصر به فرد، ظرفیت تبدیل شدن به یک اثر داستانی فوقالعاده را دارد.
حکمتنامه و کتابهای دیگر
از دیگر کتابهایی که با محوریت شخصیت حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) تدوین و تالیف شدهاند، میتوان به «مجموعه مقالات کنگره حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)» که از سوی موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث به چاپ رسیده، اشاره کرد. کتابهای «حکمتنامه حضرت عبدالعظیم الحسنی علیهالسلام» اثر آیتالله محمد محمدی ریشهری، «سرزمین کرامت: ۲۰ سرگذشت از کرامات سیدالکریم حضرت عبدالعظیم حسنی علیهالسلام» با تهیه و تنظیم معاونت فرهنگی آستان مقدس حضرت عبدالعظیم(ع)، «ماخذشناسی حضرت عبدالعظیم حسنی علیهالسلام و شهر ری« تالیف ابوالفضل حافظیان و محمدحسین حکیم، «شناختنامه حضرت عبدالعظیم حسنی علیهالسلام و شهر ری: مجموعه کتابها و رسالهها» بهکوشش مهدی مهریزی و علیاکبر زمانینژاد، «شناختنامه حضرت عبدالعظیم حسنی علیهالسلام و شهر ری: مجموعه مقالات چاپ شده» به کوشش هادی ربانی، علیاکبر زمانینژاد و «آستان مقدس حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) در گذشته و حال» نوشته اصغر قائدان هم از تولیدات این مجموعه علمی و فرهنگیاند.
«سرگذشت حضرت امام حسن مجتبی علیهالسلام و زندگانی حضرت عبدالعظیم حسنی علیهالسلام» تالیف محمدجواد نجفی و در قالب کتابهای مجموعهای با عنوان «ستارگان درخشان» از انتشارات کتابفروشی اسلامیه، «بانوی باکرامت: شرح حال و ذکر کرامات سیده نفیسه، نواده امام حسن مجتبی علیهالسلام، عروس امام صادق علیهالسلام و عمه حضرت عبدالعظیم حسنی علیهالسلام« نوشته غلامرضا گلی زواره از انتشارات حسنین(ع)، «حضرت عبدالعظیم حسنی علیهالسلام آفتاب ری» نوشته محمدباقر پورامینی از انتشارات بشیر اندیشه، «بوی سیب: جناب عبدالعظیمحسنی(ع)» نگارش مهدی وحیدی صدر با تصویرگری فرشته منعمی از مجمع جهانی اهلبیت(ع)، «زیارت حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)(شاه عبدالعظیم) همراه با تاریخچه ری و حرم آن حضرت» با گردآوری محمودرضا افتخارزاده از انتشارات مدبر، «یاقوت ری: زندگانی حضرات عبدالعظیم حسنی، امامزاده حمزه و امامزاده طاهر علیهمالسلام» با تدوین طاهر خوشساروی و عباس پیرعلی از انتشارات شوق، «امالبلاد: به انضمام کتابنامه حضرت عبدالعظیم حسنی(ره) و شهر ری» تالیف علیرضا محمودی از انتشارات ساکو و «حضرت عبدالعظیم حسنی(ع)» از مجموعه کتابهای «آستان آسمان» و «نگاهی پژوهشی و تصویری به بقاع متبرکه امامزادههای تهران» به کوشش رضا مختاری از موسسه نشر شهر هم از کتابهای دیگریاند که با محوریت این شخصیت تدوین و تالیف شدهاند.
حضرت عبدالعظیم(ع) از نوادر مشاهیر شیعه است و امید میرود که بتوان کتابهای بیشتر و بهتری درباره شخصیت ایشان پدید آورد.
پر بازدیدها
بازدید 81647
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
بازدید 79297
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط میکند
بازدید 78981
بینهایت علاقه به حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را دارم/ شخصیت افسانهای حسن صباح و ضرورت درک بیشتر از فرهنگ ایرانی
