- 1393/07/19 | بازدید 394

ببین تفاوت قیمت از کجاست تا به کجا / بهاران سواری

قیمت کتاب یا آنچه در میان ناشران و کتابفروشان به عنوان «پشت جلد کتاب» مصطلح شده، همواره از دغدغه‌های خریداران کتاب بوده است. حتی وقتی حرف از دلایل افت شمارگان کتاب و کم‌رونق شدن کتابخوانی می‌زنیم، پای قیمت کتاب هم به میان می‌آید و افزایش روزافزون بهای کتاب به عوامل بسیاری از جمله اوضاع اقتصادی، کمبود یا وفور مواد اولیه و... بستگی دارد اما گاه عوامل دیگری در قیمت‌گذاری کتاب‌ها دخیلند که منطقی هم پشتشان نیست. گویی برخی ناشران فرمول خاصی برای قیمت‌گذاری کتاب‌هایشان ندارند و بیش از هر چیز به منفعت و عایدی خود از فروش کتاب می‌اندیشند. این نکته زمانی مصداق پیدا می‌کند که می‌بینیم دو کتاب با حجم یکسان و ویژگی‌های فیزیکی و فنی یکسان، قیمت‌هایی متفاوت دارند. به عنوان مثال دو رمان تالیفی در حجمی یکسان، صحافی یکسان و چاپ‌شده بر یک نوع کاغذ، تفاوت قیمتی چندهزارتومانی دارند. البته از زاویه دیگری هم می‌شود به این موضوع نگاه کرد؛ ناشری بر اساس تجربه راه‌هایی برای کاهش هزینه‌های تولید کتاب یافته که دیگری امکان آن را ندارد یا ریخت و پاش‌هایی که برخی ناشران دارند و هزینه‌هایشان را بالا می‌برد و... با همین رویکرد سراغ ناشران رفتیم تا از روش‌ها و فرمول‌های آنان سردربیاوریم اما در عمل دریافتیم که قضیه بسیار پیچیده‌تر از آن است که گمان می‌کردیم!
هزینه‌های تولید هر کتاب، به سه گروه عمده «هزینه‌های غیروابسته به شمارگان»(هزینه‌های پیش از چاپ و هزینه‌های تبلیغات)، «هزینه‌های وابسته به شمارگان»(هزینه تکثیر چاپ و صحافی) و «هزینه‌های جانبی» (هزینه‌های سربار) و «هزینه‌های رکود سرمایه با توجه به مدت فروش کتاب» تقسیم می‌شوند که ناشر هنگام تعیین قیمت تمام‌شده کتابش، تمام این هزینه‌ها را در نظر می‌گیرد. «کیفیت» از دیگر عوامل تعیین‌کننده قیمت تمام‌شده ـ و بنابراین قیمت پشت جلد ـ و موفقیت یک کتاب است و هزینه‌های هر ناشر هنگام تعیین کیفیت یک کتاب متفاوت است.

به عبارت دیگر، شاید ناشری مبلغ قابل‌توجهی را صرف ویرایش مضمونی، محتوایی، زبانی و صوری کتاب و نمونه‌خوانی آن بکند و ناشر دیگری، بدون توجه به لزوم ویرایش و نمونه‌خوانی با هزینه کمتر و در نهایت قیمت پایین‌تر، کتاب را تولید کند و ناشر با تعیین استاندارد کیفیت کتاب‌هایش موقعیت حرفه‌ای خود را میان رقبا مشخص می‌کند. با این تعاریف، ناشران از سویی می‌خواهند قیمت‌ها را در حد مناسب نگه دارند و از سویی شرایط بازار و هزینه‌ها به آنان فشار می‌آورد. در هر حال، واقعیت این است که قیمت کتاب، مانند هر کالای دیگری، تابع عوامل متعدد صنعتی و اقتصادی است و شاید نتوان هیچ قاعده معینی برای قیمت‌گذاری آن تدوین کرد و هیچ‌کس جز خود ناشر و آن هم فقط به صورت یک «پیشنهاد» نتواند قیمت کتابش را تعیین کند اما بهتر است برای اصلاح چرخه ناهماهنگ و ناقص نشر در کشور ضوابطی برای قیمت‌گذاری کتاب پیشنهاد شود. به همین بهانه پای صحبت چند تن از ناشران نشستیم و نظر آنان را جویا شدیم.

فرید مرادی

مدیر روابط عمومی نشر نگاه

مرادی، ناهماهنگی ضریب قیمت‌گذاری کالا در کشورمان با سایر کشورهای جهان را از جمله عوامل اعمال سلیقه در نحوه قمیت‌گذاری کتاب در ایران می‌داند و می‌گوید: «ضریب قیمت‌گذاری کتاب در دنیا از 7 درصد تا 17 درصد است اما این ضریب در ایران تازه از 2 درصد به سه‌ونیم درصد رسیده است. همین مسأله باعث می‌شود ناشر برای جبران هزینه‌هایی مثل حق بازاریاب، توزیع‌کننده، صاحب اثر و... قیمت را بر اساس تمامی هزینه‌ها محاسبه کند.»

مدیر روابط عمومی نشر نگاه عوامل فیزیکی و نوع مواد اولیه برای تولید کتاب را هم در قیمت نهایی موثر می‌شمرد و معتقد است نوع کاغذ، نوع جلد و حتی نوع ویراستاری و صفحه‌آرایی هم از جمله موارد تاثیرگذار در تعیین قیمت کتاب یک ناشرند. وی همچنین دولتی و خصوصی بودن ناشر را در نحوه قیمت‌گذاری کتاب‌هایش دخیل می‌داند چرا که ناشر خصوصی هزینه‌هایی مثل دفتر و کاغذ را معمولا چند برابر پرداخت می‌کند و بودجه ثابت دولتی هم ندارد. مرادی با اشاره به رابطه مستقیم کیفیت کتاب ارائه‌شده و قیمت پشت جلد، اضافه شدن هزینه‌های ساختاری و فنی کتاب که باعث ماندگاری آن می‌شود به قیمت پشت جلد را طبیعی می‌داند اما منکر نیاز به سیستم استاندارد که توسط اتحادیه یا وزارت ارشاد نظارت شود هم نمی‌شود.

مرتضی آزاد

مدیر طراحی انتشارات سپیدبرگ

مدیر طراحی انتشارات «سپید برگ» معتقد است از آنجایی که قیمت‌گذاری کتاب بر اساس یک جریان درست تجاری صورت نمی‌گیرد، چرخه‌ای است که همیشه با مشکل روبه‌روست. به گفته وی، وقتی توزیع‌کننده سود کمی داشته باشد، به دنبال کتاب نخواهد آمد و کتاب هم به خوبی توزیع نخواهد شد و در دست ناشر می‌ماند، از این رو ناشر گرفتار انبار در کتاب می‌شود و این جریان همپوشانی را ایجاد می‌کند تا کتاب به محاق برود در نتیجه برای این کار باید بین ناشر و اتحادیه جلساتی برگزار شود.»

او با اشاره به ضریب 4/3 که ضریب معمول سود صنعت نشر است، می‌گوید: «متاسفانه بسیاری از ناشران به دلیل هزینه‌های بالایی که کاغذ، چاپخانه و... روی دستشان می‌گذارد این ضریب را رعایت نمی‌کنند و شاید همین دلیل برای اعمال سلیقه و ناهماهنگی در قیمت‌گذاری کتاب باشد.»

آزاد به تفاوت مواد اولیه مثل کاغذ و نوع چاپ هم اشاره می‌کند و واسطه‌ها و تفاوت قیمت چنین مواردی را از دلایل یکسان نبودن قیمت‌ها بر می‌شمارد و کیفیت محتوا، شامل کیفیت متن و تصاویر کتاب، موضوع، نحوه تالیف و خلق آن، نیازی که برآورده می‌کند، کیفیت نگارش، ویرایش، نقطه‌گذاری، نمونه‌خوانی، تصویرسازی، فصل‌بندی، فهرست‌ها و نمایه‌ها، کتاب‌شناسی، مراجع و منابع و... را از جمله عوامل موثر در قیمت تمام‌شده کتاب معرفی می‌کند. از دید او، ناشر از لحظه‌ای که تصمیم به انتخاب کتابی برای انتشار می‌گیرد، به کیفیت محتوا و کار فکر می‌کند. هرچند ممکن است بالابردن کیفیت محتوا متضمن هزینه بیشتر باشد اما هرچه محتوای کتاب به استاندارد نزدیک‌تر و کیفیت آن بالاتر باشد، مخاطبان اعتماد بیشتری به ناشر و آن کتاب خواهند داشت.

حمیدرضا نجاتی

مسوول تولید انتشارات سوره مهر

نجاتی عمده هزینه تولید یک کتاب را هزینه‌های مربوط به کاغذ و چاپخانه می‌داند و پنجره دیگری روبه‌روی ما می‌گشاید. او می‌گوید: «قیمت کاغذ در شرایط گوناگون متفاوت است. شما هم کاغذ را با تعهد مدت‌دار و با چک می‌خری، بنابراین بهای بیشتری از قیمت واقعی آن پرداخت می‌کنی. از طرفی، هزینه چاپخانه را هم نقدا پرداخت نمی‌کنی؛ بنابراین طبیعی است که پول بیشتری بابت آماده‌سازی کتاب می‌دهی و همین موضوع باعث بالا رفتن هزینه‌های نشر می‌شود و طبیعتا تفاوت قیمت‌گذاری پیش می‌آید و قیمت کتاب متفاوت می‌شود.»

او با اشاره به ناهمخوانی قیمت‌ها در بازارهای ایران و جهان این ناهماهنگی‌ در بازار داخلی را مضر می‌داند و معتقد است حالا که قیمت‌های داخل و خارج همخوانی ندارند، دست‌کم باید قیمت‌های داخلی‌مان یکی باشد تا فکری برای ثبات صنعت نشر کشور کرد. این فعال صنعت نشر، رعایت نشدن ضریب 4/3 و اعمال سلیقه در قیمت‌گذاری کتاب را آسیب‌زننده می‌داند اما در عین حال معتقد است این ثبات باید از بالا و برای قیمت مواد اولیه و موارد تاثیرگذار در قیمت تمام‌شده کتاب پایه‌گذاری شود تا بتوان به یکسان‌سازی قیمت‌ کتاب امیدوار بود.

نجاتی علاوه بر اینها، اثرگذاری عواملی مانند رعایت استانداردهای کیفیت فنی، شامل صفحه‌آرایی و صفحه‌بندی، حروفچینی، نسخه‌پردازی، طراحی جلد، لیتوگرافی و امور مربوط به مراحل پیش از چاپ، تدوین اصول صفحه‌آرایی و حروف‌نگاری و توجه به کیفیت چاپ، صحافی، کاغذ، مقوا و بسته‌بندی را بر قیمت تمام‌شده تولید کتاب اجتناب‌ناپذیر می‌داند. او همچنین کیفیت مناسب و قیمت‌گذاری متناسب با این کیفیت و قدرت خرید متقاضیان را از عوامل موثر در رونق کسب و کار یک ناشر می‌داند که با هماهنگی قیمت‌ها به‌ویژه در مواد اولیه تولید کتاب می‌تواند به صنعت نشر و هر ناشری کمک کند.