اژدهاکشان؛-روایتی-بومی-که-مورد-پسند-مخاطبان-و-منتقدان-قرار-گرفت

اژدهاکشان؛ روایتی بومی که مورد پسند مخاطبان و منتقدان قرار گرفت

«اژدهاکشان» یوسف علیخانی که برای نخستین بار در سال ۱۳۸۶ منتشر شد، با بهره‌گیری از فرهنگ و روایات بومی، توانست توجه مخاطبان و منتقدان را جلب کند.

به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، جایزه ادبی جلال آل‌احمد به ‌عنوان مهم‌ترین جایزه ملی در حوزه ادبیات داستانی ایران، از بدو تأسیس عرصه‌ای برای شناخت و تشویق آثاری بوده که روایتگر قصه‌های این سرزمین هستند؛ اما همواره در همه ادوار این پرسش مطرح بوده است که این روایت‌های برجسته پس از دریافت نشان تقدیر یا عنوان برگزیده، مسیر حیات خود را در بازار نشر کتاب ایران چگونه ادامه داده‌اند؟ آیا دریافت این جایزه توانسته به استمرار چاپ و حضوری پایدار در قفسه کتابفروشی‌ها برای آنها منجر شود؟

در حوزه موضوعی اقتصاد فرهنگ، جوایز ادبی را نباید تنها به عنوان رویدادهایی نمادین محسوب کرد. این جوایز سازوکاری برای پیوند میان ارزش نمادین و ارزش اقتصادی اثر هستند. دریافت یک جایزه معتبر سرمایه نمادینی به اثر تزریق می‌کند، اما دوام آن در بازار کتاب وابسته به این است که حلقه‌های دیگر زنجیره نشر، از ناشر گرفته تا فروشگاه‌های کتاب و مخاطبان چگونه این سرمایه را به چرخه اقتصادی تبدیل می‌کنند. هر بار که یک اثر بازنشر یا تجدید چاپ می‌شود، در واقع سرمایه نمادین آن بازتولید و تقویت شده است؛ ناشر و نویسنده از این اعتبار بهره‌مند می‌شوند و مخاطبان نیز با خرید و مطالعه آن، مشروعیت اثر را دوباره تأیید می‌کنند.

قرار است در سلسله گزارش‌هایی با عنوان «از تقدیر تا تیراژ؛ اقتصاد نشر و جایزه ادبی جلال آل‌احمد» با ارائه داده‌های اطلاعات مربوط به شمارگان و تجدید چاپ کتاب‌های برگزیده و شایسته تقدیر ثبت شده در بانک اطلاعاتی خانه کتاب و ادبیات ایران، پاسخی برای این پرسش‌ها پیدا شود که آیا جایزه ادبی جلال آل‌احمد توانسته پیوندی میان تایید و بررسی کیفیت نهادی و مقبولیت عمومی برای آثار ادبی و داستانی باشد یا خیر؟ آیا دریافت جایزه ادبی جلال آل‌احمد، عمر تجاری یک کتاب را افزایش داده است؟ یا توجه ناشران را به تجدیدچاپ آن جلب کرده و در نهایت، آن اثر را به متنی ماندگار در سبد فرهنگی مخاطبان تبدیل کرده است یا خیر؟

در نخستین قدم کتاب «اژدهاکشان» را مدنظر قرار داده‌ایم که از جمله برگزیدگان نخستین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد (۱۳۸۷) در بخش داستان بلند و کوتاه بود.

درباره کتاب «اژدهاکشان»

کتاب«اژدهاکشان» نخستین بار در سال ۱۳۸۶ توسط مؤسسه انتشارات نگاه منتشر شد. این اثر مجموعه‌ای از پانزده داستان کوتاه به قلم یوسف علیخانی است که اغلب در فضایی روستایی و با الهام از فرهنگ، باورها و گویش بومی منطقه‌ای در قزوین خلق شده‌اند. نویسنده در این داستان‌ها، که برخی در روستایی به نام «میلک» رخ می‌دهند، به بازنمایی داستانی آیین‌ها، ترس‌ها و روابط انسانی در چارچوب یک جغرافیای فرهنگی مشخص پرداخته است.

از ویژگی‌های بارز این مجموعه می‌توان به زبان روایت ایجازگرا و تأثیرگذار، خلق فضایی شگفت‌انگیز ولی ریشه‌دار در واقعیت‌های فرهنگی، و پیوند عمیق شخصیت‌ها با محیط پیرامون اشاره کرد. همین ویژگی‌ها بود که باعث شد «اژدهاکشان» علاوه بر کسب عنوان شایسته تقدیر در نخستین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد، نامزد دریافت جایزه دیگری مانند هوشنگ گلشیری نیز شود.

پس از استقبال اولیه و دریافت جایزه و پس از سه بار تجدید چاپ تا سال 1388 با شمارگان 1100 نسخه (چاپ سوم) در انتشارات نگاه حق نشر این کتاب به نشر «آموت» که یوسف علیخانی خود مدیرش است، منتقل شد. این ناشر در سال ۱۳۸۸ کتاب را منتشر کرد که تا سال ۱۳۹۵ با شمارگان 1100 نسخه در نشر آموت نیز به چاپ سوم رسید. همچنین در سال ۱۳۹۴ نشر آموت، این اثر را در قالب «سه‌گانه یوسف علیخانی» همراه با دو کتاب دیگر این نویسنده («قدم‌بخیر مادربزرگ من بود» و «عروس بید») و با جلد گالینگور به بازار عرضه کرد که این مجموعه تا سال ۱۴۰۰ با شمارگان 1100 نسخه به چاپ هشتم رسیده است.

این میان یک نکته مهم را نباید فراموش کرد. همگان می‌دانند که نویسنده بجز خلق و آفرینشگری در میدان نشر نقشی فعال در دیده ‌شدن اثر دارد. حضور او در نشست‌ها، گفت‌وگوهای رسانه‌ای، شبکه‌های اجتماعی و حتی ارتباط مستقیم با مخاطبان می‌تواند کتاب را از یک محصول خام به تجربه‌ای زنده بدل کند. بسیاری از آثار فارغ از کیفیت ادبی‌شان، زمانی در بازار نشر دوام می‌آورند که نویسنده توانسته باشد روایت شخصی و اجتماعی پیرامون کتابش بسازد و این روایت نقش مهمی در دعوت مخاطب به مشارکت دارد.

نویسنده در این معنا کنشگری فرهنگی است که با سرمایه نمادین خود چرخه اقتصادی کتاب را فعال می‌کند و مسیر آن را از قفسه کتاب‌فروشی تا حافظه خوانندگان هموار می‌سازد. همین کنشگری در نهایت به افزایش تیراژ، تجدید چاپ و تثبیت جایگاه اثر در اقتصاد نشر منجر می‌شود. بنابراین حضور نویسنده می‌تواند عامل تفاوت میان یک کتاب فراموش‌شده و یک کتاب ماندگار در بازار باشد.