-
1393/09/15 |
بازدید 39
نسخهپردازان رفتند حروفنگاری سلیقهای شد / سمانه دلپاک
مخاطبان بهروز میشوند، اما کتابها نه. وضع ظاهری و فنی کتابها را میگوییم و حرف هم حرف ما نیست. پیشکسوتان نشر و ویراستاران حرفهای معتقدند حروفچینی رایانهای نتوانسته ظرافتهای حروفچینی سنتی و دستی را جبران کند و فقطبر سرعت کار افزوده است. در دنیای ماشین و سرعت هم کیفیت فدای کمیت میشود. در شماره قبل این موضوع را از منظر فرید مرادی، سرویراستار باسابقه کشور بررسی کردیم و این هفته سراغ احمد موتمنی، فعال پیشکسوت حوزه نشر و مسؤول واحد حروفچینی و صفحهآرایی انتشارات «بوستان کتاب» رفتیم تا از منظری دیگر به این مشکل نگاه کنیم. از موتمنی پرسیدیم که آیا حروفنگاری کتابهای ما در وضع مناسبی است؟ احمد موتمنی، متولد 1347 قم، حدود 26 سال سابقه فعالیت در انتشارات بوستان کتاب دارد و حرفهایش شنیدنی است.
با توجه به فعالیت طولانی شما در حوزه نشر، درباره تجهیزات و نرمافزارهای حروفنگاری و کارایی آنها توضیح دهید.
زمانی که ما کار را شروع کردیم حروفچینی با کامپوست انجام میشد و حروفچین، کار را تایپ میکرد و خروجی کار ما عکس بود و تا قبل از اینکه کار روی صفحه حساس برود، امکان ترمیم و اصلاح وجود داشت. بعد از آن «مکینتاش» وارد بازار شد و به تدریج نرمافزارهایی چون آتیه، pagemaker و ناشر مکتبی و بالاخره «زرنگار» و «کلمه» وارد بازار شدند. موسسههایی چون «بوستان کتاب» که بیشتر با متون عربی سر و کار دارند از سال 1372 بهطور جدی با «زرنگار» به حروفنگاری پرداختند و تا الان با وجود امکانات بهروز در نرمافزار «کلمه»، همچنان از «زرنگار» بهره میگیرند.
چه مزایایی در نرمافزار «زرنگار» باعث شده که بسیاری از ناشران ما استفاده از نرمافزارهای جدیدتر مثل «کلمه» را نادیده بگیرند؟
واقعیت این است که فضای این دو نرمافزار با هم فرق دارند و افرادی که طولانیمدت با زرنگار کار کردهاند ترجیح میدهند در فضایی که با آن راحتترند کار کنند. امکانات مجزایی که در هر دو نرمافزار وجود دارند باعث شده خروجی کار تلفیقی از هر دو نرمافزار باشد. به عنوان مثال برای تولیدات حاوی فرمول و عکس و جدول باید کار با «کلمه» صورت بگیرد اما در متون عربی کار با «زرنگار» بسیار زیباتر و شکیلتر تولید میشود. در تهیه متون عربی «کلمه» امکانات «زرنگار» را ندارد. در فضای «کلمه» تمامی اعرابها روی یک سطح حروفنگاری میشوند. به عنوان مثال فتحه روی حرف دال و حرف لام همتراز با حرف لام حروفنگاری میشود در صورتی که در فضای «زرنگار» ما با این نقص مواجه نیستیم و ظرافت کلمهها در «زرنگار» حفظ میشود. علاوه بر این، امکانات «زرنگار» سهلالوصولتر است و در تعریف قلم و اندازه لازم نیست در مراحل گوناگون کار انتخاب قلم و اندازه قلم داشته باشیم. یک بحث دیگر در اولویت استفاده ناشران از «زرنگار» درونمایه «زرنگار» است وبرای حروفنگاران که پیوسته به رایانه چشم دوختهاند خستهکننده نیست. در کنار کاهش هزینههایی نشر، سرعت عمل بالا در حروفنگاری، صفحهآرایی، فرامین و... نقص زرنگار در جدولبندی و چارتبندی و الحاق تصاویر است که متاسفانه از سال 1376 ارتقا پیدا نکرده است. علاوه بر این، برای خروجی کار از «زرنگار» باید از قفل نرمافزار استفاده کرد، در صورتی که در «کلمه» از هر چاپگری امکان خروجی اثر مهیاست.
صفحه کلید این دو نرمافزار با هم متفاوت است. البته این امکان وجود دارد که برای هر دو، صفحه کلید یکسان تعریف کرد. اگر حروفنگار به «زرنگار» مشرف باشد، 85 درصد کار صفحهآرایی انجام میشود. حروفنگار میتواند تا ده قلم را برای متن در حال حروفنگاری تعریف کند و بسته به نیاز متن، قلم بهطور اتوماتیک تغییر کند بنابراین سرعت عمل حروفنگار در فضای زرنگار بیشتر است. کلمه برای متن لاتین طراحی شده و اجرای فرامین آن برای متون فارسی مشکل است. یکی از مشکلات حروفچینی در فضای «کلمه» شمارهگذاری پاورقیهاست که اگر در صفحه مربوط قرار نگیرند و به صفحه بعدی منتقل شوند، شمارهگذاری پیوسته نخواهد بود و باید پیوستگی با صفحه قبل را دستی ایجاد کرد.
موسسه های خارجی هم در تهیه متون عربی دیدگاه مشابه شما را دارند و از نسخه «زرنگار» بهره میبرند؟
ما در راستای ارتقای امور حروفنگاری نشر، با نظر به این موضوع که افراد مسلط به «زرنگار» در اقلیتاند و سیستم نرمافزاری «کلمه» بهروزتر است، در یک برنامه تحقیقاتی در لبنان به این نتیجه رسیدیم که بیشتر موسسهها نشر آنها هم از «کلمه» استفاده میکنند اما هنوز هم در تهیه متون عربی از «زرنگار» بهره میگیرند. کار با «کلمه» تایپ میشود اما آن را به «زرنگار» تبدیل میکنند. به همین دلیل ما این تغییر را در موسسه بوستان کتاب ایجاد نکردیم.
در مؤسسه شما انتخاب قلم و امور مربوط به حروفنگاری کتابها چگونه صورت میگیرد؟
در قدیم فردی به عنوان «نسخهپرداز» در خدمت ناشران بود که بسته به نوع کتاب، مخاطب کتاب و... در کنار دستنوشته مولف، قبل از حروفچینی، صفحه به صفحه انتخاب نوع قلم و اندازه آن را برای حروفنگاری قید میکرد اما اکنون در نشر این دقت و عمل در انتخاب قلم صورت نمیگیرد و مسوولیت نسخهپردازی در موسسه های انتشاراتی تعریف نشده است. ما در بوستان کتاب کار را قبل از صفحهآرایی برای تاییدیه اندازه و قلم انتخابی و پیشنهادهای حروفنگاری به مدیر نشر، مولف و مدیر فروش میسپاریم که در صورت تایید مراحل، اصلاح آن صورت بگیرد. سعی میکنیم در انتخاب قلم کتاب به رده سنی مخاطب و موضوع کتاب توجه کنیم اما به واقع مرجعی نداریم که بتوانیم از آن بهره ببریم؛ البته در گذشته نشر مکتوباتی در این باب موجود بوده است.
از مشکلاتی که جامعه حروفنگار با آن مواجهاند بگویید.
دستخط ناخوانای مولفان و مترجمان که گاهی تشخیص حروف را سخت میکند، ناآشنایی حروفنگاران با علایم و نشانههای ویراستاری و بهروز نبودن تجهیرات حروفنگاران، از سرعت عمل حروفنگار میکاهند. با این مشکلات و دستمزد پایین و بازه زمانی کوتاه برای تحویل کار حروفنگاری شده، تقاضای کار بینقص و بدون اشکال از حروفنگاران کاهش مییابد.
با توجه به فعالیت طولانی شما در حوزه نشر، درباره تجهیزات و نرمافزارهای حروفنگاری و کارایی آنها توضیح دهید.
زمانی که ما کار را شروع کردیم حروفچینی با کامپوست انجام میشد و حروفچین، کار را تایپ میکرد و خروجی کار ما عکس بود و تا قبل از اینکه کار روی صفحه حساس برود، امکان ترمیم و اصلاح وجود داشت. بعد از آن «مکینتاش» وارد بازار شد و به تدریج نرمافزارهایی چون آتیه، pagemaker و ناشر مکتبی و بالاخره «زرنگار» و «کلمه» وارد بازار شدند. موسسههایی چون «بوستان کتاب» که بیشتر با متون عربی سر و کار دارند از سال 1372 بهطور جدی با «زرنگار» به حروفنگاری پرداختند و تا الان با وجود امکانات بهروز در نرمافزار «کلمه»، همچنان از «زرنگار» بهره میگیرند.
چه مزایایی در نرمافزار «زرنگار» باعث شده که بسیاری از ناشران ما استفاده از نرمافزارهای جدیدتر مثل «کلمه» را نادیده بگیرند؟
واقعیت این است که فضای این دو نرمافزار با هم فرق دارند و افرادی که طولانیمدت با زرنگار کار کردهاند ترجیح میدهند در فضایی که با آن راحتترند کار کنند. امکانات مجزایی که در هر دو نرمافزار وجود دارند باعث شده خروجی کار تلفیقی از هر دو نرمافزار باشد. به عنوان مثال برای تولیدات حاوی فرمول و عکس و جدول باید کار با «کلمه» صورت بگیرد اما در متون عربی کار با «زرنگار» بسیار زیباتر و شکیلتر تولید میشود. در تهیه متون عربی «کلمه» امکانات «زرنگار» را ندارد. در فضای «کلمه» تمامی اعرابها روی یک سطح حروفنگاری میشوند. به عنوان مثال فتحه روی حرف دال و حرف لام همتراز با حرف لام حروفنگاری میشود در صورتی که در فضای «زرنگار» ما با این نقص مواجه نیستیم و ظرافت کلمهها در «زرنگار» حفظ میشود. علاوه بر این، امکانات «زرنگار» سهلالوصولتر است و در تعریف قلم و اندازه لازم نیست در مراحل گوناگون کار انتخاب قلم و اندازه قلم داشته باشیم. یک بحث دیگر در اولویت استفاده ناشران از «زرنگار» درونمایه «زرنگار» است وبرای حروفنگاران که پیوسته به رایانه چشم دوختهاند خستهکننده نیست. در کنار کاهش هزینههایی نشر، سرعت عمل بالا در حروفنگاری، صفحهآرایی، فرامین و... نقص زرنگار در جدولبندی و چارتبندی و الحاق تصاویر است که متاسفانه از سال 1376 ارتقا پیدا نکرده است. علاوه بر این، برای خروجی کار از «زرنگار» باید از قفل نرمافزار استفاده کرد، در صورتی که در «کلمه» از هر چاپگری امکان خروجی اثر مهیاست.
صفحه کلید این دو نرمافزار با هم متفاوت است. البته این امکان وجود دارد که برای هر دو، صفحه کلید یکسان تعریف کرد. اگر حروفنگار به «زرنگار» مشرف باشد، 85 درصد کار صفحهآرایی انجام میشود. حروفنگار میتواند تا ده قلم را برای متن در حال حروفنگاری تعریف کند و بسته به نیاز متن، قلم بهطور اتوماتیک تغییر کند بنابراین سرعت عمل حروفنگار در فضای زرنگار بیشتر است. کلمه برای متن لاتین طراحی شده و اجرای فرامین آن برای متون فارسی مشکل است. یکی از مشکلات حروفچینی در فضای «کلمه» شمارهگذاری پاورقیهاست که اگر در صفحه مربوط قرار نگیرند و به صفحه بعدی منتقل شوند، شمارهگذاری پیوسته نخواهد بود و باید پیوستگی با صفحه قبل را دستی ایجاد کرد.
موسسه های خارجی هم در تهیه متون عربی دیدگاه مشابه شما را دارند و از نسخه «زرنگار» بهره میبرند؟
ما در راستای ارتقای امور حروفنگاری نشر، با نظر به این موضوع که افراد مسلط به «زرنگار» در اقلیتاند و سیستم نرمافزاری «کلمه» بهروزتر است، در یک برنامه تحقیقاتی در لبنان به این نتیجه رسیدیم که بیشتر موسسهها نشر آنها هم از «کلمه» استفاده میکنند اما هنوز هم در تهیه متون عربی از «زرنگار» بهره میگیرند. کار با «کلمه» تایپ میشود اما آن را به «زرنگار» تبدیل میکنند. به همین دلیل ما این تغییر را در موسسه بوستان کتاب ایجاد نکردیم.
در مؤسسه شما انتخاب قلم و امور مربوط به حروفنگاری کتابها چگونه صورت میگیرد؟
در قدیم فردی به عنوان «نسخهپرداز» در خدمت ناشران بود که بسته به نوع کتاب، مخاطب کتاب و... در کنار دستنوشته مولف، قبل از حروفچینی، صفحه به صفحه انتخاب نوع قلم و اندازه آن را برای حروفنگاری قید میکرد اما اکنون در نشر این دقت و عمل در انتخاب قلم صورت نمیگیرد و مسوولیت نسخهپردازی در موسسه های انتشاراتی تعریف نشده است. ما در بوستان کتاب کار را قبل از صفحهآرایی برای تاییدیه اندازه و قلم انتخابی و پیشنهادهای حروفنگاری به مدیر نشر، مولف و مدیر فروش میسپاریم که در صورت تایید مراحل، اصلاح آن صورت بگیرد. سعی میکنیم در انتخاب قلم کتاب به رده سنی مخاطب و موضوع کتاب توجه کنیم اما به واقع مرجعی نداریم که بتوانیم از آن بهره ببریم؛ البته در گذشته نشر مکتوباتی در این باب موجود بوده است.
از مشکلاتی که جامعه حروفنگار با آن مواجهاند بگویید.
دستخط ناخوانای مولفان و مترجمان که گاهی تشخیص حروف را سخت میکند، ناآشنایی حروفنگاران با علایم و نشانههای ویراستاری و بهروز نبودن تجهیرات حروفنگاران، از سرعت عمل حروفنگار میکاهند. با این مشکلات و دستمزد پایین و بازه زمانی کوتاه برای تحویل کار حروفنگاری شده، تقاضای کار بینقص و بدون اشکال از حروفنگاران کاهش مییابد.
پر بازدیدها
بازدید 81730
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
بازدید 79330
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط میکند
بازدید 79045
بینهایت علاقه به حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را دارم/ شخصیت افسانهای حسن صباح و ضرورت درک بیشتر از فرهنگ ایرانی
