مشقت همشهریان بیهقی در دوستی با کتاب/ نجمه شمس
سبزوار به عنوان یکی از شهرهای بزرگ استان خراسان رضوی همواره از مراکز بزرگ تمدنی ایرانزمین بوده و در زمان قیام سربداران به پایتخت سیاسیشیعی کشور تبدیل شد. این شهر زادگاه بزرگان فلسفه، ادبیات و تاریخ از جمله عالم جلیلالقدر ملاهادی سبزواری و همچنین بزرگانی چون ملاحسین واعظ کاشفی، ابوالفضل بیهقی و دکتر علی شریعتی است و مراکز علمی، دانشگاهی و حوزههای علمیه این شهر قدمتی دیرینه دارند.
سرمایه محدود ناشران و مشکلی به نام توزیع
حمید معماری از نویسندگان برتر سبزوار است که کتاب «معماری و معماران» وی با محوریت معماری خانههای ایرانی سبزوار، کتاب برتر نمایشگاه بینالمللی کتاب مشهد در سال جاری شناخته شد. وی با بیان اینکه نویسندگان بومی در این شهرستان با مشکلات زیادی برای چاپ و توزیع کتابهای خود مواجهاند، میگوید: «اغلب ناشران سبزوار بنیه مالی و سرمایه کافی برای چاپ کتابهای فرهنگی و بومی ندارند و کتابها باید با سرمایه شخصی نویسنده چاپ و عرضه شوند.» معماری با بیان اینکه تاکنون فعالیتی جدی و درخور برای حمایت از نویسندگان سبزوار انجام نشده، میافزاید: «حمایت از کتابهای برتر فقط به تبلیغ در شهر خلاصه میشود و اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی بودجهای برای خرید کتاب ندارد.» وی با تاکید بر اینکه وضعیت چاپ کتاب در سبزوار نامطلوب است، میگوید: «دو چاپخانه تولید کتاب در سبزوار داریم که دستگاههایشان قدیمی است و امکان چاپ باکیفیت کتابها را ندارند بنابراین نویسندگان و ناشران سبزوار به چاپخانههای تهران و مشهد وابستهاند.»
همچنین حسین معدنی ثانی، از رماننویسان سبزوار با تاکید بروجود فراوان استعدادهای فرهنگی و هنری در این شهرستان میگوید: «در وضعیت فعلی و با این امکانات اندک، مؤلف ناچار است با هزینه شخصی و با دشواری بسیار کتاب خود را چاپ کند و البته پس از طی مراحل چاپ با مافیای پخش کتاب و مخاطبیابی مواجه میشود.»
معدنی ثانی با بیان اینکه محدود بودن خرید کتاب از سوی اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان در کنار مشکلاتی چون اختصاص نیافتن وام و کاغذ دولتی صنعت نشر سبزوار را راکد کرده است، میافزاید: «توسعه کتابخوانی در شهرستان بدون حمایت از اهالی قلم ممکن نیست و باید مسوولان فراتر از شعار دادن به برنامهریزی و رفع مشکلات اهالی قلم بپردازند.»
صاحب رمانهای «کلاهنمدیها»، «شب سیزدهم» و «آخرین بازمانده» بر لزوم شناسایی و حمایت از چهرههای گمنام فرهنگی در شهرستانهای دور از پایتخت تاکید میکند و میگوید: «نباید اجازه دهیم مشکلات مالی و اقتصادی به فرهنگ و کتابخوانی لطمه وارد کنند.» از سوی دیگر غلامحسین ثناییفر، مدیر نشر «آژند» با بیان اینکه توزیع، اصلیترین دغدغه ناشران کمسرمایه شهرستانی است، میگوید: «مراکز پخش کتاب فقط در تهران و چند شهرستان بزرگ کشور فعالیت دارند و بیشتر ناشران شهرستان سبزوار در کنار نشر به کارهای دیگری روی آوردهاند.» وی با اشاره به نقش ناشران در معرفی ادبیات و فرهنگ بومی میافزاید: «نویسندگان و ناشران سبزوار به دلیل موقعیت جغرافیایی محل سکونت و فعالیت خود بسیار بهتر از همکاران تهرانی میتوانند در معرفی ادبیات بومی و ملی ایرانیان به نسل جوان مؤثر باشند و حمایت خاص از ناشران و محققان این حوزه فرهنگ ملی ما را ارتقا خواهند داد.» ثناییفر با بیان اینکه کیفیت چاپ کتاب در سبزوار مطلوب نیست، میگوید: «این در حالی است که هزینه حمل و نقل کتاب به یک شهر دیگر و بازگرداندن کتاب، علاوه بر هزینههای توزیع برای ناشر سبزواری سنگین تمام میشود.»
مجید توانایی، مدیر نشر «خط سفید» سبزوار هم با اشاره به اینکه این مرکز از سال 1387 در حوزه عرضه کتابهای زبان انگلیسی به عنوان ناشر تخصصی فعالیت خود را آغاز کرده، میگوید: «در سالهای اخیر طولانی شدن چرخه زمانی صدور مجوز کتاب و مشکلاتی چون گرانی کاغذ و بالا رفتن هزینههای چاپ موجب شده فعالیت ناشران بومی سبزوار کاهش یابد.» وی با بیان اینکه بیشتر کتابهای این دفتر نشر در تهران و مشهد چاپ میشوند، میافزاید: «دستگاههای چاپ سبزوار امکان تهیه کتاب در شمارگان بالا و نفیس را ندارند.»
کاهش 20درصدی فعالیت ناشران
محبوبه طبسی، رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی سبزوار با بیان اینکه اکنون 15 دفتر نشر در این شهرستان فعال است، میگوید: «هر ناشر دستکم باید چهار عنوان کتاب در سال منتشر کند ولی امسال به دلیل گران شدن کاغذ با افت چاپ کتاب مواجه بودیم. باید با اعطای یارانه به ناشران برای چاپ کتاب آنها را در نشر کتابهای محتوایی یاری کرد ولی متاسفانه این امکان در شهرستان سبزوار فراهم نیست.»
وی بر لزوم حمایت خاص وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از نویسندگان و ناشران شهرستانی تاکید میکند و میافزاید: «از چهار چاپخانه موجود در سبزوار، دو باب مجهز به امکانات افست و چاپ کتاب هستند. در عین حال کیفیت چاپ کتاب در این چاپخانهها بسیار نامطلوب است و قادر به رقابت با چاپخانههای تهران و مشهد نیست و در صورت ارائه تسهیلات به چاپخانهها برای تجهیز و ارائه خدمات مطلوب در چاپ کتاب توسط آنها از هزینههای اضافه و ایاب و ذهاب ناشران برای چاپ کتاب هم کاسته میشود. متاسفانه اعتبار اختصاصیافته به این اداره محدود است و از عهده حمایت از ناشران و نویسندگان برنمیآییم.»
فاصله محسوس با استاندارد کتابخانهای
از سوی دیگر، مدیر کتابخانههای عمومی سبزوار با بیان اینکه از 15 کتابخانه فعال در این شهرستان هشت باب مشارکتیاند، میگوید: «دو باب از این کتابخانههای مشارکتی در روستاهای افچنگ و شانکان و مابقی به نامهای «سرهنگ ناوی»، «دکتر علوی مقدم»، «کیاسبز»، «فقیه»، «لاجوردی» و «سیادتی» در مرکز شهرستان فعالاند. همچنین کتابخانههای حاج ملاهادی سبزواری، دکتر علی شریعتی، بیتالهدی، امامزاده شعیب(ع)، امامزاده(ع) کوشک، روداب و ششتمد عمومی و زیر پوشش نهاد کتابخانهها هستند.»
زیبا باغانی با بیان اینکه قدیمیترین کتابخانه سبزوار به نام «دکتر علی شریعتی» بیش از 60 سال قدمت دارد، میافزاید: «کتابخانه دکتر علی شریعتی سبزوار سال 1332 در دو باب مغازه واقع در خیابان بیهق با 1258 نسخه کتاب واگذاری دبیرستان اسرار تأسیس شد، سپس به مجموعه ساختمان شهرداری سابق با دو اتاق کار و یک سالن مطالعه انتقال یافت. سال 1358 هم به محل فعلی منتقل شد و اکنون 25 هزار نسخه کتاب دارد.»
وی با بیان اینکه سبزوار از نظر تعداد کتابخانه عمومی مقام دوم استان خراسان رضوی را به خود اختصاص داده، میگوید: «از نظر زیربنای کتابخانهای با توجه به وجود 6000 مترمربع زیربنا برای 300 هزار نفر جمعیت این شهرستان رتبه 11 استان را دارد که باید برای رسیدن به استاندارد فضای مطالعاتی سبزوار به 18هزار مترمربع برسد.»
باغانی با تاکید بر اینکه اهالی سبزوار اهل مطالعهاند و استقبال به نسبت مطلوبی از کتابخانهها دارند، میافزاید: «کتابخانههای عمومی سبزوار 14 هزار عضو فعال دارند و قرار است بانک مولفان در بخش پژوهش کتابخانههای شهرستان راهاندازی شود. در عین حال با مشکل کمبود منابع مطالعاتی روبهرویم. بر اساس سند چشمانداز 20ساله تا سال 1404 باید به ازای هر نفر چهار نسخه کتاب در کتابخانهها موجود باشد اما این سرانه در سبزوار فقط 6دهم درصد یعنی حتی کمتر از یک نسخه است.»
به گقته وی، پیدا کردن مکانی مناسب برای ساخت کتابخانه مرکزی سبزوار از سال 1383 در جریان است و تاکنون سه نقطه برای ایجاد کتابخانه معرفی شده که هریک از نظر مساحت، فضا و مکان مشکلاتی داشتهاند.
در این باره کاظم کرامت، رئیس شورای اسلامی شهر سبزوار با تاکید بر اینکه این شهر در گذشتههای دور دارای کتابخانههایی با یک میلیون نسخه کتاب بوده ولی امروز بزرگترین کتابخانهاش کمتر از صدهزار نسخه کتاب دارد، از آمادگی برای اختصاص زمین ساخت کتابخانه مرکزی سبزوار خبر میدهد و میگوید: «ساخت کتابخانه مرکزی موضوعی ضروری است و در دستور کار کمیسیون فرهنگی شورای اسلامی قرار دارد.»
حسین میردشتی، معاون سیاسیاجتماعی فرماندار سبزوار هم از پیگیری برای جذب اعتبار ساخت کتابخانه مرکزی خبر میدهد و میگوید: «از آنجا که استان فارس به دلایلی قادر به جذب اعتبار پیشبینی شده برای ایجاد کتابخانه مرکزی نشده، قرار است این اعتبار به خراسان رضوی و سبزوار منتقل شود. همچنین فرمانداری پیگیر راهاندازی بخش مولفان و ایجاد کتابخانه شبانهروزی است.»
وی با اشاره به مشکلات فرهنگی اهالی جنوب شهر سبزوار میگوید: «منطقه صالحآباد با پنج هزار نفر جمعیت، از کتابخانه محروم است و در نظر داریم بنای قدیمی واقع در بوستان نیمهکاره این منطقه را مرمت و به کتابخانه تبدیل کنیم.»
متاسفانه به نظر میرسد وضعیت کتاب و کتابخوانی در سبزوار با پیشینه تاریخی آن سنخیت ندارد و با اینکه نویسندگان و ناشران پرکار و فعالی در این شهرستان سراغ داریم، در سالهای اخیر با کاهش محسوس نشر کتاب و کمبود امکانات کتابخانهای در سبزوار مواجه شدهایم. رفع مشکلات نشر و کتابخوانی سبزوار به برنامهریزی و استفاده هرچه بیشتر از ظرفیت دستگاههای گوناگون نیاز دارد و بخشی هم به مسائل کلی نشر در تمام شهرستانها مربوط است. مشکل اصلی صنعت نشر در بسیاری از شهرستانها از جمله سبزوار کمبود نقدینگی و نبود حمایت مالی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط میکند
بینهایت علاقه به حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را دارم/ شخصیت افسانهای حسن صباح و ضرورت درک بیشتر از فرهنگ ایرانی
