به گزارش روابط عمومی موسسه خانه کتاب؛ مراسم نکوداشت ایرج افشار و  رونمایی از کتاب های  کتابشناسی موضوعی_تاریخی از چاپکرده ها و نوشته های ایرج افشار؛ منتشر شده در سال های ۱۳۹۵-۱۳۲۳  تحقیق و تالیف میلاد عظیمی و  اسناد تاریخ دانشگاه تهران، موجود در کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه  گردآوری سوسن اصیلی شنبه (19 اسفندماه) با حضور محمود نیلی، رئیس دانشگاه تهران، سیدمحمدکاظم بجنوردی رئیس دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، نیکنام حسینی پور، سرپرست خانه کتاب، حجت الاسلام محمود دعایی، مدیرعامل مؤسسه اطلاعات در مرکز اسناد و کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران برگزار شد.

در ابتدای این آیین، آیت الله محقق داماد، تولیت موقوفات افشار گفت: ایرج افشار ابعاد گوناگونی دارد؛ کارهای بسیاری کرد که اهل فن نسبت به هنگامه ای که او آفرید انگشت حیرت به دهان دارند. ایرج افشار یک کتاب شناس، نسخه شناس و کتابدار است و باید او را با محمد بن اسحاق بن ندیم مقایسه کنیم. ابن ندیم کتاب الفهرست را نوشت. او یک دایره المعارف نویس بود، در این کتاب یک تقسیم بندی مختلف از علوم کرده است و کتاب ها را به 10 قسم طبقه بندی کرده است.

وی ادامه داد: بعد از ابن ندیم، مهم ترین افرادی که در گوشه نجف به اطلاعات دقیق راجع به کتاب ها دست یافتند می توان به شیخ آقا بزرگ تهرانی، ابن یوسف حدائق؛ فهرست نویس کتابخانه سپهسالار و عبدالله انوار؛کتابدار و فهرست نویس نسخه های خطی اشاره کرد. محمدتقی دانش پژوه و ایرج افشار کار خود را از دانشگاه تهران شروع کردند.

وی با اشاره به اینکه ایرج افشار به معنای واقعی کلمه یک ایران شناس بود، گفت: ایران شناسی یک علم و دانش بسیار مهم است که تعریف دقیقی از آن ارایه نشده، ایران شناسی شاخه ای منظم از مطالعه دانش فرهنگ ایران از زمان باستان تا امروز است، نخستین بار غربی ها این رشته را به وجود آوردند، اولین بار سفیر ونیز درباره تخت جمشید تحقیق کرد. شخصیت های بزرگی از غرب در مورد ایران تحقیق کردند و جالب اینکه سراغ افراد مطلع و دانا در هر رشته ای می رفتند. شخصیت های بزرگی از ایران شناسان همچون ایرج افشار ایران شناسی را بومی کردند.

وی با اشاره به اینکه ایران شناسی چند نوع است، خاطرنشان کرد: برخی محقق و پژوهشگر هستند اما در اعماق دل علقه و عشقی به ایران ندارند. نوادری از آنها هستند که در کنار دانش عشق به ایران خمیره جانشان شده است، نگران وحدت ملی و حقوق ملت و آبروی ایران ایران دوستی است و من ایرج افشار را اینگونه دیدم. او به همراه منوچهر ستوده و شفیعی کدکنی پای پیاده به برخی از روستاها می رفتند.

در ادامه این آیین، رسول جعفریان، رئیس کتابخانه مرکزی گفت: افشار از سال ۱۳۴۳ تا ۱۳۵۷ ریاست کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران را برعهده داشت و مهمترین تحول در آن دوره، همین ساختمانی است که امروز به عنوان کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران می بینیم و چنان زحمتی کشید که هیچ احساس کهنگی در این بنا نمی بینیم، با وجود اینکه حدود ۴۰ سال از ساخت آن می گذرد و بایستی یادی از استاد مشکات هم بکنیم که اولین بار نسخ خطی خود را به این کتابخانه اهدا کردند و هسته اولیه کتابخانه مرکزی را بنا گذاشتند. این کتابخانه به عنوان مهمترین کتابخانه کشور بود، اما پس از تأسیس کتابخانه ملی، تحت الشعاع آن قرار گرفت و نسبت به آن بی توجهی هایی را شاهد بودیم و در حال حاضر در نقطه ای هستیم که چرخه فعالیت این کتابخانه نیازمند توجه مردم و مسئولان است.

 

جعفریان ادامه داد: ما کتابخانه کم نداریم و مشکل در مدیریت کتابخانه است و نگاه بسته ای که نسبت به مدیریت کتابخانه وجود دارد. همچنین مجموعه های باارزشی داریم و بسیاری از نسخ فهرست نشده و یا در دسترس قرار نگرفته اند؛ از این رو برای ارائه آنها تلاش می کنیم. ما که قصد کشورگشایی نداریم اما دوست داریم، سهم هر چند اندکی در زمینه فرهنگ داشته باشیم و استاد ایرج افشار در این زمینه نقش محوری داشت.

وی تصریح کرد: کتابخانه های خوبی داریم و باید مدیریت آن را اصلاح کنیم و در این زمینه نیازمند کار نو در حوزه کتابداری هستیم. در حال حاضر تکنولوژی پیشرفت بسیاری داشته و کتابداری نیز از این امر بی بهره نبوده است، تکنولوژی در ذهن و آگاهی ما رسوخ کرده و اکنون فناوری جدیدی ذهن و آگاهی را تحت تأثیر قرار داده است و بخش مهمی از این آگاهی مربوط به کتابخانه ها است که آنها نیز در حال تبدیل شدن به موزه هستند؛ از این رو باید از این تکنولوژی در مدیریت و کتابداری بهره گرفت.

رئیس کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران ادامه داد: دلخوش کردن به شورای عالی فضای مجازی اشتباه است و به نظر می رسد آنها در رابطه با کتاب در فضای مجازی مسئولیتی ندارند، در کشور ما هیچ نهادی متکفل حوزه فضای مجازی در زمینه کتاب نیست که به صورت متمرکز بر آن نظارت کند، در حال حاضر ۶۰ هزار عنوان در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران وجود دارد و بیشتر مربوط به نسخه های نادر است و در کتاب خانه های دیگر هم نظیر آنها را نداریم و متأسفانه این نسخه ها دیجیتالیزه هم نشده اند و دانشگاه تهران با توجه به موقعیتی که دارد باید به این موضوع بیش از پیش توجه کند.

وی در ادامه بیان کرد: هیچ دانشگاهی به اندازه دانشگاه تهران در زمینه خرید دیتا و اطلاعات مقاله ها هزینه نمی کند و در حال حاضر بیش از ۸ میلیارد تومان برای خرید اطلاعات و مقاله صرف می شود.

در ادامه این مراسم، قدرت الله روشنی زعفرانلو، از دوستان ایرج افشار به پیشینه تأسیس کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران پرداخت و گفت: ایرج افشار کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران را پایه گذاری کرد و در این زمینه زحمات بسیاری را متحمل شد و خدمت بزرگی به فرهنگ کشور کرد. او همواره در خدمت کتاب بود.

وی در ادامه به همکاری و دوستی بیست ساله خود با ایرج افشار اشاره کرد و افزود: افشار علاقه بسیاری به کتابداری داشت و به همین دلیل تلاش کرد تا هر چه زودتر این کتابخانه به ثمر برسد. در کار خود بسیار منظم بود و اقدامات مهمی را در حوزه کتابداری انجام داد.

نورالله مرادی، پیشکسوت عرصه کتابداری و از دوستان استاد ایرج افشار دیگر سخنران این مراسم بود که در آغاز گفت: ایرج افشار یک انسان چند بعدی بود و از فرد خارج شده و تبدیل به یک مجموعه و تشکیلات شده بود و از این رو برای شناخت وی باید هر بعد از شخصیت وی به صورت جداگانه مورد بررسی قرار گیرد.

وی افزود: با توجه به بعد کتابداری وی، سابقه کتابداری در ایران به بیش از هزار سال می رسد و یکی از کتابخانه های مهم در کشور، کتابخانه آستان قدس رضوی است و این میراث عظیم، از کتابداری سنتی به یادگار مانده است. در دهه ۳۰ چند دوره کتابداری نوین در ایران برگزار شد و چند نفر مانند ایرج افشار به فرانسه رفتند و دوره کتابداری نوین را گذراندند و جهش کتابداری ایران از همین کتابداری نوین بوده است که از دهه ۴۰ آغاز شد.

مرادی ادامه داد: تأسیس انجمن کتابداران و راه اندازی کارشناسی ارشد رشته کتابداری از سوی ایرج افشار انجام شد و نقش مستقیم و فعال در این زمینه داشت و این امر در دهه ۴۰ با انقلاب آموزشی مقارن بود و هر چند دوستش، محمدتقی دانش پژوه با آن مخالف بود، اما افشار موافق این کار بود و با تغییر کتابداری همراه شد.

وی در ادامه عنوان کرد: دومین حضور افشار در حوزه کتابداری، تصدی ریاست کتابخانه ملی بود که این مدیریت ۷ ماه بیشتر ادامه نداشت و وی از سمت خود استعفا کرد؛ چرا که متوجه شد خانلری ابرهیم صفا را برای این پست درنظر داشت. در مدت اندکی که در کتابخانه ملی بود، اتفاقات مهمی را رقم زد و بیشتر کارهای مهمی که امروز ثمر داده اند، غیر از عرصه نرم افزاری مربوط به ایرج افشار است و مهم ترین این کارها، راه اندازی بخش ایران شناسی در کتابخانه ملی بود. همچنین فیپا نیز از کارهای مهم وی است، زمانی که در دانشگاه تهران بود، کارت شناسایی کتابها را می نوشت و داخل آنها قرار می داد.

مرادی تصریح کرد: تدوین کتابشناسی ملی ایران در سال ۱۳۳۴ از سوی ایرج افشار آغاز شد و کتابشناسی ۱۰ ساله ایران را سال ۱۳۴۴ چاپ کرد و تدوین آن براساس نام نویسنده و نه نام کتاب ها است و اولین فهرست کتابشناسی کتابشناسی ها را وی تدوین کرده است.

میلاد عظیمی از دیگر سخنرانان این آیین گفت: کتاب شناسی موضوعی ـ تاریخی ایرج افشار شامل نوشته ها و آثار او از سال 1323 تا 1395 است. این مجموعه مشتمل بر سه جلد و سه هزار و هفت صد صفحه است.  ایرج افشار شخصیتی حیرت انگیز و بی همتا در عرصه ایرانشناسی بود. او بسیار پرکار بوده و در حوزه گسترده ای از ایران شناسی مطالب بسیار مختلفی منتشر کرده و اگر این فهرست نباشد نمی توانیم آثار و خدمات او را بشناسیم. ایشان فعالیت های بسیار زیادی انجام داده که آگاهی از آن می تواند برای ایرانشناسان مفید باشد.

وی ادامه داد: در همین راستا کتابچه ای از فهرست آثار او منتشر می شود اما چون این کتابچه کاستی هایی داشت پس از مرگ ایرج افشار فرزندانش از من خواستند آن را منقح و تکمیل کنم. من دیدم که با یک ویرایش سرسری و کوتاه حق کتابشناسی نوشته ها و چاپکرده های ایرج افشار ادا نمی شود و به همین دلیل کلید تألیف مجموعه حاضر از سال 90 زده شد. من در نوروز 96 مقدمه کتاب را نوشتم و 6 ماه نیز صرف تهیه نمایه های کتاب شد؛ به عبارتی حدود شش سال کم و زیاد با این کتاب مشغول بودم و دو سال اخیر را تمام وقت به این کتاب پرداخته ام.

 

همچنین کتاب های  کتابشناسی موضوعی تاریخی از چاپکرده ها و نوشته های ایرج افشار تحقیق و تألیف میلاد عظیمی و  اسناد تاریخ دانشگاه تهران، موجود در کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه  به کوشش سوسن اصیلی رونمایی شد و تالار مرحوم ایرج افشار واقع در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران افتتاح شد.