به گزارش روابط عمومی موسسه خانه کتاب و ادبیات ایران، هشتمین کارگاه از چهاردهمین دوره آموزش داستان نویسی آل جلال سه شنبه (۱۸آذرماه) با تدریس خسرو باباخانی داستان نویس و با حضور نویسندگان جوان از سراسر کشور و اعضای پایگاه نقد داستان در فضای مجازی برگزار شد. در ابتدای این کارگاه، باباخانی ضمن بیان اینکه ده نوع زاویه دید برای نوشتن داستان وجود دارد که تعدادی از آن ها پرکاربرد هستند و تعدادی کاربرد کمتری دارند، انواع این زاویه های دید را برشمرد و به بیان نقاط قوت، ضعف و کاربردهای آن ها پرداخت و گفت: زاویه دید دانای کل نامحدود ، دانای کل محدود، من راوی، نمایشی، تک گویی درونی، تک گویی نمایشی، نامه نگاری، یادداشت یا خاطره، دوم شخص و اول شخص جمع از جمله زاویه دیدهایی هستند که یک نویسنده می تواند از آن ها برای بیان داستان خود استفاده کند. وی گفت: زاویه دید، انواع جایگاه نویسنده در داستان است و اینکه زاویه دید بیرونی یا درونی باشد، به هدف ما در داستان گویی بستگی دارد. زاویه دید دانای کل نامحدود قدیمی ترین شیوه روایت است نویسنده کتاب مثل دست های مادرم در توضیح زاویه دید دانای کل گفت: قدیمی ترین شیوه روایت است که گوینده روایت گر داستان است و بر همه چیز عالم است. نمونه این زاویه دید را در کتاب های جنگ و صلح ، بینوایان و نون و القلم می بینیم. این زاویه دید قابلیت انعطاف زیادی دارد و قادر به ایجاد تنوع زمانی و مکانی است و نویسنده با استفاده از این زاویه دید قدرت مانور زیادی دارد و می تواند از یک شخصیت به شخصیت دیگر از یک صحنه به صحنه دیگر برود. از دیگر نقاط قوت این زاویه دید، قابلیت اطلاع رسانی بالای آن است. بنابراین این زاویه دید برای شخصیت های زیاد و پرحجمی که در یک لحظه واحد و گسترده مکانی اتفاق می افتد قابل استفاده است. این زاویه دید در قرن ۱۸ و ۱۹ بسیار مورد استفاده قرار می گرفت. باباخانی به نقاط ضعف زاویه دید دانای کل نامحدود اشاره کرد و گفت: عیان بودن اطلاعات از جمله نقاط ضف این زاویه دید است؛ در این حالت سخت می توان اطلاعات را مخفی کرد. اگر نویسنده اطلاعات را مخفی کند سر خواننده را کلاه گذاشته است. در این شیوه باید به شیوه ای اطلاعات بدهیم که شائبه مخفی کردن عمدی اطلاعات پیش نیاید. همچنین در این شیوه کاهش باورپذیری پیش می آید و خواننده با حضور مزاحم نویسنده مواجه می شود. وی به زاویه دید دانای محدود نیز اشاره کرد و گفت: در این زاویه دید نویسنده یک نفر از شخصیت های داستان را انتخاب و با توجه به یکی از حواس پنجگانه او داستان را روایت می کند. این زاویه دید امکان بهتری برای مخفی کردن اطلاعات دارد و حذف نویسنده به عنوان واسطه مزاحم رخ می دهد. کاربرد زاویه دید دانای کل محدود در داستان کوتاه باباخانی ادامه داد: در این زاویه دید با افزایش باورپذیری نسبت به جایگاه دانای نامحدود روبه رو می شویم؛ این زاویه دید اطلاعات پراکنده به خواننده نمی دهد و داستانش یکدست تر خواهد بود و در داستان کوتاه کاربرد بیشتری دارد، اما در این زاویه دید خواننده وقتی در جریان ماجرا قرار می گیرد که شخص محوری از آن اطلاع پیدا کند، در غیر این صورت باید حضور شخص محوری را موجه جلوه دهد. وی با اشاره به زاویه دید من راوی گفت: این زاویه دید از جذاب ترین زاویه های دید است و در آن داستان مستقیم از زبان یکی از شخصیت های داستان روایت می شود. در این زاویه دید، نمایش حالت درونی است و بهترین زاویه برای بیان احساسات و عواطف راوی است و امکان بی طرف بودن و امکان مخفی نگه داشتن اطلاعات وجود دارد، اما وقتی سوژه و شخصیت اصلی قرار است در حالت مرگ و زندگی باشد، انتخاب من راوی کار سختی است و نویسنده ناخودآگاه به سمت معصومیت حرکت می کند. زاویه دید نمایشی از شعار پرهیز می کند باباخانی درباره زاویه دید نمایشی توضیح داد و گفت: این زاویه دید به تئاتر نزدیک تر است و در این جایگاه، نویسنده به افکار و احساسات شخصیت نمی پردازد و فقط آنچه را که می بیند روایت می کند. این زاویه دید ابزار تفسیر و قضاوت مستقیم در بیان داستان را محدود می کند و عامل مهمی در پرهیز از شعار است چون آنچه را که می بیند روایت می می کند. این زاویه دید جاذبه زیادی دارد چرا که نمایشی نوشته می شود و سرعت آن بالاست چرا که نویسنده نمی تواند توصیف کند. وی تک گویی درونی را از دیگر انواع زاویه دید برشمرد و گفت: در این زاویه دید، آنچه روی کاغذ جاری می شود ذهنیات مسلسل وار و پراکنده راوی است. این روش با عنوان رمان جریان سیال ذهن یا رمان روان کاوانه نامیده می شود. همه رمان های روان کاوانه اصول مشترکی همچون هستی و وجود پرمعنا و فهم دارند و بیشتر در روان و فعالیت های ذهنی جریان دارند نه در جهان مادی و بیرونی. همچنین، زندگی و وجود در ذهن بیشتر از هم گسیخته و بدون روال منطقی است و الگوی روانی تداعی آزاد معانی است که تسلسل افکار بشر را تغییر می دهد نه الگوی روابط منطقی را. باباخانی تک گویی نمایشی را از دیگر زاویه های دید برای نوشتن داستان نام برد و گفت: نامه نگاری نیز از دیگر زاویه های دید است که به صورت نامه نوشته می شود، اما به جهت پیشرفت وسایل ارتباط جمعی کمتر این شیوه استفاده می شود. در این زاویه دید استفاده از گفت و گو، عمل زنده انسانی و تعامل و تقابل بین شخصیت ها کم است. در این شیوه، هویت نامه باید به لحاظ ماهیت مشخص باشد ؛ به عبارتی نامه باید در پیشبرد داستان کمک کند و علت استفاده از نامه نگاری باید موجه باشد. همچنین تفاوت اشخاص در نگارش نامه باید مشخص باشد و به لحاظ نثر و زبان با هم تفاوت داشته باشند. وی در پایان یادداشت و خاطره، اول شخص جمع و دوم شخص را از دیگر زاویه های دیدی عنوان کرد که نویسنده می تواند از آن ها برای نوشتن داستان استفاده کند. شایان ذکر است؛ چهاردهمین دوره داستان نویسی آل جلال در آستانه برگزاری سیزدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل احمد، از سوی خانه کتاب و ادبیات ایران برنامه ریزی و اجرا می شود. این رویداد آموزشی از پنج شنبه سیزدهم تا جمعه بیست و دوم آذرماه در قالب سیزده کارگاه مجازی برنامه ریزی شده و پذیرای هشتصد و هفتاد ادب جو و علاقمند داستان از اقصی نقاط کشور است.