به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، نشست نقد و بررسی کتاب ها: داستان های مینیمال ظهر روز سه شنبه بیست وهشتم اردیبهشت ماه 1400 با حضور محمدرضا شرفی خبوشان، احسان عباسلو و مصطفی خدامی نویسنده اثر در خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد. توسعه متن با تجربیات مخاطب محمدرضا شرفی خبوشان در ابتدای این نشست اظهار کرد: توجه به نقد کتاب و صحبت درباره کتابی که تازه منتشر شده، راهی برای آشنایی با کتاب و آموختن نحوه خواندن آن اثر است. این کتاب در قالب داستان کوچک یا مینیمال نوشته است. احسان عباسلو که خود از نویسندگان شناخته شده این حوزه است و در این نشست نیز به عنوان منتقد حضور دارد، چند سالی است که به این قالب پرداخته و با تشکیل انجمن کوچک نویسان و برگزاری جایزه و فعالیت هایی از این قبیل سعی داشته تا این قالب را برای مخاطبان معرفی کند. از این فرصت استفاده کرده و در این جلسه به بهانه این کتاب درباره مسائل مختلف این حوزه صحبت خواهیم کرد. این نویسنده و منتقد ادبی با اشاره به کتاب ها بیان کرد: پیش از این که به متن بپردازم، ظاهر این کتاب را مشاهده کنید؛ کتابی که مخاطبان از طرح جلد آن هم تعریف کردند و نکات مختلفی در این باره منتشر شده است. این اثر از داستان هایی تشکیل شده که ابتدا باید آنها را خواند و بعد مزه مزه کنیم و به طور کلی به تامل و تفکر نیاز دارد. وی افزود: نشر صاد کتاب کلمات علیه کرونا را نیز در این حوزه منتشر کرده است؛ همچنین کتاب دیگری نیز از این نویسنده وجود دارد که داستان های کوچک رضوی بوده و در همین نشر منتشر شده است. به نظر من داستان های کوچک می توانند روی یک موضوع تمرکز کنند؛ اما کتاب ها یک موضوع خاص نیست و موضوعات مختلفی را مد نظر قرار می دهد. شرفی خبوشان در توضیح داستان کوچک اظهار کرد: داستان کوچک کاریکلماتور نیست و باید داستان باشد؛ در داستان کوچک از نام برای ورود به داستان استفاده می شود و این یعنی نام هر داستان به نویسنده و مخاطب کمک می کند. در واقع نویسنده با نام داستان نظر مخاطب را جلب می کند و مخاطب با تجربیاتش متن را توسعه می دهد. او در ادامه عنوان کرد: نویسنده در نگارش داستان کوچک، همان دانشی را نیاز دارد که در نوشتن رمان نیاز است. چه بسا سختی نوشتن داستان کوچک از رمان بیشتر باشد؛ چراکه مخاطب به سرعت متوجه می شود که نویسنده چیزی در چنته دارد یا نه. ما رمان کامل و بی نقص نداریم و اگر به شاهکارهای ادبی هم نگاه کنیم، بدون شک ایرادی به آنها نیز وارد است. دلیل این اتفاق این است که حجم رمان گسترده است. با این حال، شرایط داستان کوچک فرق می کند و اگر نویسنده کم کاری کند و دانشی نداشته باشد، به سرعت زیر سوال می رود. این نویسنده در توضیح دیگر ویژگی های داستان های کوچک بیان کرد: در این آثار نویسنده باید نکته بین و نکته سنج باشد. با توجه به توضیحات داده شده، می توان گفت که در حکایت های کوتاه سعدی نیز چنین اتفاقاتی رخ داده است و نکته سنجی وجود دارد. درست است که مقصود این حکایات آموزنده است؛ اما این دلیل نمی شود که بگوییم کوچک نویسی صورت نگرفته است. گاهی ما در کتابی حجیم نیز به داستانی کوچک برمی خوریم؛ مثل اتفاقاتی که در کتاب تاریخ بیهقی رخ می دهد و گاهی می شود یک سطر را به عنوان داستان کوچک در نظر گرفت. وی افزود: به اعتقاد من داستان کوچک باید بیشتر خوانده شود تا شنیده؛ چرا که خواننده باید فرصت این را داشته باشد که به آن فکر کند. از این رو به نظر من داستان کوچک اثری است که به متن و شکل نوشتاری وابسته است. به نظرم داستان کوچک این ظرفیت را دارد که جایگاه ویژه ای برای آن قائل شد و باید بیشتر به داستان کوچک پرداخت. اگر این فرهنگ انتقال پیدا کند تاثیر زیادی بر فرهنگ جامعه می گذارد. نویسنده برگزیده جایزه ادبی جلال آل احمد با اشاره به نقش داستان کوچک در اجتماع عنوان کرد: عده زیادی از مردم دنبال سرگرمی هستند و بخشی از رسالت داستان هم سرگرمی است؛ البته نه رسالت اصلی آن، پس چه چیزی بهتر از اینکه داستان کوچک در قالب موبایل مطالعه شود؛ چرا که همزمان با مطالعه، مخاطب را نیز با خودش همراه می کند. اگر هر ایرانی روزانه یک داستان کوچک بخواند، اتفاقات بسیار خوبی رخ می دهد؛ زیرا داستان کوچک می تواند ظرفیت تامل در جامعه را ایجاد کند. محمدرضا شرفی خبوشان در بخش پایانی صحبت هایش گفت: لذتی که مخاطب از داستان کوچک می برد، به دلیل بازی با کلمات نیست، بلکه به علت لذت مشارکت و بیدارشدن خاطرات است. در واقع لذت کشف است؛ کشف یک ماجرا. ما ملتی هستیم که از کشف یک ماجرا لذت می بریم و می توانیم این داستان را در مسیر درست آن به کار ببریم. در این حوزه ظرفیت زیادی وجود دارد که فکر می کنم نشر صاد به آن پرداخته است؛ اما متاسفانه ناشران کمی به این قالب بها می دهند. سعدی، نخستین کوچک نویس جهان احسان عباسلو دیگر سخنران این نشست نیز با اشاره به کتاب ها اظهار کرد: نویسنده این اثر چند سال است که در این حوزه کار می کند و کتاب های مختلفی دارد و حتی به نظرم اثر قبلی او که از سوی انتشارات قدیانی منتشر شد نیز کتاب خوبی بود. این را گفتم تا بگویم که خدامی نیامده یک اثر چاپ کند و برود. او پشت این قالب ایستاده است و آن را ادامه می دهد. وی ادامه داد: آن قدر که ما در این قالب به وحدت رسیده ایم، در غرب نرسیده اند. وقتی داستان های این کتاب را می خوانیم، می بینیم که در دل هر کدام از این متن ها داستانی نهفته است. کوتاهی به تنهایی شرط مینیمال یا داستان کوچک نیست؛ یعنی هرچند که این داستان ها کوتاه هستند اما باید داستان داشته باشند. پس باید ماهیت را حفظ کنیم و به این شکل باید عناصر داستانی در دل داستان ها وجود داشته باشد. این نویسنده و منتقد ادبی در توضیح ویژگی های داستان کوچک مطرح کرد: ما در داستان کوچک نشانه ها را داریم؛ نشانه هایی که ما را به سمت اصل هدایت می کند. نقش خواننده در این داستان ها بسیار زیاد است. یکی از ویژگی های داستان کوچک این است که این قالب خودش را مدیون تجربه زیسته مخاطب می داند و چه بسا به تعداد مخاطبان باید داستان داشته باشد. برای مثال می بینیم هرکس داستان ۶ کلمه ای همینگوی را یک جور تعبیر می کند. وی افزود: چند سال پیش جلساتی را در حوزه داستان کوچک در کانون داشتم که به صورت کارگاه برگزار می شد؛ از این رو تصمیم گرفتم، مطالبی که در این کارگاه ها بیان می شود را به صورت جزوه بنویسم، بنابراین شروع به نوشتن کردم و در آخر کتابی 1000 صفحه ای شد که آن را به دو جلد تقسیم کردم که جلد اول منتشر شد. او با اشاره به جایگاه ما در حوزه داستان کوچک اظهار کرد: متاسفانه به دلیل اینکه ما نظریه پرداز نداریم، از گذشته خودمان بی خبر هستیم و از داشته هایمان بهره نمی بریم. اگر استفاده می کردیم، می دانستیم که این قالب داستان کوچک برای ماست. وقتی سراغ غرب می رویم، می بینیم که آنها نیز به اجماع نرسیده اند و گاهی براساس شمارش کلمات روی اثر اسم می گذارند. وی افزود: مثلاً می گویند داستان کوتاه کوتاه یا داستان کف دستی . به نظر من این همه کلمه برای رسیدن به این قالب غلط است. اینکه ما در نشان جایزه از عکس سعدی استفاده کرده ایم و بنا را نیز بر سعدی گذاشته ایم به این دلیل است که به اعتقاد ما، او نخستین کوچک نویس جهان است. غربی ها اصرار دارند که بگویند این قالب برای آنهاست در صورتی که ما در این قالب حرف های زیادی برای گفتن داریم اما چون آنها را مکتوب نکرده ایم، به آن رسمیت نبخشیده ایم. این نویسنده در توضیح تفاوت های این قالب با کاریکلماتور گفت: خدامی این قالب را فهمیده است. در حالی که بعضی کلیشه وار به این قالب می پردازند و یک چیزی به عنوان ضربه و شوک نهایی شنید ه اند؛ از این رو وقتی متنی را می نویسند با داستان فاصله دارد و خیلی به کاریکلماتور نزدیک می شود. به نظر من چیزی که در این بین ارزش دارد فهم قالب است. او همچنین بیان کرد: در داستان کوچک باید با کمترین کلمه بیشترین حرف را مطرح کرد. به همین دلیل ما برای نامگذاری این قالب، حجم را مورد نظر قرار می دهیم و اگر ما از کلمه کوچک برای این داستان ها استفاده کنیم، به این دلیل است که حجم اثر برای ما اهمیت دارد؛ در صورتی که اگر از کلمه داستان کوتاه استفاده کنیم، به حجم نپرداخته ایم. عباسلو با اشاره به شاخه حکایت در داستان های کوچک اظهار کرد: حکایت یکی از شاخه های کوچک نویسی است و اگر ما می گوییم سعدی کوچک نویس است، به این دلیل است که هنر کوچک نویسی هنر انتخاب کلمه و چینش آن است. کوچک نویس خوب یک مربی خوب است که بازیکنانش کلمات هستند و باید کلمات را در جای مناسب استفاده کنند. نکته دیگر اینکه ما در داستان کوچک، بخشی از وظیفه داستان را به گردن نام می اندازیم؛ چرا که اسم داستان در ذهن مخاطب تفکر ایجاد می کند. وی ادامه داد: جهان امروز، جهان رسانه است و یکی از فضاهایی که مینیمالیست در غرب نیز از آن بهره می برد، استفاده از همین رسانه است. در واقع در غرب سعی می کنند فضاهای خالی را با همین داستان های کوچک پر کنند؛ از این رو نقش جهان مجازی و جهان رسانه در پررنگ شدن این اتفاقات بسیار زیاد است. احسان عباسلو در پایان سخنان خود گفت: چند وقت پیش فکر می کردم که اگر ارتباطی با وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات برقرار شود، اتفاق خوبی رخ می دهد؛ چرا که می توانند این داستان های کوچک را برای مردم ارسال کنند. البته خیلی ها از این راه ها می توانند استفاده کنند. وقت کم مردم با این قالب تناسب بسیاری دارد که اگر سیاست درستی انجام شود، می توانیم به گسترش این قالب کمک کنیم. در کل باید در نظر داشته باشیم که همه آثار فرهنگی به نوعی کالاهای فرهنگی محسوب می شوند و نیاز است که برای آنها مخاطب یابی صورت گیرد. تمرین برای رسیدن به داستان کوچک مصطفی خدامی نویسنده ها در صحبت های کوتاهی در پایان این جلسه گفت: شش سال قبل به طور تصادفی چند داستان کوچک خواندم و متوجه شدم که به این قالب علاقه زیادی دارم و می توانم در آن فعالیت کنم. از این رو کم ‍ کم تمرین کردم و به صورت خودآموز یاد گرفتم. چند تالیف در این حوزه دارم و خوشحالم که این آثار با اقبال مخاطبان و کارشناسان همراه بوده است. به زودی نیز یک رمانم از سوی نشر صاد منتشر خواهد شد که امیدوارم آن اثر نیز مورد استقبال مخاطبان قرار گیرد.