به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، کارگاه ادبی موقعیت های داستانی در بستر تاریخی از سلسله کارگاه های ادبی با داستان خاتم یکشنبه (نهم مهرماه ۱۴۰۲) با حضور سعید طاووسی؛ پژوهشگر و نویسنده در کتابسرای زیتون برگزار شد. داستان و تاریخ از جهت روایت به هم نزدیک هستند سعید طاووسی در ابتدای این کارگاه در پاسخ به این سوال که یک داستان نویس باید از چه بزنگاه های تاریخی برای نوشتن داستان استفاده کند و آیا باید صرف تاریخ را بیان کند یا مجاز به استفاده از تخیل نیز است؟ گفت: داستان نویس می تواند درباره هر چیزی قلم بزند و اساسا مجبور نیست تاریخ را انتخاب کند؛ انتخاب تاریخ برای داستان نویس هم دشوار بوده و هم یک امتیاز است. از این جهت امتیاز است که وقتی سراغ تاریخ می روید مورخان نیمی از راه را رفته اند و تاریخ را ثبت کرده اند؛ اما نوشته مورخان داستان نیست. داستان و تاریخ از جهت روایت به هم نزدیک هستند و برخی از مورخان ما داستان نویس اند و کتابی که نوشته اند تاریخ محض نیست. تاریخ فقط در اختیار داستان نویس قرار ندارد و بلکه مخاطب و خواننده نیز از آن اطلاع دارند و این امر کار داستان نویس را دشوار می کند اما باید به این نکته توجه کرد که تخیل فقط در اختیار داستان نویس قرار دارد. او ضمن بیان اینکه انتخاب سوژه تاریخی هم فرصت و هم تهدید است، عنوان کرد: انتخاب سوژه تاریخی جذابیت خاص خود را دارد؛ از این جهت که آن متن تاریخی صرفا در اختیار داستان نویس نیست و دیگران نیز ذهنیتی از آن دارند و ساده تر با داستان نویس همراه می شوند. بنابراین کتاب و نوشته تاریخی در مقایسه با داستانی که کاملا تخیلی نوشته شده باشد برای آنها جذاب تر خواهد بود. نوشتن در فضای تاریخ برای داستان نویسان اگر مطالعه تاریخی و کتاب های خوبی خوانده باشند، کار سختی نیست. داستان کوتاه؛ مقدمه نوشتن داستان تاریخی وی ادامه داد: برای نوشتن داستان تاریخی ابتدا از داستان کوتاه شروع کنید و بعد وارد فضای داستان بلند و رمان شوید. برای نوشتن رمان، مستقیم درباره موضوع مورد نظر خود ننویسید بلکه از شخصیت های فرعی و حاشیه ای شروع کنید تا یک داستان خوب خلق شود. جشنواره خاتم تنها جشنواره ای است که به آثار مربوط به پیامبر اکرم(ص) می پردازد و می توانید داستان های کوتاه 5هزار کلمه ای را به این جشنواره ارسال کنید. این محقق به شیوه های دسترسی به منابع معتبر برای نوشتن داستان در بستر تاریخی اشاره کرد و افزود: اگر به زبان عربی مسلط هستید، می توانید از انبوه آثاری که درباره حضرت محمد(ص) به این زبان نوشته شده استفاده کنید. در کنار این آثار، نرم افزار دانشنامه نبوی نیز ابزار کاربردی در این حوزه است و ترجمه بسیاری از آثار در آن گنجانده شده است. کتاب های زیادی درباره این موضوع در بازار کتاب وجود دارد. هر چند در این کتاب ها به داستان ها و شخصیت های فرعی مانند اصحاب کمتر شناخته شده پیامبر(ص) کمتر پرداخته شده است اما اطلاعات تاریخی مناسبی در اختیار خوانندگان خود قرار می دهد. کتاب شرف النبی(ص) نوشته عبدالملک بن محمد خرگوشی که به فارسی هم ترجمه شده در 56 باب نوشته شده است که فقط یک باب این کتاب به غزوات پیامبر اکرم(ص) می پردازد و در مابقی باب ها به سیره خانوادگی، مسائل اجتماعی، تربیتی و... پرداخته شده است. همچنین کتاب همنام گل های بهاری نوشته حسین سیدی روایتی مستند و جذاب است که شما را با عرصه های مختلف زندگی حضرت محمد(ص) آشنا می کند. این کتاب حتی درباره نحوه حضور در مسجد، رفتار با خانواده و... به خواننده خود اطلاعات می دهد. نویسنده برای نوشتن این کتاب 500 کتاب را مطالعه کرده است. برای نوشتن داستان های خود می توانید از اطلاعات این اثر استفاده کنید. از تجارب نویسندگان استفاده کنید طاووسی ادامه داد: آثار و کتاب هایی نوشته شده اند که ممکن است ما از وجود آنها بی خبر باشیم. یک راه شناخت و دسترسی به این آثار، مراجعه به اهل فن، استادان و پژوهشگران این حوزه است. درباره نحوه زیست اجتماعی دوره پیامبر(ص) یک پایان نامه نوشته شده است. همچنین می توانید ضمن استفاده از تجارب نویسندگان پیش از خودتان با اهل تاریخ نیز ارتباط برقرار کنید و از تجربه ها و دانش آنها بهره مند شوید. کتاب تاریخ صدر اسلام عصر نبوت نوشته غلامحسین زرگری نژاد به نیت تدریس در رشته تخصصی تاریخ نوشته شده است اما مسائلی در این کتاب گفته شده که یا در کتاب های تاریخ اسلام ذکر نمی شود یا به صورت مختصر بیان می شود. این کتاب حدود 700 صفحه است و 200 صفحه آن درباره دوره جاهلیت توضیح می دهد. کتاب اخلاق پیامبر و اخلاق ما؛ نو نگاهی به سلوک اخلاقی پیامبر و نقد طنز آمیز خلقیات خودمان نوشته جلال رفیع یک کتاب تاریخی نیست بلکه تکه هایی از گزارش های سیره و تاریخ نبوی را جدا کرده و درباره آنها توضیح می دهد. درباره اطرافیان پیامبر(ص) بنویسید او با بیان اینکه داستان و نوشته های خود را به چند نفر بدهید تا از نگاه تاریخی، کلامی، اعتقادی و فقهی آن را بررسی کنند، مطرح کرد: مورخان سطرهای سیاه را بدون جزئیات و به صورت کلی نوشته اند اما داستان‎ نویسان سطرهای سفیدی را با استفاده از تخیل خود می‎ نویسند. در نوشتن داستان تاریخی باید به زبان، ادبیات، بافت و فضا و جغرافیای واقعه ای که می خواهید آن را تعریف کنید، توجه کنید. درباره شخصیت های خاکستری تاریخ راحت تر می توانیم داستان بنویسیم. درباره اصحاب، خانواده و اطرافیان پیامبر(ص) بنویسید چرا که در پرداختن به این شخصیت ها دست شما به عنوان نویسنده بازتر است. همچنین مخاطبان شما درباره این شخصیت ها کمتر شنیده اند و برای آنها جذاب تر خواهد بود. در داستان های ما شخصیت ها یا خوب یا بد هستند و نویسندگان نمی توانند شخصت های خاکستری یا آدم های معمولی را به تصویر بکشند. وی در ادامه سخنان خود گفت: ام سلمه همسر پیامبر(ص) از جمله شخصیت هایی است که درباره او اثری منتشر نشده است. این درحالی است که او بعد از حضرت خدیجه(س) بهترین زن حضرت محمد(ص) بود. پرداختن به این شخصیت به لحاظ داستانی هم مناسب است چرا که او بعد از واقعه عاشورا در قید حیات بوده و ماجراهای بسیاری را دیده است. به چهره های شاخص و درخشان اصحاب پیامبر(ص) نیز آنگونه که باید پرداخته نشده است. سعید طاووسی در پایان به سوالات مطرح شده در این کارگاه پاسخ داد. گزارش تصویری