به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، نشست معرفی نامزدهای بخش  روایت تاریخ و تاریخ شفاهی  سومین دوره جایزه ادبی شهید اندرزگو، دوشنبه (24 مهرماه 1402) با همکاری مجمع ناشران انقلاب اسلامی و با حضور حجت الاسلام والمسلمین سعید فخرزاده در سرای کتاب خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد.

 

فخرزاده در ابتدای این نشست در ارزیابی خود از وضعیت تاریخ نگاری انقلاب اسلامی بیان کرد: تاریخ نگاری انقلاب اسلامی دامنه وسیعی را شامل می شود. از اوایل دهه هفتاد نخستین مرکزی که در این حوزه کار خود را آغاز کرد حوزه هنری بود و مراکزی چون مرکز اسناد انقلاب اسلامی هنوز فعالیت خود را آغاز نکرده بودند.

 

وی افزود: بعدها با مدیریت مرحوم حجت الاسلام والمسلمین روح الله حسینیان جریان گسترده ای درباره تاریخ نگاری انقلاب اسلامی آغاز شد. در ادامه موسسه نشر انقلاب اسلامی، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره) و موسسه تنظیم و نشر آثار رهبر معظم انقلاب حضرت آیت الله خامنه ای نیز در این حیطه مشغول به کار شدند. بعدها مراکزی همچون روایت فتح نیز به تاریخ نگاری روایت انقلاب کمک کردند. اکنون نیز موسسه راه یار کارهای خوبی را منتشر کرده است.

 

این نویسنده و پژوهشگر حوزه تاریخ شفاهی در ادامه با اشاره به ارزیابی کمی و کیفی از آثار تولید شده در این حوزه گفت: با توجه به سرمایه گذاری صورت گرفته، وضعیت آثار تولیدی از نظر کمی قابل قبول است. بیش از 15 هزار عنوان کتاب در این حوزه منتشر شده که به رخداد انقلاب اسلامی ایران از ابتدای شکل گیری تا پیروزی آن می پردازند. اغلب این آثار درباره روایت و خاطرات مبارزان انقلاب اسلامی است. همچنین اسناد ساواک و پرونده های آنها نیز توسط وزارت اطلاعات منتشر شده است.

 

وی ادامه داد: این تعداد کتابی که منتشر شده از نظر کمی قابل توجه است، اما از نظر تاثیرگذاری نتوانسته اثر لازم را در جامعه ایجاد کند. البته اتفاقاتی را رقم زده ایم، اما دامنه موضوعاتی که این حوزه دارد، محدود است. به طور مثال در جریان مبارزه مخفی سیاسی علیه رژیم پهلوی، کتاب های زیادی منتشر و خاطرات این مبارزان بیان شده است، اما هنوز به طبقات مختلف مبارزان سیاسی نپرداخته ایم و به عنوان مثال مبارزات کارگران، معلمان و... هنوز روایت نشده است.

 

فخرزاده در بخش دیگری از سخنان خود با بیان اینکه یکی از قوی ترین و موثرترین جریانات علیه رژیم پهلوی دانشگاهیان بودند، اما در متون تاریخ شفاهی به این مبارزان چندان پرداخته نشده است، گفت: زنان نیز در انقلاب نقش موثری داشتند. روحانیون هم جریان فعال دیگری در انقلاب بودند. همچنین افرادی در جریان انقلاب بودند که تلاششان در جهت ایجاد یک شبکه اطلاع رسانی به مردم بود. در رژیم دیکتاتوری پهلوی این اطلاع رسانی بسیار سخت بود و این میان افرادی چاپ و توزیع اطلاعیه ها و اعلامیه ها را برعهده گرفته بودند.

 

به گفته این تاریخ نگار، در حوزه هنر نیز فعالانی در عرصه های شعر، داستان، عکس و... آثاری را تولید کردند، اما متاسفانه این جریان نیز در تاریخ نگاری انقلاب اسلامی دیده نشده است.

 

وی با اشاره به دیده نشدن نقش دیگر گروه های مردمی در به ثمر رسیدن انقلاب توسط مورخان و تاریخ نگاران شفاهی، بیان کرد: نقش کارمندان، روستایی ها و کشاورزان، هیئت ها و ... نیز در تاریخ نگاری انقلاب اسلامی کمتر دیده شده و ما بیشتر در تاریخ نگاری انقلاب اسلامی به افراد و شخصیت های موثر و برجسته پرداخته ایم.


این نویسنده و پژوهشگر حوزه تاریخ شفاهی، با تأکید بر اینکه ما کمتر به جزئیات رویدادهای تاریخی در انقلاب اسلامی پرداخته ایم و کمتر کتابی وجود دارد که به طور مثال روزهای حضور امام (ره) را در فرانسه روایت کند، افزود: به طور مثال از دیدار امام (ره) با افراد مختلف در فرانسه روایت دقیقی نداریم. همچنین از حضور ایشان در ترکیه و عراق نیز روایت های جزئی و دقیق نداریم. ما گاهی به دلیل نبود امکانات، بیشتر درباره جریان مبارزه کار کردیم، اما درباره خود رژیم پهلوی کمتر مطالبی وجود دارد و این خلأ باعث شده که اکنون تطهیر پهلوی صورت بگیرد. 

 

فخرزاده در بخش دیگری از سخنانش، درباره تأثیر جشنواره ها و جایزه های فرهنگی بر تولید آثار این حوزه گفت: این جشنواره ها می توانند بستری را فراهم کنند تا افراد درباره یک موضوع خاص با هم صحبت کنند. از سوی دیگر این جایزه ها می توانند برای محققان زمینه های پژوهش و در ادامه زمینه دیده شدن را نیز فراهم سازند. برخی از محققان و مولفان برای تدوین آثار خود زحمات بسیاری می کشند و اینکه آثارشان در یک جایزه فرهنگی دیده شود، خود باعث تولید اخبار و مطالب متنوع درباره کتابشان می شود و همه اینها در نهایت کمک موثری در راستای دیده شدن کتاب و مطرح شدن هرچه بیشتر تاریخ انقلاب اسلامی ایران است.

 

وی در ادامه به معرفی کتاب  پرده دوم  از دیگر نامزدهای بخش  روایت تاریخ و تاریخ شفاهی  سومین دوره جایزه ادبی شهید اندرزگو پرداخت و عنوان کرد: این کتاب که با تحقیق نوید ظریف کریمی و محمد باقری منتشر شده، به بررسی خاطرات محمدرضا شرکت توتونچی، از مبارزان و زندانیان سیاسی دوران حکومت پهلوی می پردازد. ایشان یکی از بازاریان فعال سیاسی در مشهد بود که در کوران انقلاب اسلامی حضور داشت و برخی به سبب حضور فعال او در انقلاب، عزت شاهی مشهد معرفی اش می کردند. بنابراین انتشار خاطرات او به لحاظ اهمیت شخصیتش امتیاز مثبتی برای این کتاب محسوب می شود. همچنین در این کتاب پاورقی هایی آورده شده که ابهامات تاریخی این دوره را برطرف می کند. کتاب  پرده دوم  می تواند به لحاظ نوع روایت خاطرات برای مخاطب جذاب و خواندنی باشد و با مطالعه این کتاب و با توجه به تصویرسازی های مولف می توان به خفقان موجود در دوره پهلوی پی برد.

 

این نویسنده و پژوهشگر حوزه تاریخ نگاری انقلاب و دفاع مقدس، در معرفی کتاب  ننگ سالی  اثر فائزه دره گزنی که یکی دیگر از آثار برگزیده جایزه شهید اندرزگو است، توضیح داد: این کتاب خاطرات افرادی را روایت می کند که در دوره رضا شاه در موضوع کشف حجاب مورد حمله قرار گرفته بودند. برخوردهای خشن با افرادی که به زور از آنها کشف حجاب شده در این کتاب به خوبی به تصویر کشیده شده است. البته با توجه به اینکه اغلب کسانی که دوره کشف حجاب را به خاطر می آوردند، اکنون فوت کرده و در قید حیات نیستند، بنابراین کتاب اغلب به روایت فرزندان این افراد از این واقعه پرداخته است. تواتر در روایت ها و موضوع کتاب به این اثر استناد داده و باعث شده برای مخاطبان ، اثر قابل توجهی باشد.

 

فخرزاده در بخش دیگری از این نشست با بررسی کتاب  خاطرات شهید لاجوردی  گفت: شهید لاجوردی اگر زنده بود بی گمان یکی از شخصیت های مهم و موثر انقلاب در دوره کنونی نیز محسوب می شد. اقدامات شهید لاجوردی در دهه 40 به لحاظ فکری و تشکیلاتی در جریان انقلاب اسلامی مهم محسوب می شود و همین اقدامات باعث شده تا ایشان به عنوان شخصیتی منحصر به فرد باشد.

 

وی افزود: مصاحبه ای که در کتاب انجام شده در ابتدای انقلاب اسلامی صورت گرفته و صداقت در روایت کتاب موج می زند. از سوی دیگر می توان روایات مطرح شده در کتاب را با اسناد و مدارک تاریخی تطبیق داد و به صحت آن پی برد.محقق کتاب با دقت توانسته در این مصاحبه روایت لاجوردی را بیان کند. همچنین روایت افرادی که شهید لاجوردی درباره آنها صحبت کرده نیز در پاورقی کتاب افزوده شده است. 

 

این نویسنده و پژوهشگر حوزه تاریخ شفاهی در بخش پایان سخنان خود با تأکید برحمایت مادی و معنوی از محققان تاریخ نگاری انقلاب اسلامی، بیان کرد: اگر دفتری وجود داشت که می توانست به لحاظ مادی و معنوی از مولفان و محققان این حوزه حمایت کند، آنگاه می توانستیم شاهد پژوهش های جدی تر در حوزه تاریخ نگاری انقلاب باشیم. در حال حاضر نیاز داریم که در فضای آکادمیک پژوهش های جدی درباره دوره پهلوی صورت گیرد. برخی از اساتید آمادگی دارند که به دانشجویان برای پرداختن به این موضوعات در قالب پایان نامه و پژوهش کمک کنند.