به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، مهدی قنواتی، مدرس ویرایش و ویراستار، در برنامه گفت وگوی اختصاصی  تجربه زیسته یک ویراستار  که شنبه (16 دی 1402) از تلویزیون اینترنتی کتاب پخش شد، تجربه های خود به عنوان یک ویراستار را برای مخاطبان روایت کرد.

 

مهدی قنواتی در این گفت وگو درباره تعریف ویراستار گفت: من ویراستاری را بسیار کلان می بینم، چیزی شبیه به آنچه که در اروپا و آمریکا مطرح است. ویراستار اساساً باید سیاست گذار یک موسسه انتشاراتی باشد؛ فردی که حوزه نشر و تولید محتوا را بشناسد و در یکی دو حوزه تخصص داشته باشد. ویراستار باید برای موسسه انتشاراتی تعیین کند چه کتاب و چه محتوایی در چه بازه زمانی باید تولید شود. یعنی هرآنچه که در موسسه انتشاراتی اتفاق می افتد، باید زیر نظر ویراستار باشد که متاسفانه این مهم را در ایران مشاهده نمی کنیم یا کمتر اتفاق می افتد.

 

وی افزود: ویراستار تلاش می کند متن را بفهمد و جنبه های مختلف زبانی و شکلی و شاخه های زبان فارسی را بهتر بشناسد. هر کدام از شاخه های ویرایشی تخصص و دانش زبانی خاص خود را احتیاج دارد و نمی توانیم توقع داشته باشیم یک ویراستار همه انواع ویرایش را انجام دهد. یکی از نکاتی که من همیشه روی آن تاکید می کنم این است که حتی گذاشتن یک نقطه در حوزه ویرایش سلیقه ای نیست؛ حتی آن چیزی را که سبک و بلاغت معنی می کنیم. ویراستار باید اهل مطالعه باشد به ویژه مطالعه در حوزه تخصصی خودش و بدون مطالعه کارش را درست انجام نخواهد داد.

 

قنواتی ادامه داد: اگر ویراستار متن زیاد خوانده باشد، منابع متعدد و خوب از بد را تشخیص می دهد و می داند کدام منبع علمی و دقیق تر است و از چه منابعی استفاده کند؟ اگر درست جست وجو کنیم و منابع معتبر را مورد توجه قرار دهیم بسیاری از چیزهایی که به اسم سلیقه استفاده می شود، اشتباه است. به طور مثال ویرگول نشانه مکث نیست ویرگول واحد نحوی است، اما همین غلط جا افتاده است. حال اگر فرض کنیم نظر من این است که ویرگول نشانه مکث نیست و استاد دیگری خلاف این را فکر می کند، یا با تحقیق به آن رسیده است، بهرحال باید نکته اش را مطرح کند چرا که وجود تضارب آرا باعث رشد می شود و بر اثر آن هیچکس برای خود تقدس علمی قائل نخواهد شد. 

 

این عضو موسس انجمن صنفی ویراستاران در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اینکه یکی از دلایل تشکیل انجمن صنفی، کاستی های مواجهه با امر ویراستاری بود، گفت: از سال ۸۶ تا ۹۰ شاگرد رضا منصوری بودم. او بسیار به انجمن های علمی اعتقاد داشت. علاوه بر انجمن های علمی انجمن های صنفی داریم که وزارت کار مجوز آنها را صادر می کند. انجمن ویراستاران جزو اولین انجمن های قشر فرهنگی بوده است. مشکلات ویراستاری به سرعت حل نمی شود و به گفته عبدالحسین آذرنگ سال ها باید در حوزه زبان فارسی تلاش کنیم و خاک خوری داشته باشیم تا به مرحله ویراستاری درست برسیم. من زمانی که روی ویراستاری کار می کنم همه تمرکزم روی زبان فارسی است.

 

این مترجم اضافه کرد: ما در انجمن ویراستاران در حوزه های گویندگی، اجرا، ترجمه و به طور کلی هرچه که به موضوع زبان مرتبط باشد ورود کردیم. به طور مثال سال گذشته کارگاه تخصصی ترجمه و ویرایش ترجمه از فرانسوی به فارسی را برگزار کردیم. دوره ویرایش متون کودک و نوجوان را نیز راه اندازی کردیم که این حوزه بسیار مهم است ولی متاسفانه آن طور که باید به آن توجه نمی شود. حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ نفر عضو داریم که از خارج از کشور هم عضو انجمن هستند. تلاشمان در انجمن این است که ۱۱ بهمن ماه را که سالروز تولد استاد سمیعی گیلانی است، به عنوان روز ویراستار معرفی کنیم.

 

قنواتی همچنین به نخستین نمونه های ویراستاری در صنعت نشر ایران اشاره کرد و گفت: ویرایش و ویراستاری حرفه ای جدید است و تقریباً از اواخر دهه ۱۳۲۰ به بعد به شکلی که امروز مطرح است ایجاد شد. اولین نمونه های ویرایش را در سال ۱۳۲۷ در متن های ابوالحسن نجفی پیدا کردیم. واژه  ویراستار  از اواخر دهه ۵۰ متداول شد و قبل از آن به ویراستاران ادیتور می گفتند. حرفه ویرایش و ویراستاری بعد از انقلاب پا گرفت و طلایه دار آن مرکز نشر دانشگاهی بود. هنوز هم قاعده ای برای وجود ویراستار و درج اسم او نداریم. جلسه ای با کتابخانه ملی برای درج نام ویراستار در فیپا برگزار شده که امیدواریم به زودی محقق شود. با جهاد دانشگاهی ارتباط و همکاری خوبی داشته ایم و در صدد هستیم این کارها توسعه پیدا کند. گردش مالی در صنعت نشر پایین است و ناشر تلاش می کند هزینه را پایین بیاورد و متاسفانه اولین کار، حذف ویراستار است.

 

این مدرس ویرایش درباره تاثیرگذاری انجمن صنفی ویراستاران نیز اشاره کرد: باید توجه مان به کانال هایی که مردم در آنها با متن در ارتباط هستند، باشد. کانال هایی مانند خبرگزاری ها، روزنامه ها، حتی آزمون هایی مانند کنکور سراسری. وقتی اساس نامه انجمن را می نوشتیم بی نهایت وظایف را گسترده فرض کردیم. انجمن نوپاست و برای شناخته شدن، زمان نیاز دارد. با یکی از مهم ترین نهادهای کشور در حال مذاکره هستیم تا برای تمام کارکنانش در سطح کشور کتابچه آموزش زبان فارسی بنویسیم. همچنین تصمیم گرفتیم نشست های رایگان برای دانش افزایی اعضای انجمن برگزار کنیم تا با مسائل زبانی آشنا شوند.

 

مهدی قنواتی در پایان به چند نمونه از غلط های رایج اشاره کرد و گفت: به عنوان مثال در مکاتبات اداری از کلمه  بدین وسیله  زیاد استفاده می کنند که حشو است.