به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، به مناسبت روز بزرگداشت  شیخ شهاب الدین سهروردی، روز چهارشنبه (هشتم مرداد 1404) نشست  رموز باطنی در حکمت اشراقی  با سخنرانی سعید انواری در سرای اهل قلم خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد. 


سعید انواری در ابتدای این نشست با اشاره به اهمیتِ حمکت مشایی و حکمت اشراقی گفت: سهروردی در مقابل حکمت مشایی حکمت اشراقی را بنیان نهاد که یک حکمت ذوقیِ بحثی است. یعنی هم استدلالی است و هم ذوقی. ذوق از ذائقه به معنای چشیدن می آید. یعنی این حکمتی است که برای رسیدن به حقیقت باید رفت و آن را چشید و مسیرش صرفا به مباحث و استدلال های فلسفی خلاصه نمی شود.


وی افزود: سهروردی بر رمزی بودن معارفش تاکید دارد؛ در رساله  آواز پر جبرئیل  می نویسد:  پرسیدم شیخ را که این پر جبرئیل آخر چه صورت دارد؟ گفت: ای غافل ندانی که این همه رموز است که اگر بر ظاهر بدانند این همه طاماتِ بی حاصل باشد.  طامات یعنی حرف بیهوده و ادعای گزاف، چنانکه حافظ می گوید:  یکی از عقل می لافد یکی طامات می بافد / بیا کاین داوری ها را به پیش داور اندازیم . 


انواری اضافه کرد: شیخ اشراق تعدادی رساله های رمزی دارد که شامل داستان هایی است که اکثراً به فارسی نوشته شده اند. به عنوان مثال یکی از آنها رسالۀ  لغت موران  است شامل 10 داستان کوتاه به زبان فارسی که در شیوه سلوک نوشته شده اند و همه رمزی هستند.


وی در بیان اینکه چرا سهروردی مطابش را به صورت رمزی بیان کرده ،  گفت: در این باره دلایل مختلفی بیان شده است. یکی ممکن است این باشد که این سخنان به دست عامه مردم نیفتد. سهروردی در رساله الطیر می نویسد:  و بدترین سخن ها آن است که ضایع شود و بی اثر ماند . وقتی مردم درک صحیح از مطالب ندارند، پس بهتر است که رمزی بیان شود. دلیل دیگرش این است که سطح بالای این سخنان اقتضا دارد تا در قالب رمز بیان شوند. سهروردی می نویسد:  و راه های ایشان برخی به دلیل شرافت و عظمت آن ها مخفی است.  یک دلیل دیگر این است که می خواسته  تا افراد به مرور و با پیشرفت در سلوک معنوی به این حقایق دست پیدا کنند؛ و دیگر اینکه شاید می خواستند عوام از ظاهر تمثیل ها بهره ببرند و خواص باطن آن را درک کنند. در واقع ما باید از ظاهر این داستان ها عبور کنیم و به باطن و معنای پیامشان برسیم که:  ای برادر قصه چون پیمانه است/ معنی اندر وی به سان دانه است / دانۀ معنی بگیرد مرد عقل / ننگرد پیمانه را گر گشت نقل. 


انواری گفت: از دید سهروردی خود قرآن هم یه کتاب رمزی است. در رساله آواز پر جبرئیل می نویسد:  گفتم کلام خدایی را به من آموز. گفت عظیم دور است که تو در این شهر باشی از کلام خدای تعالی قدری بسیار نمی توانی آموخت. ولیکن آنچه میسر شود تو را تعلیم کنم. زود لوح مرا بستد. بعد از آن هجائی بس عجب به من آموخت چنان که بدان هجا هر سورتی که می خواستم می توانستم دانست (یعنی معنای هر سورۀ قرآن را که می خواستم می فهمیدم.) گفت هر که این هجا در نیابد او را اسرار کلام خدای تعالی چنان که واجب کند حاصل نشود و هر که بر احوال این هجا مطلع شد او را شرفی و متانتی بادید آید. 


این عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اینکه از نظر سهروردی آیات قرآن نیازمند تاویل هستند، ادامه داد: باید انسان پاک باشد تا بتواند معنای قرآن را درک کند. پس در واقع گام بعدی این بحث این است که اگر این مطالب به صورت رمزی بیان شده اند، باید به سراغ رمزگشایی برویم. و رمزگشایی همان کاری است که به آن تاویل می گویند. تاویل در لغت یعنی بازگشت و برگرداندن سخن به آغاز خودش است. در واقع در تاویل عرفانی سعی می شود تا معنای باطنی برای متن در نظر گرفته شود. این معنای باطنی در عرفان معمولا انفسی است. یعنی به جای اینکه آفاقی و مثلا در مورد یک واقعۀ تاریخی باشد، در مورد درون خود ما و در مورد خود نفس انسان است. 


انواری در پایان گفت: سهروردی عبارت معروفی دارد به این مضمون که اختلاف عبارات تو را به بازی نگیرد. هنگامی که آنچه در قبرها هست برانگیخته می شود و بشر در محضر خداوند تعالی در روز قیامت قرار می گیرد، از هر هزار نم، 999 نفر آنها کسانی اند که کشته شده عبارات و ذبح شده شمشیر اشارات هستند. آنها از معانی غافل شده اند.