در گردونه تولید و نشر کتاب، افراد گوناگونی ایفای نقش می کنند. از جمله این افراد، ناظران چاپ هستند که بر حسن انجام مراحل فنی کتاب نظارت می کنند. نظارت بر کیفیت مواد اولیه تولید کتاب از جمله فیلم، زینک، مرکب، ترکیب رنگ ها، برش کاغذ و غیره بر عهده ناظر چاپ است و اهمال و کم دقتی ناظر چاپ بر حسن انجام این مراحل، کیفیت ظاهری کتاب را به خطر خواهد انداخت. با وجود نقش مهمی که ناظران چاپ در گردونه چاپ کتاب ایفا می کنند، کمتر کسی از اهمیت کار آنان خبر دارد و کمتر اسمی از آنها برده می شود، در حالی که آنها ناجیان کتابند. در این گزارش، نگاهی اجمالی به نقش ناظران چاپ در فرایند تولید و چاپ کتاب انداخته ایم. 
ناشران ایرانی معمولا افرادی را برای نظارت چاپ به خدمت می گیرند که طراح و گرافیست باشند و رنگ ها را بشناسند، به همین دلیل معمولا از بازنشستگان صنعت چاپ استفاده می کنند و رصد تمامی مراحل چاپ کتاب را به آنان می سپارند. 
ناجیان پشت پرده
کتاب در قالب لوح فشرده تحویل ناظر داده می شود و پس از آن -همان طور که گفته شد- نظارت بر حسن انجام کار بر عهده اوست. ابتدا در لیتوگرافی، زمانی که کتاب روی زینک می رود، بر کار نظارت دارد. ناظر چاپ باید دقت کند که زینک ایراد نداشته باشد و هنگام نوردهی ریزش پیدا نکند، بعد زینک ها را به چاپخانه می برد و ابتدا یک نمونه چاپی می گیرد و بعد از اینکه کیفیت حروف را با دقت چک کرد، کاغذها را به صورت تصادفی بیرون می کشد و کیفیت را کنترل می کند. در بخش صحافی هم بر ابعاد کتاب و  تا ی فرم های چاپی نظارت دارد و وجود مشکل در این بخش را بررسی می کند.
حلقه های طلایی
ناظران چاپ عموما در استخدام ناشران هستند و ناشران حرفه ای همیشه تعدادی از این افراد را در مجموعه خود دارند تا حلقه های تولید کتاب هایشان به درستی در کنار هم قرار گیرند. مهدی عمرانلو، مدیرمسوول انتشارات آوند دانش در این زمینه می گوید:  به بار نشستن تمام زحماتی که مجموعه نشر مثل مترجم، نویسنده، ویراستار و صفحه آرا می کشند به کیفیت حضور این افراد بستگی دارد. در مرحله فنی و کتابسازی، باکیفیت و استاندارد بودن کار اهمیت ویژه ای دارد و ناظر چاپ در انتخاب نوع کاغذ، کیفیت چاپ، صحافی، برش و بسته بندی نظر می دهد و بر آنها نظارت می کند. اگر ناشری ناظر چاپ را از کار خود حذف کند، کیفیت نهایی کتاب هایش به خطر می افتد. 
او می افزاید:  گاهی پیش می آید که در چاپخانه، کیفیت طرح روی جلد کتاب با آنچه طراح در نظر گرفته بود متفاوت می شود. گاهی هم به هر دلیلی طراح در کارها اشتباه می کند و در اینجا ناظر وظیفه دارد نواقص را اصلاح کند و ایراد کار را بگیرد، بنابراین ناظر چاپ باید فرد باسوادی باشد که تجربه کار در چاپخانه را هم داشته باشد، دستگاه ها و ویژگی های آنها را بشناسد و صحافی و لیتوگرافی بداند، مرکب را بشناسد و... 
عمرانلو با بیان اینکه در گذشته که حجم تولیدات کم بود، نظارت ها شخصی و معمولا توسط مدیر انتشارات انجام می شد، عنوان می کند:  از زمانی که حجم کارها بیشتر شده، مسوولیت ناشر هم افزایش یافته و ما نیازمند فردی هستیم که بر مراحل کار نظارت داشته باشد و ناظر چاپ به خوبی این نقش را ایفا می کند. 
تجربه مکمل دانش 
در کنار ناظران تجربی، افرادی هستند که دانش آموخته این رشته اند و تجارب خود را با دانش گره زده اند. اصغر غنیمتی از جمله این افراد است. غنیمتی بیش از 35 سال در حوزه چاپ افست و صحافی فعالیت کرده و دوره های آموزشی گوناگونی را در کشورهای آلمان و انگلیس گذرانده است. او می گوید:  ناظر چاپ باید به همه فوت و فن تولید کتاب مشرف باشد، یعنی از روغن کاری دستگاه ها شروع کرده و از لیتوگرافی گرفته تا پرس و صحافی و دایکات، تجربه اندوخته باشد. یک ناظر چاپ باید حروف  رنجه  را بشناسد؛ حروفی که در یک خط نیستند و دندانه دندانه اند. او با یک نگاه باید این نواقص را بشناسد و کاری انجام دهد که حروف صاف دربیایند. همچنین باید دلایل بروز مشکل در عکس کتاب ها هم آگاه باشد. عموما عکس کتاب ها نامیزان است زیرا ترام ها در جای خود ننشسته اند و... 
او با بیان اینکه یک ناظر چاپ علاوه بر مراحل فنی باید در انتخاب کاغذ هم به ناشر مشاوره بدهد و بر اساس نوع کار و توقع او کاغذ انتخاب و خریداری کند، ادامه می دهد:  گاهی کاغذی به چاپخانه می آید و وقتی بررسی می کنم، متوجه می شوم که مناسب کار من نیست و آن را برمی گردانم، زیرا به نوع دستگاه و کاری که می خواهم انجام دهم نمی خورد. 
از غنیمتی می خواهم کمی هم درباره مشکلات کاری اش بگوید و او می گوید:  من عادت دارم ابتدای هر کاری با چاپخانه به توافق می رسم که تمام سیستم را خودم بچینم و بخش های گوناگون کار را در کنار هم قرار می دهم تا به نتیجه دلخواه برسم. گاهی در حین کار متوجه می شوم مدیر فنی آن چاپخانه از ساده ترین نکات حرفه ای کار خود آگاه نیست، تجربه و تحصیل در کنار هم مهم است. یک چاپچی باید بافت کاغذها را به خوبی بشناسد. متاسفانه در اغلب موارد، چاپخانه داران یا سفارش دهندگان فقط می خواهند کار خود را زودتر چاپ کنند، در حالی که کار باید به دل بنشیند. 
او همچنین به مهجوریت این حرفه در صنعت چاپ و نشر کشور هم اشاره می کند و یادآور می شود:  متاسفانه آموزش ناظران چاپ و تربیت نسل جدید ناظران جدی گرفته نمی شود. پیشکسوتان و استادان این حوزه همه خانه نشین شده اند در حالی که می توان از تجربه آنان برای تربیت نسل جدید و کارآزموده استفاده کرد. پدر من که یک چاپچی بود به ما می گفت مرکب را با دست هم بزنید تا بدانید یک مرکب چه زمانی آماده است اما الان همه کارها با دستگاه انجام می شود. 
یک نکته کلیدی در نشر حرفه ای
محمود آموزگار، دبیر اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران نیز از ناظران چاپ به عنوان یکی از کلیدی ترین عناصر نشر حرفه ای نام می برد و می گوید:  حضور ناظران چاپ در موسسات انتشاراتی از حرفه ای بودن آن ناشر حکایت می کند. اکنون تعداد ناشران حرفه ای ما در کشور به زحمت به 300 ناشر می رسد و این دسته از ناشران برای اینکه کارها را با کیفیت مناسب تولید کنند نیازمند ناظری کارکشته هستند که بر تمام مراحل کار نظارت داشته باشد و این شغل به هر حال جزئی از ضرورت های یک ناشر حرفه ای است. 
او ادامه می دهد:  ناشران طبیعتا زمانی می توانند به این مرحله برسند که تعداد عناوین چاپ شده کتاب هایشان به حدی رسیده باشد که بتوانند ناظر چاپ استخدام کنند. 
وی، نقشی فراتر از نظارت بر چاپ و صحافی برای ناظران چاپ قائل است و نظارت بر حروفچینی، انتخاب حروف، رعایت فواصل بین حروف و... را هم از وظایف ناظر فنی یا ناظر چاپ می داند. به گفته آموزگار، از دیگر وظایف ناظر چاپ در مرحله بعد، انتخاب کاغذ مناسب است که با محتوای کتاب و نوع قطع و صحافی تطابق داشته باشد. او می گوید:  در بین ناشران هریک از این بخش ها را یک نفر انجام می دهد و در پایان، نسخه نهایی بازخوانی و نمونه خوانی می خواهد تا وقتی کتاب از چاپخانه بیرون می آید. به عقیده من نظارت بر چاپ محدود به مرحله چاپخانه و صحافی نیست و نظارت باید در همه مراحل نشر کتاب وجود داشته باشد. در بین ناشران ما تعداد زیادی نیستند که با این پروسه آشنا باشند در حالی که این موضوع از ضروریات است. 
به گفته وی، ناشر غیرحرفه ای که سالی دو یا سه کتاب منتشر می کند، خود شخصاً تشخیص می دهد و تصمیم می گیرد و همه مراحل چاپ توسط او پیگیری می شود که با یک نگاه متوجه ماهیت غیرحرفه ای کتاب هایشان می شویم. البته خوب است یک ناشر تمام اجزای نشر را بداند ولی آن چیزی که در موفقیت یک ناشر حرفه ای موثر و مفید است، مدیریت نشر است. اینکه در چه مقطعی از چه خدماتی استفاده کند تا اثر پاکیزه تر و مقبول تر باشد.