به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، در ادامه پرونده بازار کتاب سال ، این بار به سراغ اثری می رویم که بیش از دو دهه، نقش مرجع اصلی و کتاب درسی رشته هنر را در دانشگاه های کشور ایفا کرده است. این گزارش به بررسی آمار نشر، مرور ساختار و ماندگاری دایرةالمعارف هنر نوشته روئین پاکباز در بازار کتاب ایران می پردازد. رویین پاکباز تاریخ نگار هنر، منتقد، مترجم و نقاش نوگرا، از چهره های تأثیرگذار در پایه گذاری و توسعه آکادمیک رشته تاریخ هنر در ایران به شمار می رود. وی دانش آموخته نقاشی از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران و زیباشناسی از دانشگاه پاریس است؛ همچنین او از مؤسسان تالار قندریز (کانون مؤثر هنری دهه های ۴۰ و ۵۰) نیز بود. پاکباز از اوایل دهه ۱۳۵۰ تدریس تاریخ هنر را آغاز کرد و با تألیف و ترجمه های متعدد زیرساخت نظری منسجمی برای هنر معاصر ایران فراهم آورد و از بنیانگذاران تدریس رشته تاریخ هنر در ایران محسوب می شود. از آثار شاخص تألیفی او می توان به نقاشی ایران از دیرباز تا امروز ، در جستجوی زبان نو؛ تحلیلی از سیر تحول هنر نقاشی در عصر جدید ، فرهنگ اصطلاحات هنری ، مجموعه چندجلدی پیشگامان هنر نوگرای ایران و... اشاره کرد. ترجمه هایی چون هنر مدرنیسم (نوشته ساندرو بکولا)، اوج های درخشان هنر ایران (نوشته اتینگهاوزن و یارشاطر)، نقاشی فرانسه از ۱۹۴۵ به بعد نوشته مارسل بریونو و... نیز از فعالیت های مهم او در معرفی جریان های هنری جهانی به مخاطب فارسی زبان است. مرجعی سه جلدی برای شناخت هنر جهان و ایران دائرةالمعارف هنر نخستین بار در سال ۱۳۷۸ در قالب نسخه تک جلدی توسط انتشارات فرهنگ معاصر منتشر شد. این نسخه به عنوان کتاب درسی و مرجع رشته هنر مورد استقبال مخاطبان قرار گرفت و تا پیش از انتشار ویراست گسترده، ۱۴ بار تجدیدچاپ شد. در سال ۱۳۹۴ ویراست جدید و سه جلدی این اثر آماده و چاپ اول آن در سال ۱۳۹۵ توسط انتشارات فرهنگ معاصر منتشر شد. این نسخه سه جلدی، برگزیده سی وپنجمین دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۹۶ شد. ساختار این مجموعه سه جلدی شامل دو جلد بدنه اصلی (حاوی ۵۶۳۷ مدخل الفبایی درباره هنرمندان، سبک ها، اصطلاحات و جنبش ها) و یک جلد پیوست است. جلد سوم شامل سه پیوست جداگانه تاریخ شناسی (شامل ۱۱۰ مقاله مصور درباره تحولات هنر در جوامع مختلف)، مضمون شناسی (۳۷۹ مدخل درباب موضوعات و نمادهای تصویری) و نمایه است. گستره موضوعی اثر، نقاشی، پیکره سازی، طراحی گرافیک، عکاسی، رسانه های نو، تصویرگری، چاپگری و طنزنگاری را با نگاهی تاریخی و تحلیلی پوشش می دهد و اطلاعاتی نیز در زمینه هایی چون خوشنویسی، سفال گری، طراحی صنعتی، موزاییک، معماری و برخی هنرهای سنتی ارائه می کند. از ویژگی های شاخص این اثر، اختصاص بیش از ۷۰۰ مدخل به هنرمندان ایرانی معاصر (فعال پیش از سال ۱۳۷۷) و ارائه مقاله ای تخصصی با عنوان هنر امروز ایران است که به هنرمندان و گفتمان هنری پس از این سال می پردازد. پس از برگزیده شدن نسخه سه جلدی در سی وپنجمین دوره جایزه کتاب سال، ویراست یک جلدی جدیدی بر پایه مجموعه سه جلدی و با هدف دسترسی پذیری بیشتر برای طیف گسترده تر مخاطبان به ویژه دانشجویان هنر منتشر شد. این نسخه فشرده حدود ۱۱۰۰ صفحه دارد و شامل ۲۴۹۵ مدخل اصلی، ۶۰ مقاله تاریخ شناسی و ۲۹۸ مدخل مضمون شناسی است. این اثر با گذشت سال ها کماکان تقاضای بالایی دارد و با احتساب ۱۴ چاپ نسخه ابتدایی و ۴ چاپ ویراست جدید، تا امروز به چاپ هجدهم رسیده است. نسخه سه جلدی نیز تا چاپ سوم پیش رفته است.