به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، در دلِ سیاه ترین ساعاتِ تاریخ، آنگاه که نکبت بر پیکر فلسطین چنگ انداخت و صهیونیسم با چکمه های خون آلود بر خانه ها و رویاهای بومیان این سرزمین کهن می تاخت و زمین بامدادان زیر سم اسبان غصب، نعره های زخمیِ نخل های تبعید شده را بر آسمان می فرستاد، در آن هنگامه که کلام، تنها میراث ماندگار مردمان بی سرزمین بود، شاعران عرب و به ویژه فرزندان فلسطین، واژه را چون شمشیری از نور در نیام سکوت کشیدند. 


 کلمه  در دستان شاعران فلسطینی به نیزه ای آتشین بدل شد که سنگرهای دروغ را در هم می کوبید و چهره  زشت تجاوز را چنان در تابش حقیقت آشکار ساخت که رسوایی آن جنایت، دیگر در پس هیچ پرده  تبلیغاتی نمی توانست پنهان شود. میان این سپاهیانی که اسلحه شان  سخن  بوده و هست، محمود درویش چون فرماندهی کاردان جلوه دارد.


شاعری که از ستیغِ شعرش آتش بر جانِ اشغالگر می بارید، اما آنچنان شرافتی در ژرفای کلامش موج می زد که هرگز خشم مقدس مبارزه را به نفرینِ نژادی نیالود، چرا که نیک می دانست که عدالت، تنها هنگامی شمشیرش از نیام بیرون می آید که پاکیزه ترین دست ها آن را بدل به برنده ترینِ سلاح ها سازد. 


میان آثار درویش کتاب مجموعه سروده های  وضعیت محاصره  خاص و بی بدیل است. او اشعار این کتاب را به سال ۲۰۰۲ میلادی، در اوج انتفاضه  دوم و زمانی که خودش در شهر رام الله در محاصره  نظامی ارتش اسرائیل بود، سرود. این مجموعه بی تردید یکی از صمیمانه ترین، عریان ترین و عمیق ترین آثار اوست.


در بهار ۲۰۰۲ ارتش رژیم صهیونیستی عملیاتی موسوم به  سپر دفاعی  را آغاز کرد. شهر رام الله جایی که درویش در آن زندگی می کرد، به مدت چندین هفته در محاصره  کامل قرار گرفت. تانک ها وارد شهر شدند، منع رفت وآمد اعلام و خود درویش در ساختمانی محدود شد. او این تجربه  زیسته  وحشت آور را که عجین بود با صدای گلوله، تانک، کمبود امکانات و مرگ در کمین، بی واسطه به شعر تبدیل کرد.  وضعیت محاصره  حاصل روزهایی است که شاعر با مرگ هم خانه بود.


این کتاب مجموعه ای از قطعات کوتاه و نیمه کوتاه است که مانند یادداشت های روزانه  یک انسان در بحبوحه  جنگ، نوشته شده اند. زبان اشعار ساده، اما درعین حال سرشار از تصاویر تازه و تأمل برانگیز است. درویش در این مجموعه از قالب های کلاسیک شعر عربی فاصله گرفته و به زبانی نزدیک به نثر شاعرانه روی می آورد که فریاد و نجوا را همزمان در خود دارد.


درون مایه ها و مضامین اصلی  وضعیت محاصره  را می توان در این موارد خلاصه کرد:
 مرگ و زندگی در لحظه  محاصره : هرچند شاعر هنگام سرودن مدام با مرگ روبه رو بود، اما به جای یأس بر  زندگی  تأکید کرد.  مقاومتی از جنس بودن : درویش در این مجموعه مقاومت را با ماندن، عشق ورزیدن، سبز کردن باغچه و سرودن شعر تعریف می کند.  عشق و زن : زن در این اشعار نماد پیوند با زندگی است. در میان بمب و تانک، شاعر به معشوق می اندیشد و همین اندیشه به او نیروی ادامه می دهد. نقد خشونت و جنگ : با اینکه درویش از منظر یک فلسطینی محاصره شده می نویسد، هرگز گرفتار شعارهای ساده نمی شود. او به بیهودگی مرگ می پردازد و انسانیت را حتی در اوج خشم حفظ می کند.


 وضعیت محاصره  را می توان یکی از برجسته ترین نمونه های  شعر مقاومت  در جهان دانست، اما فراتر از آن این اثر به دلیل پرداختن به پرسش های جهانی انسان معاصر اعم از تنهایی، ترس، امید، هویت و معنای ماندن شهرتی جهانی پیدا کرده است. این شعرها از مرزهای سیاسی فراتر می روند و به صدای هر انسانی تبدیل می شوند که در بند ظلم و خشونت نفس می کشد.


 وضعیت محاصره  روایت لحظه ای است که شاعر در تنگنای تاریخ، میان دیوارها و گلوله ها، هنوز می تواند  زندگی  را با چنان زیبایی وصف کند که خواننده فراموش می کند در محاصره ا ست، یا شاید تازه می فهمد که زیستن در همین لحظه های سخت معنای واقعی اش را پیدا می کند.


 وضعیت محاصره  برای نخستین بار توسط فرید قدمی ترجمه و توسط نشر نیماژ منتشر شد. این ترجمه با استقبال خوب مخاطبان چاپ های متعدد را تجربه کرده است. اشعاری از این کتاب را در ادامه بخوانید: 


(1در محاصره زندگی همان فاصله استبین یادآوری آغازش و فراموشی پایانش


(2سربازان فاصله بین وجود و عدم را با دوربین تانک می سنجند