جمال سلیمی؛ استاد دانشکده علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه کردستان و رئیس سابق بنیاد نخبگان استان کردستان، به روابط عمومی و امور بین الملل خانه کتاب و ادبیات ایران، گفت: بازگشت نمایشگاه بین المللی کتاب کردستان پس از یک وقفه ۶ساله، بازگشت کتاب به متن زندگی فرهنگی و اجتماعی استان و مردمان فرهنگ دوست کردستان است. در دنیایی که سرعت تحولات اجتماعی و فناوری بسیار زیاد شده، برگزاری دهمین نمایشگاه بین المللی کتاب کردستان می تواند فرصتی برای مکث، گفت وگو، اندیشیدن و بازتعریف نسبت جامعه با کتاب و فرهنگ فراهم کند.

وی افزود: من نمایشگاه بین المللی کتاب کردستان را فقط یک رویداد در تقویم فرهنگی این استان نمی بینم؛ آن را بخشی از اکوسیستم فرهنگی استان کردستان می دانم. این اکوسیستم زمانی پویاست که نویسنده، شاعر، مترجم، ناشر، کتاب فروش، دانشگاه، مدرسه و مخاطب در یک شبکه زنده با یکدیگر ارتباط داشته باشند. وقفه در برگزاری نمایشگاه بین المللی کتاب کردستان بخشی از این ارتباط را کم رنگ می کند و برگزاری مجدد آن به بازسازی این زنجیره کمک می کند.

این استاد دانشگاه درباره تأثیر برگزاری دهمین نمایشگاه بین المللی کتاب کردستان بر اهالی قلم بومی این استان گفت: برای اهالی قلم بومی، اهمیت نمایشگاه بین المللی کتاب حتی بیش از مخاطبان عمومی است. نویسنده بیش از هر چیز به دیده شدن و گفت وگو با مخاطب آثارش نیاز دارد. وقتی شاعر یا نویسنده ای می بیند اثرش در کنار آثار نویسندگان سراسر کشور عرضه می شود و امکان گفت وگو با ناشران، منتقدان و مخاطبان را پیدا می کند، احساس می کند در یک جریان بزرگ تر ادبی حضور دارد. این موضوع به طور مستقیم بر انگیزه تولید اثر و استمرار فعالیت فرهنگی او تأثیر می گذارد.

سلیمی ادامه داد: یک نکته مهم وجود دارد؛ موفقیت نمایشگاه بین المللی کتاب کردستان را نباید فقط با تعداد بازدیدکنندگان یا میزان فروش کتاب سنجید. پرسش مهم تر این است که پس از پایان دهمین نمایشگاه بین المللی کتاب کردستان، چه دستاوردی برای فضای فرهنگی و ادبی استان باقی می ماند؟ اگر این رویداد به انتشار آثار جدید، معرفی نویسندگان بومی، قراردادهای نشر، شکل گیری همکاری های ادبی، ترجمه آثار و ایجاد ارتباط پایدار میان اهالی فرهنگ منجر شود، آن زمان این رویداد فرهنگی به معنای واقعی موفق بوده است. البته نمایشگاه بین المللی کتاب کردستان نباید در همین رویداد خلاصه شود؛ باید سرآغاز یک جریان تازه فرهنگی در استان کردستان باشد.

رئیس سابق بنیاد نخبگان استان کردستان درباره ظرفیت های ادبی این استان و نقش نمایشگاه بین المللی کتاب کردستان در معرفی آن بیان کرد: کردستان از سرمایه های فرهنگی ارزشمندی برخوردار است؛ از شعر و داستان گرفته تا ادبیات، ترجمه، ادبیات شفاهی و میراث فرهنگی و تاریخی. مسئله اصلی امروز کردستان، نداشتن ظرفیت نیست؛ مسئله این است که چگونه این ظرفیت را از سطح محلی به سطح ملی و بین المللی منتقل کنیم. نمایشگاه بین المللی کتاب کردستان می تواند سکوی پرتابی برای معرفی آثار و چهره های ادبی استان به مخاطبان و ناشران ملی و منطقه ای باشد.

وی افزود: ایفای چنین نقشی به شرطی محقق می شود که نمایشگاه بین المللی کتاب کردستان، فراتر از فروش کتاب، به محلی برای معرفی چهره های ادبی، کشف استعدادهای جدید، گفت وگوی بین نسلی و شبکه سازی فرهنگی تبدیل شود. کردستان باید از میزبان نمایشگاه بین المللی کتاب به تولیدکننده یک جریان ادبی تبدیل شود؛ یعنی در کنار فروش کتاب، نویسندگان و شاعران شاخص استان، آثار برتر، مترجمان توانمند و ظرفیت های ادبی آن به طور هدفمند به مخاطبان، ناشران و فعالان فرهنگی سراسر کشور و اقلیم کردستان معرفی شوند.

نویسنده کتاب  مفاهیم کلیدی فهم برنامه درسی  درباره سهم برنامه های جنبی در اثرگذاری نمایشگاه بین المللی کتاب کردستان گفت: ارزش یک نمایشگاه فقط به غرفه ها و عرضه کتاب محدود نمی شود؛ بخش مهمی از اثرگذاری آن در گفت وگوهایی شکل می گیرد که در حاشیه آن اتفاق می افتد. یک نشست ادبی ممکن است به آشنایی یک نویسنده جوان با یک ناشر منجر شود؛ یک کارگاه ادبی ممکن است استعداد تازه ای را کشف کند و یک گفت وگوی مشترک میان نویسندگان ایران و اقلیم کردستان ممکن است آغاز یک پروژه ترجمه باشد.

وی ادامه داد: حضور ناشران و اهل قلم اقلیم کردستان عراق در دهمین نمایشگاه بین المللی کتاب کردستان، ظرفیت مهمی برای شکل گیری همکاری های ادبی و نشر فراهم می کند. ما نباید فقط به دنبال معرفی ادبیات کردستان ایران به اقلیم باشیم؛ باید به سمت تعامل دوسویه و تولید مشترک فرهنگی حرکت کنیم. کردستان می تواند یک مزیت فرهنگی کم نظیر داشته باشد؛ زیرا در نقطه اتصال ادبیات فارسی، کردی و فرهنگ های منطقه ای قرار گرفته است. اگر این ظرفیت به درستی مدیریت شود، نمایشگاه بین المللی کتاب کردستان می تواند از یک رویداد استانی فراتر رود و به یکی از دروازه های ارتباط ادبی ایران با خارج از آن تبدیل شود.

جمال سلیمی در ادامه سخنانش درباره ظرفیت حضور ناشران اقلیم کردستان عراق در دهمین نمایشگاه بین المللی کتاب کردستان گفت: این حضور یکی از مهم ترین ظرفیت های این دوره از نمایشگاه بین المللی کتاب استان کردستان است. بین المللی بودن یک نمایشگاه فقط به حضور چند ناشر خارجی در غرفه ها محدود نمی شود. بین المللی شدن واقعی زمانی اتفاق می افتد که ارتباط حرفه ای، تبادل اثر، ترجمه، انتقال تجربه و همکاری مشترک شکل بگیرد. در حوزه فرهنگ، مرزها فقط یک واقعیت جغرافیایی اند و نباید به مرزهای اندیشه و ادبیات تبدیل شوند. کتاب یکی از مهم ترین ابزارهایی است که می تواند میان جوامع گفت وگو ایجاد کند؛ گفت وگویی که لازم نیست در چارچوب های سیاسی و رسمی محدود بماند و می تواند از جنس فهم متقابل فرهنگی باشد.

وی افزود: کردستان ایران و اقلیم کردستان عراق از اشتراکات زبانی، تاریخی و فرهنگی قابل توجهی برخوردارند و همین موضوع ظرفیت بزرگی برای همکاری در حوزه نشر و ترجمه ایجاد می کند. دهمین نمایشگاه بین المللی کتاب کردستان می تواند نقطه شروعی برای عبور از تعامل های موردی و حرکت به سمت دیپلماسی فرهنگی پایدار باشد. در همین بستر می توان شبکه ای از ناشران، نویسندگان و مترجمان دو سوی مرز ایجاد کرد؛ آثار قابل ترجمه را شناسایی کرد؛ تبادل حق انتشار را توسعه داد و پروژه های مشترک ترجمه و انتشار تعریف کرد.

سلیمی ادامه داد: می توان فراتر از این شبکه سازی و تبادل حق انتشار رفت و یک طرح مشترک حمایت از ترجمه ادبیات ایران و اقلیم کردستان طراحی کرد. چنین طرحی می تواند به ترجمه آثار شاخص نویسندگان ایرانی به زبان کردی رایج در اقلیم و همچنین ترجمه آثار ارزشمند اقلیم به فارسی کمک کند. اگر دهمین نمایشگاه بین المللی کتاب کردستان بتواند حتی چند قرارداد یا همکاری پایدار در حوزه ترجمه و نشر میان دو سوی مرز ایجاد کند، اثر آن بسیار فراتر از چند روز برگزاری نمایشگاه خواهد بود. من این فرصت را یک ظرفیت مهم در حوزه دیپلماسی فرهنگی، دیپلماسی ادبی و اقتصاد نشر می دانم. شاید بتوانم اهمیت آن را این گونه خلاصه کنم که کتاب می تواند مرزهای جغرافیایی را که به  نظر می رسد مانع ارتباط میان جوامع شده اند، به مسیری برای گفت وگوی فرهنگی تبدیل کند.

این استاد دانشگاه درباره نقش دهمین نمایشگاه بین المللی کتاب کردستان در شرایط کنونی کشور گفت: در شرایط امروز، جامعه بیش از همیشه به فضاهای گفت وگو، معنا، امید، یادگیری و فهم متقابل نیاز دارد و کتاب یکی از مهم ترین ابزارهای ایجاد چنین فضایی است. کتاب می تواند به افزایش قدرت تحلیل جامعه، تقویت گفت وگو، توسعه سرمایه اجتماعی و ایجاد ارتباط میان نسل ها کمک کند. به همین دلیل، نمایشگاه بین المللی کتاب کردستان را نباید صرفاً یک فعالیت فرهنگی یا اقتصادی دانست؛ این رویداد می تواند بستری برای شکل گیری همین فضاهای گفت وگو و یادگیری جمعی در استان باشد.

وی افزود: ما امروز با نسلی مواجهیم که بخش بزرگی از تجربه زیسته خود را در فضای دیجیتال شکل می دهد. اگر می خواهیم کتاب همچنان در زندگی نسل جدید جایگاه داشته باشد، باید کتاب را از یک کالای فرهنگی به یک تجربه فرهنگی تبدیل کنیم. برگزاری نمایشگاه کتاب، نشست، گفت وگو، کارگاه، دیدار با نویسنده و فعالیت های تعاملی از این دست می توانند این تجربه را ایجاد کنند.

سلیمی ادامه داد: نمایشگاه بین المللی کتاب کردستان می تواند به احیای زیست فرهنگی استان کمک کند. منظور من فضایی است که در آن دانشگاهی، دانش آموز، معلم، نویسنده، هنرمند، ناشر و شهروند عادی در کنار یکدیگر قرار بگیرند و درباره فرهنگ و آینده جامعه گفت وگو کنند. این موضوع از منظر عدالت فرهنگی نیز اهمیت دارد؛ دسترسی به کتاب و منابع فرهنگی نباید محدود به مراکز بزرگ کشور باشد. ساکنان استان های دور از پایتخت هم حق دارند به تازه های نشر و فضای فرهنگی دسترسی داشته باشند. نمایشگاه های استانی مانند نمایشگاه بین المللی کتاب کردستان، می توانند بخشی از فاصله میان مرکز و شهرهای دیگر را در حوزه دسترسی فرهنگی کاهش دهند.

وی تأکید کرد: در شرایطی که جامعه با مسائل و پرسش های متعددی در حوزه اقتصاد، فرهنگ، هویت و آینده نسل جوان روبه روست، فرهنگ نباید از متن جامعه فاصله بگیرد. برنامه های جنبی دهمین نمایشگاه بین المللی کتاب کردستان می توانند به موضوعات واقعی و دغدغه های نسل جدید بپردازند و نشان دهند که کتاب هنوز می تواند درباره مسائل امروز جامعه با ما گفت وگو کند. یکی از مهم ترین کارکردهای این رویداد فرهنگی در شرایط امروز، بازگرداندن امید به امکان گفت وگو و یادگیری جمعی است.

جمال سلیمی همچنین با اشاره به اینکه ظرفیت فرهنگی کردستان یک سرمایه ملی است، گفت: باید به کردستان به عنوان یکی از کانون های مهم تولید، انتقال و گفت وگوی فرهنگی ایران نگاه کنیم؛ نه صرفاً میزبان یک نمایشگاه کتاب. کردستان و مردم کردزبان ایران، سرمایه ای بزرگ و چندلایه در حوزه فرهنگ و ادبیات دارند. این سرمایه فقط در شعر و داستان خلاصه نمی شود؛ مجموعه ای از زبان، ادبیات، تاریخ، موسیقی، فرهنگ شفاهی، دانش بومی، اندیشه و تجربه تاریخی را دربرمی گیرد. ظرفیت فرهنگی کردستان را باید یک سرمایه ملی دانست؛ سرمایه ای که می تواند در توسعه فرهنگی ایران و در ارتباط فرهنگی با جهان پیرامون نقش آفرین باشد.

وی افزود: موضوع خدمات متقابل زبان فارسی و زبان کردی برای من اهمیت ویژه ای دارد. فارسی و کردی در کنار سایر گونه های زبانی در کشور می توانند در یک رابطه هم افزا، یکدیگر را غنی کنند. هر دو حامل بخش مهمی از تاریخ و تمدن این سرزمین اند و در طول تاریخ در شکل گیری و انتقال میراث فرهنگی ایران نقش داشته اند. زبان فارسی از ظرفیت های ادبی و فرهنگی زبان کردی بهره برده و زبان فارسی نیز به عنوان یکی از زبان های مهم علمی و ادبی منطقه، امکان ارتباط گسترده تر آثار و اندیشه های کردی را با حوزه فرهنگی ایران فراهم کرده است.

رئیس سابق بنیاد نخبگان استان کردستان ادامه داد: یکی از جلوه های ارزشمند این تعامل، نقش اندیشمندان، مترجمان و اهل قلم کرد در خدمت به زبان و فرهنگ فارسی است. در دوره های مختلف، دانشمندان و نویسندگان برخاسته از مناطق کردنشین در حوزه های علمی، فلسفی، تاریخی، ادبی و فرهنگی به تولید، انتقال و گسترش دانش در قلمرو زبان فارسی کمک کرده اند. در دوره معاصر نیز مترجمان و اهل قلم کردستان در معرفی آثار ماندگار علمی، ادبی و تاریخی جهان به جامعه فارسی زبان نقش قابل توجهی داشته اند. این سهم باید بیشتر دیده، مستند و معرفی شود.

سلیمی افزود: امروز فرصت بسیار بزرگی پیش روی ماست. همان گونه که مترجمان و اندیشمندان کرد در دوره های مختلف در انتقال آثار و اندیشه های جهان به حوزه فارسی نقش داشته اند، امروز می توان از ظرفیت همین جامعه فرهنگی برای ترجمه معکوس و معرفی ادبیات و فرهنگ ایران و کردستان به جهان استفاده کرد.

این استاد دانشگاه تأکید کرد: مردم کردزبان ایران، به ویژه مردم فرهنگی کردستان، از ظرفیت بسیار بالایی برای ایفای چنین نقشی برخوردارند. پشتوانه ادبی و تاریخی، علاقه عمیق به زبان و ادبیات، حضور دانشگاهیان و پژوهشگران، شاعران و نویسندگان توانمند، مترجمان و ناشران فعال و همچنین پیوندهای فرهنگی با اقلیم کردستان، مجموعه ای از ظرفیت هاست که اگر به شکل هدفمند در کنار یکدیگر قرار گیرند، می توانند کردستان را به یکی از کانون های مهم دیپلماسی فرهنگی و ادبی ایران تبدیل کنند.

سلیمی در پایان گفت: امیدوارم دهمین نمایشگاه بین المللی کتاب کردستان، علاوه بر اینکه پایان بخش وقفه ای ۶ساله است، آغازی برای نگاهی تازه به جایگاه فرهنگی کردستان باشد. همان جایگاهی که در آن، ظرفیت های ادبی، زبانی و تاریخی استان به درستی دیده و معرفی می شوند. در این نگاه، کردستان محل تلاقی زبان ها، ترجمه ها، اندیشه ها و فرهنگ هاست و می تواند در ارتباط فرهنگی ایران با منطقه و جهان نقش مهمی ایفا کند. شاید زیباترین اتفاق این باشد که فارسی و کردی علاوه بر مرزهای زبانی، در کنار یکدیگر و در افق مشترک فرهنگ و دانایی به گفت وگو بنشینند. اگر این اتفاق بیفتد، نمایشگاه کتاب کردستان می تواند یک پیام مهم برای آینده داشته باشد؛ این پیام که کردستان بخشی از جغرافیای ایران است و در کنار آن، بخشی از حافظه فرهنگی، سرمایه انسانی و قدرت نرم ایران نیز به شمار می آید.

دهمین نمایشگاه کتاب کردستان به همت خانه کتاب و ادبیات ایران، با همکاری اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان کردستان و حمایت معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، از ۱۶ تا ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ در محل دائمی نمایشگاه بین المللی سنندج برگزار می شود.