به گزارش ستاد خبری سی وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، آیین رونمایی از نرم افزار کتابخانه متون کهن فارسی هم زمان با سومین روز از سی وچهارمین دوره هفته کتاب، دوشنبه (۲۵ آبان ۱۴۰۵) با حضور سیدعباس صالحی؛ وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، محسن جوادی؛ معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، غلامعلی حدادعادل؛ عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، مشاور رهبر معظم انقلاب و رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی و جمعی از مسئولان در سالن غدیر ساختمان بهارستان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار شد. این نرم افزار از سوی مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور) و در راستای توسعه پژوهش های دیجیتال در حوزه زبان و ادبیات فارسی تولید شده است و مجموعه ای شامل بیش از هزار عنوان کتاب و رساله از میراث مکتوب زبان فارسی تا قرن دهم را در اختیار پژوهشگران و علاقه مندان قرار می دهد. سیدعباس صالحی؛ وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، در این آیین با اشاره به جایگاه زبان فارسی گفت: انسان به زبان فارسی مباهات می کند؛ از این جهت که دیرینه ای طولانی و تاریخی گسترده دارد. زبان فارسی پیش از اسلام، در قالب فارسی باستان و میانه و پس از اسلام نیز در شکل فارسی معاصر تداوم یافته است. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره ارزش مجموعه نرم افزار کتابخانه متون کهن فارسی افزود: اینکه ما می توانیم بخشی از این مجموعه محصولات زبان فارسی را در قالب بیش از هزار عنوان در اختیار داشته باشیم، اتفاقی ارزشمند است و عملاً بستری تازه برای مطالعه تغییرات زبان فارسی فراهم می کند. این مجموعه شامل ۷۲ میلیون واژه و در شکل ترکیبی، ۱۵۰ میلیون واژه است که از منظرهای مختلف قابل استفاده است. صالحی با اشاره به بخشی از اهمیت مجموعه کتابخانه متون کهن فارسی گفت: یک بخش از اهمیت آن، نگاه به گذشته یعنی توصیف و ارزیابی آن است و از این جهت می تواند اهمیت داشته باشد که مروری بر زبان فارسی از قرن سوم و چهارم تا قرن دهم داشته باشیم. وی افزود: این مرور می تواند از زوایای مختلفی صورت بگیرد که یکی از آنها تغییرات زبان فارسی است؛ زبان، موجودی زنده است و اینکه چه تغییراتی از لحاظ لفظی، املایی، نحوی و... پیدا کرده، اهمیت خاص خود را دارد. کاری که انجام شده، فرصتی برای مطالعات زبان شناختی خاص در حوزه زبان فارسی، در زبان عمومی و زبان تخصصی ایجاد می کند. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره مطالعات زبانی توضیح داد: در حوزه زبان عمومی، مطالعاتی انجام شده است درباره وام گیری زبان فارسی از زبان های دیگر؛ برای مثال، اینکه چه میزان از زبان عربی وام گرفته ایم. در برخی آثار فارسی مانند شاهنامه ارقام کمتری در این زمینه مطرح است و در برخی آثار دیگر، میزان این تأثیر بیشتر است؛ اما اینکه هر مؤلف، در هر قرن و در هر موضوع چه میزان از زبان عربی استفاده کرده، موضوعی قابل بررسی است. صالحی با اشاره به تأثیر زبان های دیگر بر فارسی افزود: غیر از زبان عربی، زبان های دیگری نیز در تماس با زبان فارسی قرار گرفته اند؛ از جمله زبان ترکی، مغولی و سُغدی. مطالعاتی نیز در این زمینه داشته ایم؛ به عنوان مثال کار ارزشمندی درباره تأثیر زبان سُغدی بر متون کهن فارسی انجام شد و فرهنگستان زبان و ادب فارسی نیز آن را منتشر کرد. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: این پژوهش ها عمدتاً مبتنی بر مطالعات و کاوش های کتابخانه ای بوده اند، اما نرم افزار کتابخانه متون کهن فارسی کمک می کند تا مبادلات زبانی خود را با زبان های مختلف ارزیابی کنیم. میزان اتکاپذیری این نوع مطالعات، به دلیل اینکه بیشتر کتابخانه ای بودند و امکان تطبیق و مقایسه محدودی داشتند، تا حدی مشخص بود؛ اما چنین مجموعه هایی فرصت می دهند که به مبادلات زبانی توجه بیشتری داشته باشیم. کاملاً روشن است که تغییرات زبانی، بخشی عوامل درونی و بخشی عوامل بیرونی دارند و یکی از عوامل بیرونی، تماس ها و ارتباطات زبانی است. صالحی افزود: از این طریق می توانیم گذشته زبان فارسی و شناسنامه آن را بهتر بشناسیم و سپس درباره عوامل تغییر آن فکر کنیم که طبیعتاً این مجموعه زمینه ساز مطالعات و پژوهش های پسینی نیز خواهد بود. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با بیان اینکه مجموعه کتابخانه متون کهن فارسی در حوزه زبان های تخصصی فارسی اهمیت دارد، گفت: به تدریج زبان فارسی در علوم تجربی نیز جایگاه خود را پیدا می کند و می توان این روند را دنبال کرد و دید که زبان تخصصی فارسی چگونه به مرور در قرن های بعدی در حوزه زبان عمومی و تخصصی ارتقا پیدا می کند. صالحی افزود: یکی از حوزه های اثرگذار این مجموعه، بررسی تغییرات زبانی است. بخش قابل توجهی از این فرصت سازی به این موضوع مربوط می شود که زبان فارسی از لحاظ واژگانی، زبانی ترکیبی است و قدرت آن نیز تا حد زیادی از همین ترکیب های واژگانی ناشی شده است. اینکه زبان فارسی در گذشته چگونه با استفاده از این ترکیب ها پیش رفته، موضوع مهمی است؛ این نرم افزار می تواند واژگان قبلی را در کنار چند واژه و واژگان بعدی را نیز در کنار چند واژه تشخیص دهد و نکاتی از این قبیل را در اختیار پژوهشگران قرار دهد. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در پایان گفت: مجموعه کتابخانه متون کهن فارسی فرصت جدیدی ایجاد کرده است و می تواند کمک کند تا گذشته زبان فارسی را بهتر، مطمئن تر و با اطمینان بیشتری بشناسیم و کمتر از حدس و گمان استفاده کنیم. فراتر از کارکرد نخست، این مجموعه می تواند فرصت سازی جدیدی برای آینده زبان فارسی نیز داشته باشد. ان شاءالله نسخه های جدید این نرم افزار توسعه پیدا کند و در مراحل بعد، آثار و منابع قرن دهم به بعد نیز به آن افزوده شود. سی وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار با کتاب گفت وگو کنیم از بیست وسوم تا سی ام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار می شود.