امیدعلی مسعودی؛ رئیس دانشکده فرهنگ و ارتباطات دانشگاه بین المللی سوره در گفت وگو با ستاد خبری سی وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران به نقش گفت وگو در شرایط بحران اشاره کرد و ادامه داد: بحران ها ماهیت متفاوتی دارند و در برخی از آنها، مانند زلزله و طوفان، افراد به دلیل آسیب های روحی و روانی و تجربه تروما، آمادگی چندانی برای گفت وگو ندارند. با این حال در شرایطی مانند جنگ و همه گیری کرونا، گفت وگوهای خانوادگی و مطالعه کتاب می توانند فرصت مناسبی برای حفظ ارتباطات میان فردی و تقویت امنیت روانی افراد فراهم کنند. وی با اشاره به تجربه جنگ در سال های اخیر بیان کرد: در جنگ تحمیلی سوم، به ویژه در جنگ رمضان که حدود ۴۰ روز طول کشید، افرادی که خارج از شهرهای بحرانی زندگی می کردند و به مناطق دیگر مهاجرت کرده بودند، فرصت بیشتری برای حضور در کنار خانواده و برقراری ارتباط میان فردی داشتند. یکی از معضلات بزرگ در شرایط بحرانی، قطع ارتباطات میان فردی است و گفت وگو می تواند به ایجاد احساس امنیت کمک کند. این استاد علوم ارتباطات با اشاره به محدودیت های ارتباطی در فضای مجازی افزود: در شرایطی که گفت وگوها به جای فضای واقعی به فضای مجازی منتقل می شوند و محدودیت هایی برای برقراری ارتباط وجود دارد، افراد نمی توانند بازخورد صحبت های خود را دریافت کنند. این مسئله نوعی اختلال و بن بست ارتباطی ایجاد می کند. به همین دلیل، باید شرایطی فراهم شود تا افراد بتوانند با دیگران، حتی در مکان های مختلف، ارتباط برقرار کنند و از این ارتباط احساس امنیت داشته باشند. نویسنده کتاب آینده نگری ارتباطات اجتماعی در ایران ادامه داد: امنیت روانی برای مردم در شرایط بحرانی، به ویژه هنگام جنگ و بمباران، اهمیت زیادی دارد. آسیب های روحی و روانی ناشی از این شرایط ممکن است توان مقاومت افراد را کاهش دهد. البته در بحران های طبیعی مانند سیل و زلزله، اولویت اولیه مردم نجات جان خود و دیگران و امدادرسانی است و معمولاً فرصت چندانی برای گفت وگو وجود ندارد. وی در ادامه به تجربه هم دلی شکل گرفته در واقعه هولناک زلزله بم اشاره کرد و گفت: در زلزله بم که بیش از ۲۰ هزار نفر از هم وطنانمان جان خود را از دست دادند، همدلی و همراهی گسترده ای در سراسر کشور شکل گرفت. رسانه ها از طریق ارتباط با مردم و اطلاع رسانی درباره نیازهای مناطق آسیب دیده، نقش مهمی در جلب کمک های انسانی داشتند. به طور کل در چنین شرایطی رسانه ها در مرحله نخست باید به تثبیت روحیه افراد کمک کنند، سپس زمینه ارتباط و گفت وگو با آنها را برای امدادرسانی فراهم آورند و در مراحل بعدی نیز در بازسازی و بازگرداندن شرایط فیزیکی و روانی جامعه به وضعیت عادی نقش داشته باشند. مسعودی در پاسخ به پرسشی درباره تفاوت گفت وگو در شرایط بحرانی با شرایط عادی عنوان کرد: در شرایط عادی، تمرکز افراد بیشتر است و استدلال ها و تعاملات میان آنها کیفیت مناسب تری دارد. نبود تمرکز می تواند کیفیت گفت وگو را کاهش دهد. مخاطب از گفت وگوهای رسانه ای انتظار دارد اطلاعات و نکته ای دریافت کند؛ بنابراین، گفت وگویی که بدون آمادگی و تمرکز انجام شود، نمی تواند نتیجه مطلوبی داشته باشد. این استاد علوم ارتباطات درباره نقش گفت وگوی سالم در کاهش اضطراب و تنش های اجتماعی در شرایط بحرانی گفت: گفت وگوهایی که در این شرایط انجام می شوند، می توانند با مسئولان دولتی، امدادگران، کارشناسان و مردم آسیب دیده صورت بگیرند. مسئولان دولتی معمولا درباره برنامه ها و امکانات موجود توضیح می دهند و برای مثال در شرایط سیل یا زلزله، از اقدامات و کمک های هلال احمر و دیگر نهادهای امدادی اطلاع رسانی می کنند. این گفت وگوها می توانند در کاهش تنش و ایجاد امید مؤثر باشند. نویسنده کتاب اندیشه های بنیادین در علم ارتباطات اضافه کرد: گفت وگو با امدادگران نیز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نشان می دهد جامعه زنده است و افراد برای کمک به یکدیگر تلاش می کنند. انعکاس این تلاش ها می تواند این امید را در جامعه تقویت کند که بحران به زودی مدیریت و برطرف خواهد شد. مسعودی در بخش دیگری از سخنان خود با تاکید بر ضرورت گفت وگو با کارشناسان بیان کرد: کارشناسان می توانند با تحلیل دلایل وقوع حوادث، زمینه پیشگیری از بحران های بعدی را فراهم کنند. طرح این مسائل در گفت وگوهای کارشناسی کمک می کند از تکرار چنین حوادثی جلوگیری شود؛ زیرا پیشگیری همیشه بهتر از درمان است. وی درباره گفت وگو با آسیب دیدگان بحران ها نیز گفت: گاهی در جریان حوادثی مانند زلزله، با افرادی مواجه می شویم که اعضای خانواده خود را از دست داده اند و در شرایط روحی بسیار نامناسبی قرار دارند. انجام مصاحبه با این افراد در چنین وضعیتی می تواند احساسات مخاطبان را جریحه دار کند و از نظر عاطفی نیز دستاوردی برای گفت وگو نداشته باشد. اگر افراد آسیب دیده در شرایط مناسب تری اسکان یافته باشند و بتوانند با آرامش بیشتری درباره تجربه خود صحبت کنند، حتی گفت وگوهایی که در آن از کمک ها و حمایت های دیگران قدردانی می کنند و به دیگران روحیه می دهند، می تواند مفید باشد. اما گفت وگو با افرادی که در لحظه حادثه تمرکز و آمادگی روانی ندارند، معمولا پیام موثری به مخاطب منتقل نمی کند و ممکن است موجب آشفتگی ذهنی و عاطفی او شود. مسعودی در ادامه به نقش کتاب در تقویت همدلی و آمادگی افراد برای گفت وگو اشاره کرد و ادامه داد: کتابخانه های زیادی در کشور وجود دارند و مردم می توانند از امکانات آنها برای امانت گرفتن کتاب استفاده کنند. همچنین کتاب های دست دوم با قیمت مناسب تری در بازار عرضه می شوند. باید برای مطالعه در زندگی روزمره برنامه ریزی کنیم. همان طور که برای حفظ سلامتی توصیه می شود روزانه زمانی را به پیاده روی یا ورزش اختصاص دهیم، لازم است برای سلامت ذهن و فکر خود نیز زمانی را به کتاب خواندن اختصاص دهیم. وی افزود: نتایج نظرسنجی ها نشان می دهد مردم ما به کتاب خواندن علاقه دارند، اما فرصت کافی برای آن پیدا نمی کنند. بنابراین، باید این فرصت را ایجاد کرد. نمی توان کتابی خرید و در خانه گذاشت و منتظر ماند تا زمانی برای مطالعه آن فراهم شود. به اعتقاد من، یکی از کارهای نیکویی که باید در جامعه رواج پیدا کند، اختصاص دادن زمانی برای مطالعه کتاب، چه در شرایط بحرانی و چه در شرایط عادی است. مسعودی با اشاره به نقش مطالعه در پیشرفت علمی و اجتماعی جوامع گفت: بزرگان، دانشمندان و علمای جهان از طریق مطالعه، پژوهش و تحقیق توانسته اند به جایگاه های علمی دست پیدا کنند و به جامعه خدمت کنند. در حوزه علوم انسانی نیز جامعه ایرانی با پیشینه تمدنی ایرانی ـ اسلامی خود به مطالعه در زمینه تاریخ، علوم انسانی و علوم دینی نیاز دارد. این مطالعات به ما کمک می کنند تا برای مواجهه با بحران ها آمادگی بیشتری داشته باشیم. وقتی ذهن ما خالی است و اندوخته ای نداریم، در شرایط بحرانی نیز دستمان خالی خواهد بود. به همین دلیل فقر مطالعاتی می تواند به فقر اندیشه و تفکر منجر شود. به نظرم این مسئله حتی از برخی بحران هایی که از آنها هراس داریم، خطرناک تر است. سی وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار با کتاب گفت وگو کنیم از بیست وسوم تا سی ام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار می شود.