به گزارش ستاد خبری سی وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، سومین پنل سلسله نشست های شبکه سازی تشکل های فرهنگی کودک و نوجوان ، در دومین روز این نشست ها و هم زمان با هفته کتاب سی و چهارم در سرای اهل قلم خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد. در این پنل احمد مسجدجامعی؛ رئیس شورای فرهنگی و فرهنگ سازمانی شستا و همچنین قائم مقام رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، فاطمه غنی زاده کرمانی؛ نماینده کانون تئاتر کودک و نوجوان و نصرت میلانی صدر؛ نماینده خانه حمایت از فیلم کودک و نوجوان، دیدگاه های خود را درباره مسائل و چالش های فعالیت تشکل های فرهنگی این حوزه مطرح کردند. اجماع اهل فرهنگ می تواند منشأ اثر باشد احمد مسجدجامعی در آغاز سخنان خود با اشاره به تجربه های پیشین در شکل گیری فعالیت های جمعی فرهنگی، اهمیت تدوین سندی مشترک و مورد توافق فعالان این حوزه را یادآور شد. او با اشاره به تجربه باشگاه کتاب کودک در کرمان گفت: این یک سندی تهیه شده، امضا کردنش خیلی مهم است؛ چون هر توافقی که روی آن هست، فردی نیست. خود این توافق می تواند منشا پیگیری باشد. وی با تأکید بر اینکه کودکان امکان دفاع مستقل از حقوق خود را ندارند، توضیح داد: کودکان شرایطی ندارند که خودشان بتوانند از حقوق خودشان دفاع کنند. اگر بخواهید برای فرزندتان کتاب بخرید، پدر و مادر وارد این موضوع می شوند؛ معلم ها هم برای دانش آموزان نقش دارند. وقتی چنین وضعیتی وجود دارد، گروه هایی هستند که حمایت از کودکان را برعهده می گیرند. مسجدجامعی افزود: حمایت از گروه هایی مانند کودکان کار را ضروری است، اما مسئله حمایت نباید به این گروه ها محدود بماند و باید همه کودکان را دربرگیرد. کودک کار یک بخش کوچک از این موضوع است، اما صورت عام آن همه کودکان هستند. ما به منشوری نیاز داریم که در آن اجماعی اتفاق بیفتد و این موضوع جدا از بخشنامه های دولتی است. وی با صراحت درباره نقش بخشنامه ها در فعالیت های فرهنگی گفت: با بخشنامه نمی شود کار فرهنگی کرد؛ خیلی روشن و به صورت قطعی می گویم حتی نتیجه عکس می دهد، اما اجماع اهل فرهنگ کار را پیش می برد، اگر دستگاه اجرایی پشتیبان و پشت سر اجماع اهل فرهنگ باشد، موفق است وگرنه گذراست. تجربه تدوین منشور سینمای کودک که با حضور زنده یاد توران میرهادی در جشنواره اصفهان بررسی و رونمایی شده بود، نشان داد دامنه این تجربه باید به دیگر بخش های حوزه فرهنگ کودک و نوجوان گسترش یابد. ما باید در این زمینه فراتر از یک فعالیت فرهنگی برویم. سینمای کودک، ناشر کودک، نویسنده کودک، تصویرگر کودک و تئاتر کودک، همه باید بیایند و یک سند مشترک تعریف کنند. مسجدجامعی ادامه داد: مجموعه ای از نهادها و تشکل های مرتبط با تعلیم و تربیت، سینما، تئاتر، کتاب، نشر، تصویرگری، نویسندگی و ترجمه می توانند در گفت وگویی مشترک به تدوین منشوری برسند که محور فعالیت های مرتبط با کودکان باشد. چنین سندی، علاوه بر روشن کردن جایگاه هر نهاد، امکان پشتیبانی متقابل میان آنها را فراهم می کند. وزیر اسبق فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه نبود توجه کافی به نیازهای کودکان در برنامه ریزی شهری را نمونه ای از ضرورت چنین نگاه مشترکی دانست و گفت: در قواعد و قوانین شهرسازی اصلاً جایی برای کودک دیده نمی شود. وقتی یک مجتمع ساخته می شود، به تعداد واحدهای مسکونی برای ماشین افراد پارکینگ پیش بینی می کنند، اما یک ذره فکر نمی کنند بچه باید کجا بازی کند. مسجدجامعی با اشاره به از میان رفتن حیاط ها، باغچه ها و فضاهای بازی در محیط زندگی شهری افزود: برای کودک به اندازه ماشین اهمیت قائل نیستیم، ولی توجه به نیازهای کودکان باید در برنامه ریزی و مدیریت شهری و با نگاهی بلندمدت جایگاه پیدا کند. وی در پایان، ارزیابی مستقل فعالیت نهادهای فرهنگی را ضروری دانست و گفت: نهادی که مجری یک برنامه است، نباید تنها ناظر بر عملکرد خودش باشد. گروهی از صاحب نظران رشته های مختلف می توانند با دستیابی به اجماع، فعالیت نهادهای اجرایی را ارزیابی کنند. لازم نیست همه تشکل ها یک رنگ باشند فاطمه غنی زاده کرمانی؛ نماینده کانون تئاتر کودک و نوجوان، مسئله اصلی تشکل های فرهنگی کودک و نوجوان را پراکندگی ظرفیت ها و نبود ارتباط مؤثر میان آنها دانست. او برای توضیح این وضعیت از تصویر شخصیت های رنگارنگ کتاب هیولای احساسات استفاده کرد و گفت: هر شخصیت رنگ و ویژگی خودش را دارد اما اگر هرکدام در جزیره ای جداگانه زندگی کنند و ارتباطی با دیگران نداشته باشند، امکان ساختن دنیایی کامل تر از بین می رود. وی با اشاره به وضعیت تشکل های فرهنگی ادامه داد: با کمبود رنگ مواجه نیستیم، کمبود ظرفیت نداریم، کمبود افراد خلاق و توانمند نداریم؛ مسئله این است که هنوز نتوانسته ایم این رنگ ها و ظرفیت ها را به یک تصویر مشترک تبدیل کنیم. غنی زاده افزود: ایجاد بانک اطلاعاتی به روز از تشکل ها و گروه های فعال در استان های مختلف را یکی از نیازهای اولیه شبکه سازی است، نبود شناخت کافی از فعالیت دیگر مجموعه ها می تواند به انجام کارهای موازی و رقابت های مخرب منجر شود. او در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت شکل گیری گفتمانی مشترک درباره مسائل روز کودکان و نوجوانان تأکید کرد: مسائلی مانند جهان دیجیتال، هوش مصنوعی، شبکه های اجتماعی، تنهایی، اضطراب، هویت، محیط زیست و نابرابری. از نگاه او، تشکل ها باید بتوانند تجربه های میدانی خود را با پژوهش پیوند دهند و دانش و تجربه حاصل از فعالیت هایشان را ثبت کنند تا این سرمایه تنها در روابط فردی باقی نماند. فراموش نکنیم که شبکه سازی به معنای حذف استقلال تشکل ها، یکسان سازی برنامه ها یا محدود کردن تنوع دیدگاه نیست. ما به تمرکزگرایی نیاز نداریم؛ به تمرکز برای اهداف مشترک نیاز داریم. غنی زاده با تأکید بر حفظ هویت تخصصی مجموعه ها گفت: لازم نیست همه یک رنگ باشند، لازم نیست همه یک کار انجام دهند و لازم نیست استقلال خودشان را کنار بگذارند؛ اما می توانند به یکدیگر متصل شوند. فی المثل تئاتر بستری برای پیوند حوزه های مختلف فرهنگی، هنری و آموزشی است. در تئاتر تک تک بازیگران مهم اند، اما آنچه یک اجرا را به وجود می آورد، ارتباط میان آنهاست. او در پایان، شبکه سازی را فرصتی برای ساختن تصویری کامل تر از ظرفیت های متنوع تشکل ها دانست؛ تصویری که در آن هر مجموعه ضمن حفظ ویژگی ها و هویت خود، بتواند در مسیر هدفی مشترک با دیگران همکاری کند. تشکل ها با سه بحران مشارکت، پایداری و اثربخشی روبه رو هستند نصرت میلانی صدر؛ نماینده خانه حمایت از فیلم کودک و نوجوان نیز در این پنل سه بحران مشارکت، پایداری و اثربخشی را از مهم ترین مسائل تشکل های فرهنگی دانست و گفت: برای جذب اعضا، به میدان آوردن آنها و برنامه ریزی برای حضور عملیاتی در فعالیت های تشکلی، با بحران روبه رو هستیم. این بحران ناشی از ضعف حضور اعضا، عدم اعتماد، کمبود انگیزه و نبود منفعت روشن و سود اجتماعی است. تمرکز تصمیم گیری در جمعی محدود و دشواری ورود افراد تازه به فعالیت های تشکلی از دیگر موانع مشارکت است. برخی مجموعه ها فعالیت خود را به گونه ای پیش می برند که ورود و اثرگذاری دیگران در آن ها دشوار می شود. وی افزود: دومین مسئله، بحران پایداری است و وابستگی تشکل ها به بنیان گذاران و هسته های اولیه از عوامل تضعیف کننده تداوم فعالیت آنهاست. میلانی صدر گفت: در یک دوره تشکل ها فرسوده می شوند و خستگی به سراغ آن ها می آید. نمی توانند خودشان را نوسازی کنند و مسائلشان را به روز کنند. میلانی صدر با تأکید بر اهمیت انتقال تجربه و تربیت نیروهای تازه ادامه داد: انتقال تجربه صورت نمی گیرد و آن فوت کوزه گری به عنوان یک فرمول که مجموعه ای ایجاد کرده، به دیگران منتقل نمی شود، بنابراین تمام دانش و تجربه های موجود یک تشکل، با غیبت بنیان گذاران یا فعالان آن از بین می رود. وی برای توضیح اهمیت حافظه نهادی، خاطره ای از دیدار با هیئتی ژاپنی نقل کرد: در آن دیدار، اعضای هیئت ایرانی متوجه شدند افرادی که در پشت سر اعضای اصلی هیئت ژاپنی نشسته اند، مدیران پیشین آن مجموعه اند که برای انتقال تجربه و آشنایی با روند کار در جلسه حضور دارند. این افراد قرار بود در آینده جایگزین مدیران فعلی شوند، این تجربه من نمونه ای از اهمیت انتقال دانش و تجربه میان نسل های مدیریتی است. این سخنران سومین بحران را اثربخشی تشکل ها عنوان کرد و پرسید: چرا با وجود فعالیت های متعدد، نتایج کار آن ها در جامعه به اندازه کافی دیده نمی شود؟ پراکندگی کار، تعدد اهداف فرعی در کنار اهداف اصلی، ضعف مطالبه گری، موازی کاری و فقدان ارزیابی مستمر، اثرگذاری ما را کم می کند. میلانی صدر با اشاره به فعالیت های مناسبتی و مقطعی، از جمله برنامه های هفته کتاب، بر ضرورت استمرار کارها تاکید کرد و گفت: یک دوره فعالیت ها زیاد می شود و بعد یک سال دیگر خبری نیست. این فاصله باعث می شود گرمی ارتباط و امکان بهره برداری از آن از بین برود. وابستگی مالی به کمک های مقطعی، فرسودگی نیروهای داوطلب، تمرکز فعالیت ها بر افراد معدود، موانع حقوقی و اداری و دشواری دریافت و تمدید مجوزها از دیگر چالش های تشکل هاست. پایداری مالی تنها با پیدا کردن حامی یا اسپانسر تأمین نمی شود و تشکل ها به حمایت های مستمر و مستقل نیاز دارند. وی در بخشی دیگر از سخنانش به رابطه تشکل ها با دولت و نهادهای قدرت پرداخت و ادامه داد: سه رویکرد تقابل، تعامل و تعادل اگر برقرار شود دشواری ها و هزینه های هر یک از این رویکردها کم می شود البته که حفظ استقلال و در عین حال انعطاف در فعالیت فرهنگی نیز ضرورت دارد. توانایی حوزه تعادل، یکی از کارهای خاص تشکل های فرهنگی می تواند باشد؛ اینکه هم تندروی نباشد و هم از افراط و تفریط جلوگیری شود و همین فضای موجود به عنوان یک روزنه حفظ شود تا تشکل بتواند حرکت کند. میلانی صدر در پایان، تشکل های فرهنگی را به حفظ انعطاف و انتخاب روش های سنجیده برای ادامه فعالیت دعوت کرد و گفت: توصیه می کنم انعطاف های فرهنگی نشان بدهند تا بتوانند از این راه های سخت عبور کنند، اثر خودشان را به جا بگذارند و نگاه های خودشان را ثبت کنند؛ چون فرصت ها برای ما تکرار نخواهد شد. سی وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار با کتاب گفت وگو کنیم از بیست وسوم تا سی ام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار می شود.