رضا اسماعیلی؛ شاعر سرشناس انقلاب در گفت وگو با ستاد خبری سی و چهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، هفته کتاب را به اهالی قلم، شاعران، نویسندگان، پژوهشگران، ناشران، کتابداران و اصحاب فکر و فرهنگ تبریک گفت و ادامه داد: این مناسبت فرصتی مغتنم برای پاسداشت اندیشه، تکریم اصحاب فکر و فرهنگ و تجلیل از تلاش کسانی است که در مسیر آفرینش، ترویج دانایی و تنویر افکار عمومی گام برمی دارند. وی با اشاره به جایگاه کتاب در فرهنگ و تمدن بشری گفت: کتاب یکی از ماندگارترین جلوه های خرد و خلاقیت انسانی و از مهم ترین پشتوانه های فرهنگ و تمدن است. جامعه ای که با کتاب مانوس باشد، در حقیقت با اندیشه، دانایی و میراث معنوی نسل های گذشته و حال پیوندی زنده برقرار می کند. کتاب، شب چراغی است که راه گفت وگو و هم اندیشی را هموار می کند و افق های تازه ای پیش روی انسان می گشاید. اسماعیلی با بیان اینکه مطالعه کتاب لذت هم نشینی با اندیشه ها و تجربه های ناب انسانی و سفری بی پایان به سرزمین دانایی و کشف افق های تازه است، ادامه داد: کتاب پنجره ای رو به جهان های نادیده باز می کند و به انسان فرصت می دهد فراتر از مرزهای تجربه شخصی خود فکر و زندگی را از دریچه نگاه دیگران تماشا کند. لذت مطالعه تنها در آموختن و دانستن خلاصه نمی شود؛ گاهی در خلوتی دلپذیر با واژه ها، گاهی در گفت وگویی پنهان با نویسنده و گاهی در کشف حقیقتی تازه معنا پیدا می کند. شاعر مجموعه بر بال ققنوس شعار امسال هفته کتاب با عنوان با کتاب گفت وگو کنیم را دعوتی تامل برانگیز به بازاندیشی در جایگاه کتاب و نقش آن در زندگی فردی و اجتماعی دانست و عنوان کرد: این شعار دعوتی برای عبور از نگاه تفننی به کتاب و حرکت به سمت مطالعه ای هدفمند و عمیق و در پیش گرفتن رویکردی پرسشگرانه و خلاق در مواجهه با اندیشه ها و تجربه های انسانی است. پیام اصلی این شعار را می توان در یک عبارت خلاصه کرد: کتاب را از حاشیه به متن زندگی خود دعوت کنیم، با کتاب زندگی کنیم و درباره آن بیندیشیم. وی با تاکید بر اینکه انتخاب تعبیر گفت وگو به جای واژه هایی مانند خواندن، مطالعه و کتاب خوانی ظرافت و معنای ویژه ای دارد، توضیح داد: مطالعه ممکن است صرفا به دریافت اطلاعات و انباشت محفوظات بینجامد، اما گفت وگو مستلزم مشارکت فعال ذهن و اندیشه است. در فرایند پویای گفت وگو، اطلاعات دریافتی از مرحله انباشت و حافظه فراتر می روند، در معرض پرسش، تأمل و بازاندیشی قرار می گیرند و به معلومات و دانشی عمیق تر و ماندگارتر تبدیل می شوند. وی افزود: در گفت وگو انسان شنونده ای منفعل نیست؛ بلکه پرسش می کند، می اندیشد و نقد می کند و در نهایت به درک و دریافت تازه ای از موضوع می رسد. کتاب خوانی زمانی به تجربه ای ماندگار تبدیل می شود که خواننده از موضع انفعال خارج شود و با متن وارد گفت وگو و تعامل فکری سازنده شود. از این منظر، گفت وگو با کتاب نوعی دیالوگ میان دو جهان، یعنی جهان نویسنده و جهان خواننده است. گاهی این دو جهان به هم نزدیک می شوند، گاهی با یکدیگر اختلاف پیدا می کنند و گاهی نیز از برخورد و تعامل آن ها معنای تازه ای متولد می شود. شاعر مجموعه سحرنامه درباب ویژگی های کتاب خوب اشاره کرد: کتاب خوب لزوماً کتابی نیست که به همه پرسش های ما پاسخ بدهد؛ کتاب ارزشمند اثری است که پرسش های تازه ای در ذهن ایجاد کند و خواننده را به بازنگری در اندیشه ها و باورهای خود فرا بخواند. از همین رو، گفت وگو با کتاب را می توان یکی از راه های بلوغ فکری و گسترش افق معرفتی انسان دانست. وی درباره تاثیر قرار گرفتن کتاب در جایگاه طرف گفت وگوی انسان گفت: هنگامی که انسان با کتاب وارد گفت وگو می شود، از مرزهای محدود یافته ها و دریافت های شخصی خود فراتر می رود و فرصت دیگرخوانی و دیگرزیستی پیدا می کند. کتاب به ما امکان می دهد جهان را از دریچه نگاه دیگران ببینیم و به درک و دریافت تازه ای از هستی برسیم. چه بسا در پرتو هم نشینی با اندیشه ها، بسیاری از پدیده هایی را که بارها از کنارشان گذشته ایم، با نگاهی متفاوت تماشا کنیم و معناهای تازه ای در آن ها کشف کنیم. اسماعیلی یکی از مهم ترین دستاوردهای این گفت وگو را گسترش قدرت تفکر انتقادی دانست و ادامه داد: خواننده در رویارویی با اندیشه های نویسنده، ناگزیر به مقایسه و ارزیابی می شود. او می آموزد هر سخنی را بدون تأمل نپذیرد و در عین حال، از رویارویی با دیدگاه های متفاوت نیز هراس نداشته باشد. این شاعر اضافه کرد: گفت وگو با کتاب می تواند به پرورش قدرت تخیل، تقویت همدلی و توسعه جهان بینی انسان کمک کند. ما با خواندن یک رمان ممکن است رنج انسان هایی را تجربه کنیم که هرگز آنها را ندیده ایم؛ با خواندن یک اثر تاریخی به گذشته سفر کنیم و با مطالعه یک اثر فلسفی به بازاندیشی و بازنگری در باورهای ذهنی خود بپردازیم. کتاب به ما می آموزد جهان را نه تنها از دریچه نگاه خود، بلکه از منظر و زاویه دید دیگران نیز ببینیم. چنان که سهراب سپهری می گوید: چشم ها را باید شست، جور دیگر باید دید . مطالعه کتاب با گشودن پنجره های تازه به روی ذهن و اندیشه، زمینه ساز رشد فکری و بلوغ عاطفی، انسانی و اجتماعی است. شاعر مجموعه بوی گل در می زند به ظرفیت کتاب برای برقراری ارتباط میان نسل ها و فرهنگ های مختل اشاره کرد و ادامه داد: کتاب همچون ماشینی زمان پیماست که می تواند انسان را از مرزهای زمان عبور دهد، به گذشته های دور ببرد و دریچه هایی به سوی آینده پیش روی او بگشاید. یکی از شگفتی های کتاب این است که فاصله های زمانی و مکانی را از میان برمی دارد و امکان گفت وگوی انسان ها را در گستره تاریخ فراهم می کند. اسماعیلی گفت: کتاب صدای انسان هایی است که قرن ها پیش از ما بر روی کره خاکی می زیسته اند، اما اندیشه ها، دغدغه ها و آرمان های آنها همچنان از فراسوی زمان با ما سخن می گوید. کتاب پلی میان نسل ها و پیونددهنده صداهایی است که زمان نتوانسته طنین آنها را در گوش ما خاموش کند. بی دلیل نیست که نیما در یکی از نامه های خود می نویسد: گوش من از صدای آیندگان پر است . وی در بخش دیگری از سخنان خود به آثار بزرگان ادبیات فارسی اشاره کرد و ادامه داد: هنگامی که آثار بزرگانی چون بیهقی، فردوسی، عطار، مولانا، سعدی و حافظ را می خوانیم، با جهان فکری و منظومه فرهنگی شاعرانی گفت وگو می کنیم که قرن ها پیش از ما زیسته اند. با خواندن فردوسی با تاریخ و تمدن باشکوه ایرانی و اسطوره های یک ملت مقاوم روبه رو می شویم و هنگام مطالعه آثار نویسندگان و متفکران معاصر، به جهان فکری و معنوی آنها سفر می کنیم و با آرمان ها و دغدغه های انسانی شان هم نشین می شویم. وی کتاب را یکی از مهم ترین حلقه های پیوند میان نسل ها و حافظه تاریخی ملت ها دانست و افزود: ملت هایی که با کتاب و میراث مکتوب خود ارتباط زنده و پویایی دارند، در حقیقت با گذشته خویش گفت وگو می کنند و از این طریق، امکان بازشناسی هویت و ترسیم افق آینده خود را به دست می آورند. این گفت وگو به انتقال تجربه های گذشته محدود نمی شود و امکان تعامل میان فرهنگ ها و تمدن های مختلف را نیز فراهم می کند. این شاعر با بیان اینکه از طریق کتاب می توانیم با سبک های مختلف زندگی و فرهنگ های متفاوت آشنا شویم، گفت: کتاب یکی از ماندگارترین ابزارهای ارتباطی بشر و رسانه ای زنده و سازنده است که می تواند صدای انسان را از حصار زمان و مکان عبور دهد و به گوش نسل های آینده برساند. اسماعیلی در ادامه، شعار امسال هفته کتاب را کاملا متناسب با یکی از نیازهای اساسی جامعه امروز، یعنی ضرورت احیای فرهنگ گفت وگو، مدارا و افزایش ظرفیت نقدپذیری دانست و گفت: ما در روزگاری زندگی می کنیم که ابزارهای ارتباطی بیش از هر زمان دیگری توسعه یافته اند، اما متأسفانه فرهنگ گفت وگو و تفاهم به همان نسبت در جامعه گسترش پیدا نکرده است. گاهی افراد بیش از آنکه به شنیدن سخن یکدیگر علاقه مند باشند، در پی اثبات دیدگاه خود و ترویج فرهنگ تک صدایی هستند. در چنین شرایطی، تفاوت سلیقه و اندیشه به جای آنکه فرصتی برای تعامل و هم افزایی باشد، به زمینه ای برای تقابل و فاصله گرفتن تبدیل می شود. صاحب مجموعه شعر ناگهان دریا یکی از مهم ترین کارکردهای کتاب را تمرین شنیدن و پذیرفتن تنوع و تکثر فکری و فرهنگی عنوان کرد و افزود: کتاب به ما می آموزد که جهان به اندازه ذهن و زبان ما محدود نیست و ممکن است انسان هایی با فرهنگ ها و نگرش های متفاوت، به درک دیگری از مسائل رسیده باشند. البته شنیدن صدای دیگران به معنای پذیرش بی چون وچرای آن نیست، بلکه به معنای به رسمیت شناختن حق اندیشیدن و گفت وگو کردن است. باید با فروتنی بپذیریم جامعه ای که در آن کتاب خوانده می شود، اما فرهنگ نقد، پرسشگری و شنیدن دیدگاه مخالف وجود ندارد، هنوز به ظرفیت کامل کتاب خوانی دست نیافته است. این شاعر همچنین بر نقش ادبیات در توسعه همدلی و درک متقابل تأکید کرد و گفت: شعر، داستان و رمان از جمله ظرفیت های ارزشمند فرهنگی برای تقویت همدلی هستند. ما به مدد ادبیات می توانیم از دریچه دیگری به جهان بنگریم و آرمان ها و دغدغه های انسانی را فراتر از مرزهای فردی و اجتماعی تجربه کنیم. از این رو، انتخاب چنین شعاری را می توان دعوتی فرهنگی به بازسازی مناسبات انسانی و اجتماعی بر پایه گفت وگو، تفاهم و احترام متقابل دانست؛ دعوتی که در صورت تبدیل شدن به رفتار عمومی، می تواند در تقویت سرمایه اجتماعی و ارتقای فرهنگ عمومی جامعه مؤثر باشد. اسماعیلی درباره راهکارهای تبدیل این شعار به یک رفتار فرهنگی پایدار نیز اشاره کرد: نخستین گام در این مسیر، رهایی از نگاه صرفاً تقویمی و مناسبتی به کتاب و کتاب خوانی است. برگزاری هفته کتاب اقدامی شایسته و امیدبخش است، اما شایسته تر آن است که این رویداد را نه نقطه پایان، بلکه سرآغاز حرکتی پیوسته و ثمربخش بدانیم؛ چراکه فرهنگ مطالعه با برگزاری چند مراسم و همایش در یک هفته در جامعه نهادینه نمی شود، بلکه در پرتو برنامه ریزی مداوم، سیاست گذاری فرهنگی سنجیده و همراهی و مشارکت همه نهادهای اثرگذار اجتماعی مجال رشد و بالندگی پیدا می کند. صاحب کتاب در ستایش بیداری نهادینه کردن فرهنگ کتاب خوانی از سال های نخست زندگی و در کانون خانواده و نظام آموزشی را از اقدامات ضروری در این زمینه دانست و افزود: کودکان و نوجوانان باید از همان آغاز کودکی با لذت شیرین مطالعه مأنوس شوند و دریابند که کتاب تنها ابزاری برای آموختن درس و کسب نمره نیست، بلکه همدمی دانا و همراهی مهربان در مسیر زندگی، اندیشیدن و کشف جهان است؛ همان گونه که عباس یمینی شریف در شعری خاطره انگیز از آن با عنوان یار مهربان یاد کرده است. ایجاد دورهمی ها و حلقه های کتاب خوانی در مدارس و فراهم کردن فرصت گفت وگو درباره کتاب های خوانده شده نیز می تواند در گسترش فرهنگ مطالعه مؤثر باشد. این شاعر همچنین بر ضرورت تبدیل کتابخانه های عمومی به کانون های زنده فرهنگی و علمی تأکید کرد و گفت: باید کتابخانه ها را از مراکزی صرفاً برای نگهداری و امانت دادن کتاب به مراکز دورهمی های هدفمند تبدیل کنیم. کتابخانه باید محل دیدار اصحاب فکر و اندیشه، برگزاری نشست های نقد و بررسی، جلسات معرفی کتاب و در صورت امکان کارگاه های آموزشی باشد. وی افزود: رسانه ها و نهادهای فرهنگی نیز باید در معرفی کتاب و ترویج فرهنگ مطالعه نقش فعال تری ایفا کنند. متأسفانه در بسیاری از موارد، سهم کتاب و ادبیات در فضای رسانه ای و برنامه های پرمخاطب متناسب با اهمیت و جایگاه آن نیست. باید برای معرفی آثار ارزشمند، گفت وگو با نویسندگان و شاعران و نقد و بررسی کتاب های تأثیرگذار، فرصت و میدان بیشتری فراهم شود. این شاعر توجه به اقتصاد صنعت نشر و معیشت نویسندگان، شاعران، مترجمان و ناشران را از دیگر ضرورت های گسترش کتاب خوانی دانست و ادامه داد: نمی توان از توسعه فرهنگ کتاب خوانی سخن گفت، اما در برابر دشواری های تولید و انتشار کتاب و کاهش قدرت خرید مخاطبان بی تفاوت بود. دسترسی آسان و عادلانه به کتاب یکی از پیش شرط های گسترش فرهنگ مطالعه است. اسماعیلی همچنین بهره گیری از ظرفیت فناوری های نوین و رسانه های دیجیتال را در ترویج کتاب خوانی ضروری دانست و تأکید کرد: فناوری جایگزین اندیشیدن و مطالعه عمیق نیست، بلکه می تواند در خدمت گسترش دسترسی به کتاب و ایجاد اجتماعات فعال کتاب خوانی قرار گیرد. شاعر مجموعه لهجه شرقی عشق تقویت فرهنگ نقدپذیری و گفت وگوی فرهنگی و علمی را از الزامات شکل گیری جریان پویای کتاب خوانی در جامعه عنوان کرد و گفت: کتاب خوانی زمانی به یک جریان فرهنگی پویا تبدیل می شود که خوانندگان بتوانند درباره آثار خوانده شده سخن بگویند، برداشت های خود را مطرح کنند، با دیدگاه های متفاوت روبه رو شوند و از این تعامل فکری لذت ببرند. این شاعر در ادامه سخنان خود تأکید کرد: برای تحقق شعار با کتاب گفت وگو کنیم ، باید از مرحله ترویج صرف کتاب خوانی عبور کنیم و به مرحله نهادینه سازی فرهنگ اندیشیدن و گفت وگو برسیم. کتاب باید در زندگی روزمره ما، در خانواده، مدرسه، دانشگاه، رسانه، اداره و محیط های اجتماعی حضوری پررنگ و تأثیرگذار داشته باشد. کتاب خوانی نوعی سبک زندگی و الفبای چگونه زیستن است. جامعه کتاب خوان، جامعه ای است که امکان بیشتری برای پرسشگری، خلاقیت، مدارا و رشد فکری در آن وجود دارد. رضا اسماعیلی در پایان بیان کرد: کتاب باید از قفسه کتابخانه به جهان اندیشه انسان راه پیدا کند و خواننده را از یک مخاطب خاموش و منفعل به مخاطبی زنده و سازنده تبدیل کند. امیدوارم با خشت خشت کتاب، بنای فردایی روشن تر را پی ریزی کنیم و با کاشتن بذر دانایی و آگاهی در جان نسل امروز، نویدبخش آینده ای روشن و امیدبخش برای فرزندانمان باشیم. سی وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار با کتاب گفت وگو کنیم از بیست وسوم تا سی ام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار می شود.