خدیجه معصومی؛ کتابدار و مدیرکل کتابخانه های عمومی آذربایجان غربی در گفت وگو با ستاد خبری سی وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران به نقش کتابخانه های عمومی در شرایط بحران اشاره کرد و ادامه داد: یکی از مهم ترین کارکردهای کتابخانه های عمومی به ویژه در شرایط بحرانی، یادآوری این موضوع به انسان هاست که در مواجهه با دشواری ها تنها نیستند. وی ادامه داد: در شرایطی مانند جنگ، شیوع بیماری ها و بلایای طبیعی، انسان ها علاوه بر خسارت های مادی و مشکلات جسمی با فشارهای روانی، نگرانی نسبت به آینده، احساس ناامنی و گاهی انزوای اجتماعی مواجه می شوند. در چنین شرایطی، کتاب و کتابخانه می توانند نقش مهمی در حفظ ارتباطات انسانی و تقویت امید ایفا کنند. معصومی با اشاره به تجربه دوران کرونا افزود: در آن دوره با محدود شدن بسیاری از ارتباط های حضوری، ضرورت حفظ ارتباطات فرهنگی و اجتماعی بیش از گذشته احساس می شد. فعالیت های مجازی کتابخانه ها، معرفی کتاب، نشست های آنلاین و برنامه های فرهنگی در فضای مجازی از جمله اقداماتی بود که امکان تداوم ارتباط کتابداران با اعضا را فراهم کرد. وی در ادامه با اشاره به اینکه در جریان جنگ رمضان و جنگ ۱۲ روزه نیز در مقاطعی امکان حضور تعدادی از همکاران ما در برخی کتابخانه ها وجود نداشت، گفت: با این حال کتابداران تلاش کردند از طریق فضای مجازی در زمان هایی که اینترنت برقرار بود، ارتباط خود را با اعضا حفظ کنند و به ارائه خدمات بپردازند. برخی همکاران نیز روزهای مشخصی را برای حضور در کتابخانه در نظر گرفتند تا جریان امانت کتاب متوقف نشود. مدیرکل کتابخانه های عمومی آذربایجان غربی به تجربه فعالیت کتابخانه مرکزی ارومیه در روزهای جنگ اشاره کرد و ادامه داد: ارومیه از نخستین شهرهایی بود که مورد بمباران قرار گرفت، اما کتابخانه مرکزی ارومیه در بیشتر روزهای جنگ فعال بود و خدمات امانت کتاب را ارائه می کرد. آمار امانت کتاب در آن روزها نیز قابل توجه بود. مردم در شرایطی که کشور درگیر جنگ بود، همچنان برای دریافت کتاب به کتابخانه مراجعه می کردند. این موضوع نشان می دهد که کتابخانه در مقاطع حساس می تواند نقش پناهگاه را برای مردم ایفا کند و در افزایش تاب آوری و تحمل بحران ها موثر باشد. معصومی افزود: با وجود قطع اینترنت و شرایط حساس امنیتی، افرادی بودند که به طور مستمر با کتابخانه ارتباط برقرار می کردند و برای امانت گرفتن کتاب مراجعه داشتند. برخی از این افراد کتاب ها را به محله خود می بردند و میان اعضای خانواده و همسایگان توزیع می کردند. در واقع تلاش کردیم زمینه ای فراهم شود تا مردم در آن روزها کتاب ها را امانت بگیرند و به صورت خانوادگی و محلی مطالعه کنند. وی درباره تاثیر این فعالیت ها بر افراد در دوران بحران بیان کرد: مطالعه کتاب به افزایش تاب آوری و تحمل شرایط دشوار کمک می کند. کتاب همچنین می تواند زمینه ای برای آغاز گفت وگو باشد. وقتی افراد درباره موضوعات مختلف با یکدیگر صحبت می کنند، نوعی هم افزایی و احساس مشترک میان آنها شکل می گیرد که به تحمل بهتر شرایط بحرانی کمک می کند. معصومی با اشاره به این نکته که مهم است بدانیم که کتابخانه فقط محلی برای امانت کتاب نیست، ادامه داد: کتابخانه فضایی برای گفت وگو و تعامل میان گروه های مختلف مردم است. حتی اگر کتابخانه تعطیل شود، می توان این ظرفیت را به خانه های مردم منتقل کرد. آنچه اهمیت دارد، حفظ و تقویت این ظرفیت در شرایط بحرانی است. وی با تاکید بر اینکه کتابخانه ها می توانند نقش پناهگاه اجتماعی را برای مردم ایفا کنند، گفت: این موضوع را در مقاطع مختلف به وضوح تجربه کرده ایم. حتی در مناطقی که از سایر امکانات دور هستند و ممکن است تصور شود کتاب مخاطبان زیادی ندارد، شاهد بوده ایم که افراد گروه گروه برای حضور در کتابخانه مراجعه می کنند؛ زیرا می دانند در آنجا می توانند یک خاطره مشترک فرهنگی رقم بزنند. مدیرکل کتابخانه های عمومی آذربایجان غربی ادامه داد: خاطره مشترک فرهنگی در زندگی همه ما وجود دارد، اما در دوران بحران شکل متفاوتی پیدا می کند و با احساس همدلی همراه می شود. از این منظر کتابخانه می تواند به ویژه در شرایط بحرانی نقش پناهگاه اجتماعی را برای مردم ایفا کند. معصومی با تاکید بر اهمیت توجه به کارکرد روانی و اجتماعی کتابخانه ها گفت: بحث پناهگاه روانی نکته مهمی است، اما قرار نیست کتابخانه را جایگزین مراکز تخصصی سلامت روان کنیم. هدف این است که فضایی فراهم شود تا از طریق مطالعه، ارتباط انسانی، فعالیت های مشترک و گفت وگوی سازنده، به آرامش و تقویت تاب آوری افراد کمک کنیم. خدیجه معصومی در پایان بیان کرد: یکی از مهم ترین درس هایی که می توان از تجربه بحران ها گرفت این است که سرمایه اجتماعی جامعه فقط در نهادهای بزرگ یا برنامه های رسمی شکل نمی گیرد. گاهی در یک جمع کوچک کتاب خوانی، در گفت وگوی یک کتابدار با کودکی نگران یا نوجوانی مضطرب و همچنین در نشستی که افراد فرصت پیدا می کنند تجربه های خود را با دیگران به اشتراک بگذارند، پیوندهای اجتماعی تقویت می شود. کتاب می تواند زبان مشترکی باشد که افراد با تجربه ها و دیدگاه های متفاوت را به گفت وگو دعوت می کند. سی وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار با کتاب گفت وگو کنیم از بیست وسوم تا سی ام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار می شود.