هادی خورشاهیان در گفت وگو با ستاد خبری سی وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، درباره معنای گفت وگو با کودک و نوجوان اشاره کرد: در زبان شناسی نظریه ای وجود دارد که می گوید نوزاد برای یادگیری زبان، حتی اگر در معرض رادیو و تلویزیون باشد یا اطرافیانش با هم حرف بزنند، آن را یاد نمی گیرد. زبان زمانی آموخته می شود که کسی با خود نوزاد حرف بزند. این اصل را می توان گسترش داد: برای این که در کودک و نوجوان تفکر شکل بگیرد، باید با او حرف زد و مسائل مهم زندگی را با او مطرح کرد. وی افزود: این مسائل می تواند اجتماعی، سیاسی، تاریخی یا مربوط به زندگی روزمره باشد؛ از چرایی جنگ و صلح تا چرایی رفتن به مدرسه و پرسش های روزمره. نباید تنها درباره آداب غذا خوردن یا آداب زندگی با کودک و نوجوان حرف زد؛ باید درباره موضوعات مختلف با او گفت وگو کرد. این داستان نویس ادامه داد: کودک و نوجوان باید حرف زدن را یاد بگیرد. حرف زدن تنها به معنای بیان خواسته های ساده مانند آب و غذا و لباس می خواهم نیست؛ کودک و نوجوان باید بتواند عقیده خود را ابراز کند و بپرسد چرا الان باید جنگ باشد یا نباشد، چرا باید به مدرسه برود و پرسش های این چنینی داشته باشد. همه مسئولیت را به گردن مدرسه و کتاب نیندازیم نویسنده کتاب لطفا در این مکان قضاوت نکنید؛ یادداشت هایی برای نوجوانان در بخش دیگری از سخنان خود درباره نقش خانواده ها در برگرداندن صدای کودکان و نوجوانان به فضای عمومی گفت: بستر اصلی شکل گیری گفت وگو با کودک و نوجوان خانواده است. نباید خلاق شدن، ماهر شدن، اندیشمند شدن، کتاب خوان شدن یا ورزشکار شدن کودک و نوجوان را تنها به عهده مدرسه، نویسندگان و کتاب ها گذاشت. همه این کارها باید پیش از هر چیز در خانواده انجام شود و سپس کتاب یکی از ابزارها برای تقویت این مهارت ها و گفت وگو درباره آنها باشد. ما چون خودمان اهل کتاب و نویسندگی هستیم، دوست داریم کودک و نوجوان کتاب بخواند؛ اما واقعیت این است که کتاب و کتاب خوانی بخشی از مسیر توانمند شدن کودکان و نوجوانان است. اگر کودک و نوجوان بازی می کند، از بازی آموزش می بیند؛ اگر تلویزیون می بیند، از تلویزیون آموزش می بیند هیچ اشکالی ندارد و نباید آموزش و متن خوانی او را به کتاب ها محدود کرد. باید بگذاریم کودک و نوجوان از بازی های رایانه ای هم چیزی یاد بگیرد، از گردش در طبیعت و باغ وحش هم چیزی بیاموزد. کتاب یکی از رسانه هایی است که می تواند درباره همه این موضوعات با کودک و نوجوان حرف بزند. خورشاهیان همچنین به ویژگی برتر کتاب نسب به سایر رسانه ها اشاره کرد و ادامه داد: ما نمی توانیم کودک و نوجوان را به کائنات ببریم یا شاید دسترسی به دوربین هابل نداشته باشیم، اما کتاب می تواند او را به فضا و کائنات علاقه مند کند. کتاب های جنایی هم نمونه ای دیگرند؛ ممکن است در زندگی ما هرگز قتل یا جنایتی رخ ندهد، اما این ژانر از کتاب ها ما را با گره گشایی و فکر کردن در موقعیت های دشوار آشنا می کنند. بنابراین حضور کتاب در زندگی کودکان و نوجوانان بسیار خوب و موثر است، اما کتاب خوان کردن کودک و نوجوان را نباید به عهده یک نهاد یا یک هفته خاص گذاشت. حتی کتاب درسی هم کتاب است و کودک و نوجوان با خواندن آن چیزی یاد می گیرد. نباید تصور کنیم تنها کتاب داستان، کتاب است. کتاب می تواند ذهن کودکان و نوجوانان را برای بحران ها آماده کند نویسنده کتاب دزدیدن آدم رباها همچنین درباره نقش کتاب در شکل گیری گفت وگو با کودک و نوجوان در شرایط بحرانی گفت: در زمانه ای که کودک و نوجوان در معرض بحران های متفاوتی مانند جنگ و بحران اجتماعی و سیاسی و اقتصادی است، خانواده اولین فضای عمومی است که گفت وگو با کودک و نوجوان در آن شکل می گیرد و کتاب می تواند یکی از ابزارهای آماده سازی ذهن کودک و نوجوان برای این گفت وگو باشد. وی افزود: گاهی اتفاقی رخ می دهد که پیشتر سابقه نداشته است؛ مانند جنگ رمضان که با شهادت رهبر معظم انقلاب آغاز شد. در چنین موقعیتی، هیچ کتابی نمی تواند به طور مستقیم برای فهماندن شرایط به کودک و نوجوان به ما کمک کند. اما والد یا مربی که کتاب خوان است، بهتر می تواند با این موقعیت روبه رو شود. او ابتدا خودش با این اتفاق کنار می آید، آن را هضم می کند و برای خودش روشن می کند چه اتفاقی رخ داده است؛ سپس با فرزندش حرف می زند. والد اگر خود کتاب خوان نباشد و برای هر بحرانی در بهت فرو رود، نمی تواند برای فرزندش توضیح روشنی در این شرایط داشته باشد و با او گفت وگو کند. این داستان نویس ادامه داد: در گذشته می شد با پاسخ های آماده و کلیشه ای با کودک و نوجوان حرف زد؛ مثلاً می گفتیم برای اینکه حمالی نکنی باید درس بخوانی و او هم می پذیرفت. امروز دیگر بزرگسال باید پاسخی متناسب با همان موقعیت و زمانه و همان کودک و نوجوان داشته باشد و گاهی هم خودش باید آن مثال را خلق کند. خورشاهیان با اشاره به این که قرار گرفتن در معرض بحران اجتناب ناپذیر است، گفت: آلبرت انیشتین حدود صد سال پیش، پیش از تاسیس سازمان ملل، نامه ای به فروید نوشت و از او پرسید برای جهان چه کاری می توان کرد. فروید پاسخ داد که جنگ اجتناب ناپذیر است و همیشه وجود داشته است. جنگ خوب نیست، اما باید از آن درس گرفت. نمی توان همیشه به کودک و نوجوان گفت در صلح باش؛ اگر کسی به ما سیلی زد یا هر روز ما را آزار داد، صلح کردن معنایی ندارد. باید به کودک و نوجوان مقاومت و مبارزه را نیز آموخت. اگر اتفاقی یک بار رخ داد، می توان از آن گذشت؛ اما اگر قرار است هر روز تکرار شود، کودک و نوجوان باید مبارزه کردن با آن را یاد بگیرد. بشر همیشه با طبیعت، با حیوانات و... در حال جنگ بوده است. جنگ ناپذیرفتنی، اما اجتناب ناپذیر است و باید از آن درس های مختلف گرفت. کتاب خوب را چگونه بشناسیم؟ نویسنده رمان نوجوان دختری که نبود در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به این نکته که والدین کتاب خوان و اهل تفکر بهتر می توانند با فرزندشان ارتباط برقرار کنند، بیان کرد: باید بر مطالعه کتاب های جدی تمرکز کنیم و پیش از کودکان و نوجوانان خودمان کتاب جدی را بخوانیم. نباید پاسخ های آماده و از پیش تعیین شده برای پرسش های کودک و نوجوان داشته باشیم. باید به جهان فردی آنها فکر کنیم؛ شاید کودک و نوجوان ما پرسشی بپرسد که فرزند دیگری نمی پرسد. باید پاسخ را متناسب با شرایط هر کودک و نوجوان بسازیم و خلاقیت داشته باشیم. اگر کودک و نوجوان پرسید چرا از جنگ نمی ترسی، پاسخ ساده من جنگ زیاد دیده ام کافی نیست. باید پاسخی آماده کنیم که کودک و نوجوان را در زندگی امیدوار نگه دارد. خورشاهیان درباره معیارهای انتخاب کتاب مناسب برای ایجاد گفت وگو با کودکان و نوجوانان گفت: نخست باید ظاهر کتاب حرفه ای باشد؛ فونت مناسب، نویسنده معتبر، ناشر معتبر و مترجم معتبر؛ اما این ها کافی نیست. ممکن است نویسنده یا مترجم یک اثر درجه یک باشد، اما آن کتاب برای آن لحظه از زندگی کودک و نوجوان ما و یا هدفی که ما در پی آن هستیم، مناسب نباشد. انسان باید بر اساس نیاز خودش کتاب بخواند. من حسرت کتاب هایی را که نخوانده ام نمی خورم؛ من جنگ و صلح را نخوانده ام، در جست وجوی زمان از دست رفته و دن کیشوت را هم نخوانده ام. مسابقه که نیست. برای من و در زندگی فردی من، کتاب هایی که خوانده ام، مهم ترند. وی اضافه کرد: ملاک من برای سنجش ارزش یک کتاب کودک و نوجوان، جایزه، تیراژ یا تعداد نوبت چاپ کتاب نیست. این ها معیارهای بیرونی اند؛ ممکن است کتابی جایزه بگیرد یا تیراژ بالایی داشته باشد، اما هیچ پیوندی با خواننده اش برقرار نکرده باشد. ملاک واقعی، واکنش خواننده متن به اثر است؛ این که نوجوان خودش وارد کتاب فروشی شود و بپرسد کتاب تازه ای از این نویسنده دارید؟ این پرسش یعنی نویسنده توانسته با مخاطبش ارتباط برقرار کند و اثرش در ذهن او ماندگار شده است. نویسنده کتاب درخت مراد همچنین با اشاره به این نکته که نویسندگان باید به مردم نزدیک تر شوند، گفت: باید برای همه اقشار جامعه کودکان و نوجوانان کتاب بنویسیم، نه فقط برای بچه های تهران. کتاب های امروز بیشتر درباره بچه های طبقه متوسط شهرهای بزرگ است و نهایتا به موضوعاتی مانند جدایی والدین می رسد. تجربه کودکان و نوجوانان کارگر، روستایی و حاشیه نشین کمتر در کتاب های کودک و نوجوان ما بازتاب پیدا می کند. باید برای همه اقشار کودکان و نوجوانان و درباره واقعیت های زندگی آنها کتاب نوشت. وی در ادامه با اشاره به این که این رویکرد به معنای بی قید و شرط بودن همه موضوعات برای همه گروه سنی کودک و نوجوان نیست، بیان کرد: نوجوان امروز با موضوعات متعددی روبه روست که لازم است درباره آنها محتوا تولید شود. برای نمونه، درباره مرگ یا بیماری، کتاب می تواند کودک و نوجوان را به تدریج با این مفاهیم آشنا کند، پیش از آنکه در زندگی واقعی با آنها روبه رو شود. کودک و نوجوان امروز در مدرسه با بیماری، جنگ، شهادت و مرگ آشناست؛ در کلاس چهل نفره، معمولاً بیست نفر هر روز غایب اند و ناخودآگاه همین مشاهده باعث آشنایی کودکان و نوجوانان با بیماری می شود. اینها موضوعاتی است که کودک و نوجوان در زندگی واقعی با آنها مواجه می شود و کتاب باید درباره شان با او حرف بزند. خورشاهیان ادامه داد: اما درباره عشق، من با ترویج آن در کتاب های نوجوان مخالفم. نمی گویم نوجوانان عاشق همدیگر نشوند؛ سخن من این است که کتاب نباید این مسئله را ترویج کند، چون عاشقی در نوجوانی به ثمر نمی رسد و بیشتر نوجوانان دختر از آن آسیب می بینند. عشق به معنایی که الان در جامعه وجود دارد نباید در کتاب کودک و نوجوان توجیه یا ترویج شود؛ چون در بسیاری از موارد، این عشق نیست و رابطه ای زودگذر است. نباید به آن تقدس داد. وقتی این رابطه در کتاب های نوجوان ترویج شود، نوجوان تصور می کند چنین رابطه ای طبیعی است و در سن پایین به آن تن می دهد؛ در حالی که این روابط در بیشتر موارد به آسیب و جدایی می انجامد. کتاب حاصل گفت وگوست، نه آغاز آن این نویسنده و شاعر حوزه کودک و نوجوان در جمع بندی سخنان خود، با اشاره به ترتیب تاریخی شکل گیری تفکر، زبان، گفت وگو و کتاب گفت: نخست تفکر بود، پیش از آنکه انسان زبان داشته باشد. انسان پیش از آنکه بتواند حرف بزند، فکر می کرد. حتی حیوانات نیز از نوعی تفکر و عاطفه برخوردارند. وی افزود: در دوره ای که هنوز زبان شکل نگرفته بود، انسان ها با نگاه و گرفتن دست یکدیگر با هم ارتباط برقرار می کردند؛ این خودش نوعی گفت وگو بود که با تفکر همراه بود. بعدها زبان آمد و ارتباط به شکل گفتار و شنیدن شکل گرفت. گفت وگو احتمالاً هم زمان با زبان و در قالب گفتن، شنیدن، بحث و حتی مشاجره پدید آمد. هزاره ها و شاید ده ها هزار سال بعد، کتاب به وجود آمد. یعنی کتاب در انتهای این زنجیره قرار دارد، نه در ابتدای آن. پس گفت وگو حاصل کتاب نیست؛ کتاب حاصل گفت وگوست. نویسنده کتاب روزی که خورشید قهر کرد ادامه داد: امروز نباید تصور کنیم برای این که بتوانیم با کودک و نوجوان گفت وگو کنیم، اول باید با او کتاب بخوانیم. ابزار گفت وگو را باید از بیرون کتاب و از زندگی یاد بگیریم. ممکن است کسانی هرگز کتاب نخوانده باشند، اما با هم گفت وگو می کنند، تفکر دارند و می توانند از عهده بحث برآیند. کتاب برای آنها پیش نیاز نیست؛ چون کتاب حاصل تفکر و گفت وگوی آنهاست. کتاب یکی از ابزارهای است که می تواند موانع گفت وگو با کودک و نوجوان را کمتر کند، اما نمی تواند همه موانع را حذف کند. سی وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار با کتاب گفت وگو کنیم از بیست وسوم تا سی ام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار می شود.