مخاطبان به روز می شوند، اما کتاب ها نه. وضع ظاهری و فنی کتاب ها را می گوییم و حرف هم حرف ما نیست. پیشکسوتان نشر و ویراستاران حرفه ای معتقدند حروفچینی رایانه ای نتوانسته ظرافت های حروفچینی سنتی و دستی را جبران کند و فقطبر سرعت کار افزوده است. در دنیای ماشین و سرعت هم کیفیت فدای کمیت می شود. در شماره قبل این موضوع را از منظر فرید مرادی، سرویراستار باسابقه کشور بررسی کردیم و این هفته سراغ احمد موتمنی، فعال پیشکسوت حوزه نشر و مسؤول واحد حروفچینی و صفحه آرایی انتشارات  بوستان کتاب  رفتیم تا از منظری دیگر به این مشکل نگاه کنیم. از موتمنی پرسیدیم که آیا حروف نگاری کتاب های ما در وضع مناسبی است؟ احمد موتمنی، متولد 1347 قم، حدود 26 سال سابقه فعالیت در انتشارات بوستان کتاب دارد و حرف هایش شنیدنی است. 
با توجه به فعالیت طولانی شما در حوزه نشر، درباره تجهیزات و نرم افزارهای حروف نگاری و کارایی آنها توضیح دهید.
زمانی که ما کار را شروع کردیم حروفچینی با کامپوست انجام می شد و حروفچین، کار را تایپ می کرد و خروجی کار ما عکس بود و تا قبل از اینکه کار روی صفحه حساس برود، امکان ترمیم و اصلاح وجود داشت. بعد از آن  مکینتاش  وارد بازار شد و به تدریج نرم افزارهایی چون آتیه، pagemaker و ناشر مکتبی و بالاخره  زرنگار  و  کلمه  وارد بازار شدند. موسسه هایی چون  بوستان کتاب  که بیشتر با متون عربی سر و کار دارند از سال 1372 به طور جدی با  زرنگار  به حروف نگاری پرداختند و تا الان با وجود امکانات به روز در نرم افزار  کلمه ، همچنان از  زرنگار  بهره می گیرند. 
چه مزایایی در نرم افزار  زرنگار  باعث شده که بسیاری از ناشران ما استفاده از نرم افزار های جدیدتر مثل  کلمه  را نادیده بگیرند؟ 
 واقعیت این است که فضای این دو نرم افزار با هم فرق دارند و افرادی که طولانی مدت با زرنگار کار کرده اند ترجیح می دهند در فضایی که با آن راحت ترند کار کنند. امکانات مجزایی که در هر دو نرم افزار وجود دارند باعث شده خروجی کار تلفیقی از هر دو نرم افزار باشد. به عنوان مثال برای تولیدات حاوی فرمول و عکس و جدول باید کار با  کلمه  صورت بگیرد اما در متون عربی کار با  زرنگار  بسیار زیباتر و شکیل تر تولید می شود. در تهیه متون عربی  کلمه  امکانات  زرنگار  را ندارد. در فضای  کلمه  تمامی اعراب ها روی یک سطح حروف نگاری می شوند. به عنوان مثال فتحه روی حرف دال و حرف لام همتراز با حرف لام حروف نگاری می شود در صورتی که در فضای  زرنگار  ما با این نقص مواجه نیستیم و ظرافت کلمه ها در  زرنگار  حفظ می شود. علاوه بر این، امکانات  زرنگار  سهل الوصول تر است و در تعریف قلم و اندازه لازم نیست در مراحل گوناگون کار انتخاب قلم و اندازه قلم داشته باشیم. یک بحث دیگر در اولویت استفاده ناشران از  زرنگار  درونمایه  زرنگار  است وبرای حروف نگاران که پیوسته به رایانه چشم دوخته اند خسته کننده نیست. در کنار کاهش هزینه هایی نشر، سرعت عمل بالا در حروف نگاری، صفحه آرایی، فرامین و... نقص زرنگار در جدول بندی و چارت بندی و الحاق تصاویر است که متاسفانه از سال 1376 ارتقا پیدا نکرده است. علاوه بر این، برای خروجی کار از  زرنگار  باید از قفل نرم افزار استفاده کرد، در صورتی که در  کلمه  از هر چاپگری امکان خروجی اثر مهیاست. 
صفحه کلید این دو نرم افزار با هم متفاوت است. البته این امکان وجود دارد که برای هر دو، صفحه کلید یکسان تعریف کرد. اگر حروف نگار به  زرنگار  مشرف باشد، 85 درصد کار صفحه آرایی انجام می شود. حروف نگار می تواند تا ده قلم را برای متن در حال حروف نگاری تعریف کند و بسته به نیاز متن، قلم به طور اتوماتیک تغییر کند بنابراین سرعت عمل حروف نگار در فضای زرنگار بیشتر است. کلمه برای متن لاتین طراحی شده و اجرای فرامین آن برای متون فارسی مشکل است. یکی از مشکلات حروفچینی در فضای  کلمه  شماره گذاری پاورقی هاست که اگر در صفحه مربوط قرار نگیرند و به صفحه بعدی منتقل شوند، شماره گذاری پیوسته نخواهد بود و باید پیوستگی با صفحه قبل را دستی ایجاد کرد. 
موسسه های خارجی هم در تهیه متون عربی دیدگاه مشابه شما را دارند و از نسخه  زرنگار  بهره می برند؟ 
ما در راستای ارتقای امور حروف نگاری نشر، با نظر به این موضوع که افراد مسلط به  زرنگار  در اقلیت اند و سیستم نرم افزاری  کلمه  به روزتر است، در یک برنامه تحقیقاتی در لبنان به این نتیجه رسیدیم که بیشتر موسسه ها نشر آنها هم از  کلمه  استفاده می کنند اما هنوز هم در تهیه متون عربی از  زرنگار  بهره می گیرند. کار با  کلمه  تایپ می شود اما آن را به  زرنگار  تبدیل می کنند. به همین دلیل ما این تغییر را در موسسه بوستان کتاب ایجاد نکردیم. 
در مؤسسه شما انتخاب قلم و امور مربوط به حروف نگاری کتاب ها چگونه صورت می گیرد؟ 
در قدیم فردی به عنوان  نسخه پرداز  در خدمت ناشران بود که بسته به نوع کتاب، مخاطب کتاب و... در کنار دست نوشته مولف، قبل از حروفچینی، صفحه به صفحه انتخاب نوع قلم و اندازه آن را برای حروف نگاری قید می کرد اما اکنون در نشر این دقت و عمل در انتخاب قلم صورت نمی گیرد و مسوولیت نسخه پردازی در موسسه های انتشاراتی تعریف نشده است. ما در بوستان کتاب کار را قبل از صفحه آرایی برای تاییدیه اندازه و قلم انتخابی و پیشنهادهای حروف نگاری به مدیر نشر، مولف و مدیر فروش می سپاریم که در صورت تایید مراحل، اصلاح آن صورت بگیرد. سعی می کنیم در انتخاب قلم کتاب به رده سنی مخاطب و موضوع کتاب توجه کنیم اما به واقع مرجعی نداریم که بتوانیم از آن بهره ببریم؛  البته در گذشته نشر مکتوباتی در این باب موجود بوده است. 
از مشکلاتی که جامعه حروف نگار با آن مواجه اند بگویید.
 دست خط ناخوانای مولفان و مترجمان که گاهی تشخیص حروف را سخت می کند، ناآشنایی حروف نگاران با علایم و نشانه های ویراستاری و به روز نبودن تجهیرات حروف نگاران، از سرعت عمل حروف نگار می کاهند. با این مشکلات و دستمزد پایین و بازه زمانی کوتاه برای تحویل کار حروف نگاری شده،  تقاضای کار بی نقص و بدون اشکال از حروف نگاران کاهش می یابد.