تولید کتاب های فانتزی، کتاب هایی با قطع و طراحی گوناگون، کتاب های پارچه ای و قابل شست وشو، کتاب های حمام در حوزه کودک و نوجوان، کتاب های سه بعدی و... به فراخور ذوق و سلیقه کودکان در همه جای دنیا تولید می شوند و کودکان و نوجوانان هم علاقه خاصی به آنها دارند. کتاب های سه بعدی یا پاپ آپ در این بین جذابیت ویژه ای برای کودکان و حتی بزرگسالان دارند؛ کتاب هایی با تلفیق هنر دست و صنعت چاپ توأم با روحیه خلاق تولیدکننده کتاب که پیوسته نیازمند دانش طراحی، برش و تاشدگی کاغذ است. مراحل تولید سخت این کتاب ها از طراحی، اجرا و صحافی و چاپ به این دلیل است که طراحی ساختاری ثابتی برای کتاب ها و تولید ماشینی آنها وجود ندارد. در چین و تایلند به عنوان بزرگ ترین تولیدکنندگان کتاب های پاپ آپ هم روش تولید کتاب های برجسته شبیه ایران است. کوچک ترین جابه جایی در زوایای برش، اتصال و تاشدگی ممکن است نتیجه کار را با مشکل روبه رو کند. بسته به وضعیت تولید و دسته بندی آنها در صف کتاب های فانتزی و کارهای دستی، این کتاب ها قیمت بالایی دارند و البته شمار تولیدکنندگان آنها رو به افزایش است. نکته ای که در مقابل این رشد اهمیت دارد این است که زیبایی ظاهری کتاب با محتوای مناسب و زیبا همراه باشد. با حسن ستارزاده درباره اهمیت جذب تصویری مخاطبان، هزینه ها و بازتاب زیباسازی و طراحی کتاب های کودک و نوجوان و مسائل تولید کتاب های پاپ آپ گفت وگو کرده ایم.  حسن ستارزاده متولد 1341 تهران، مدیرمسؤول نشر خانه ادبیات کودک است. خانه ادبیات کودک نخستین ناشری است که تولید کتاب های پاپ آپ را در ایران رایج کرده و هدف آن از تهیه و تولید این گونه کتاب ها ترغیب بچه ها به کتاب و کتابخوانی در سن پایین است. ستارزاده معتقد است بازی با تصاویر در کتاب های پاپ آپ جذابیت بالایی برای مخاطب کودک و نوجوان دارد و هرچند ابتدا مخاطب جذب ظاهر آن می شود، اما محتوای کتاب باید به گونه ای باشد که جذابیت را تثبیت کند. 

درباره کتاب های پاپ آپ و طراحی آنها نخستین چیزی که به نظر می رسد این است که آیا جذابیت محتوایی این کتاب ها با جذابیت تصویری آنها در تقابل است؟
من درباره کارهای خودمان اگر بخواهم بگویم باید به این نکته اشاره کنم که کتاب های خانه ادبیات کودک تألیفی اند و طراحی آنها هم توسط خود ما انجام می شود. از کارها و طرح های خارجی هم استفاده کرده ایم اما به طور جدی تلاش کرده ایم کتاب های پاپ آپ را متناسب با فرهنگ ایرانی تهیه و طراحی کنیم و داستان ها و طراحی داستان ها با افسانه های ایرانی همگون باشند. عمده تولید این کتاب ها به روش دستی است. در درجه نخست، کار فکر زیادی می خواهد. متاسفانه دستگاهی که برش های این نوع کتاب ها را انجام دهند نداریم و 90 درصد تولید این کتاب ها کار دست است. بعد از چاپ کتاب هم نیروی انسانی تکمیل کننده کتاب های پاپ آپ است. پاپ آپ جذابیت بیشتری به کتاب ها می دهد. داستان، صحافی و تصاویر دست به دست هم در جذب کودکان تأثیر می گذارند. 


سختی تولید، طراحی و موادی که در تهیه این کتاب ها به کار می روند به طور قطع بر قیمت کتاب می افزایند. این دشواری چه تاثیری بر فروش این کتاب ها گذاشته است؟
به نسبت زحمتی که تهیه، تولید و طراحی این کتاب ها برای ناشر دارد، قیمت این کتاب ها بالا نیست. هر کاری که در آن علاقه وجود داشته باشد، انجام شدنی است. ما هدفمان این بوده که بچه ها را به کتاب علاقه مند کنیم که موفق هم شده ایم و همین که از نظر معنوی هزینه هایمان جبران شود برایمان کافی است. در شروع کار، فروش کتاب های فانتزی خیلی سخت بود. قیمت کتاب ها در سال 1378 برای هر جلد 900 تومان در نظر گرفته شده بود در حالی که حداکثر هزینه یک کتاب معمولی 100 تومان بود. خانواده ها در رویارویی با قیمت کتاب های پاپ آپ تمایلی به تهیه آنها نداشتند اما با همین روند تولیدات کتاب ها را ادامه دادیم و در نهایت توانستیم کتاب ها را با قیمت های مورد نظر به فروش برسانیم. 
هدف ما از تولید کتاب های فانتزی شکستن قالب های تعریف شده در تهیه و تولید کتاب کودک بود و اکنون پس از سال ها تجربه در این کار به مقصود رسیده ایم. نشر خانه ادبیات 35 عنوان کتاب پاپ آپ دارد و کم و بیش ناشران دیگر هم به تولید این قبیل کتاب ها روی آورده اند و خوشبختانه تعداد آنها رو به افزایش است. 


کمی هم درباره فرایند تولید کتاب های پاپ آپ بگویید. 
تولید کتاب های پاپ آپ به این صورت است که پس از نگارش و طراحی کتاب، روی تصاویر برجسته کتاب ایده پردازی می شود، نقاط برش و چسب در اجرای تصاویر متحرک و برجسته مشخص می شوند، مدل آزمایشی تا مدل نهایی مرحله به مرحله تست می شود. نقاطی باید تیغ بخورند، نقاطی باید تا بشوند و نقاطی لازم است چسب بخورند. هر لایه به صفحه چسبانده می شود و بسته به میزان صفحات کتاب، تصاویر روی هر صفحه پیاده می شوند. کوچک ترین اشکال در جابه جایی برش های نقاط چسب و تا شدن ها، نتیجه کار را مختل می کند. 
در تولید این کتاب ها شناخت کاغذ و مقوا بسیار مهم است. برای تهیه این کتاب ها معمولاً از مقوای پشت طوسی استفاده می شود. شاید شرح مرحله به مرحله نتواند دشواری های تولید پاپ آپ را روشن کند اما از روی شمار اندک ناشرانی که به تولید این دسته کتاب مشغولند شاید بتوان به دشواری تولید آنها پی برد. 
تولید کتاب های پاپ آپ به تخصص نیاز دارد و کار پرزحمتی است؛ بنابراین هر ناشری با آن درگیر نمی شود. در تولید کتاب های پاپ آپ بیش از اینکه ناشری از لحاظ مالی توانمند باشد باید در تولید این کتاب ها مهارت و علاقه داشته باشد. 


یکی دیگر از جذابیت های کتاب های کودک، قطع و شکل متفاوت آنهاست. درباره تأثیر قطع کتاب در جذب کودکان هم برایمان بگویید. 
نشر ما از این عرصه ها خارج شده است. کتاب کودک همیشه قطع خشتی داشت ولی ما کتاب هایی با قطع بزرگ منتشر کردیم؛ کتابی که قطع آن دو برابر قطع کتاب های کودک بود. سعی کردیم برای متنوع کردن کارهای کودک قطع های گوناگونی داشته باشیم. قطع های شکلی کتاب ها را بعد از تولید کتاب های برجسته آغاز کردیم. کتاب های برشی بچه ها خیلی پرمخاطب شده اند. در نمایشگاه بین المللی کتاب سال 1383 کتابی داشتیم که در ده روزه نمایشگاه به چاپ پنجم رسید. علت آن هم قطع بزرگ آن بود و برای مخاطبان خیلی جذابیت داشت. خیلی بااطمینان می توانم بگویم که محتوای کتاب در خرید آن به اندازه قطع و زیبایی کتاب نقش نداشت. محتوای کتاب هم داستان بچه ای بود که در قالب شعر، پاکیزه بودن را یاد می گرفت. در مجموعه صدجلدی هم داستان های کوتاه و دوزبانه شاهنامه را در قطع ویژه، طوری که برای بچه ها جذاب باشد تولید کردیم که با استقبال خوبی روبه رو شد، خوب جا افتاد و منبع خوبی برای شاهنامه شد. این راهی است که ما شروع کرده ایم و باید بتوانیم آن را ادامه بدهیم. باید به شکل های گوناگون بچه ها را به کتاب خواندن سوق داد. کتاب های اسباب بازی، پازل و... کتاب های موفقی بین بچه ها بودند. کتاب های نوزاد، کتاب های پلاستیکی که قابل شست وشو بودند و آسیب های احتمالی تماس نوزاد با کتاب را کاهش می دادند و تا چندین سال پیش در کتابفروشی ها شناخته شده نبودند. 


یکی از اشکالاتی که به این کتاب ها می توان گرفت این است که  برش های زیادی دارند و ممکن است آسیب های زیادی به پوست بچه ها وارد کنند. این را قبول دارید؟
ما همواره سعی کرده ایم به این نکات توجه داشته باشیم. در مراحل گوناگون کار را کنترل کنیم تا از حوادث و آسیب های ناشی از تماس کودک با کتاب جلوگیری کنیم. برای گروه سنی کودک گوشه های کتاب را گرد می کنیم که به دست های بچه آسیب نزند. تیزی های ناشی از برش را در کتاب های پاپ آپ رفع می کنیم. از آنجایی که کار به صورت دستی انجام می شود در همه مراحل امکان کنترل آن وجود دارد. نیروی انسانی باید این مهارت را داشته باشد که برای گروه های سنی گوناگون معایب و آسیب های احتمالی، تیزی کاغذ و... را حذف کند. 


طراحی این کتاب ها، بررسی نقاطی که باید برجسته باشند، تا خوردگی ها، نقاط چسب به طور معمول باید توسط فردی دارای تخصص صورت بگیرد؟
ایده پردازی و طراحی بخش های برجسته به مهندسی احتیاج ندارد اما فرد علاقه مند می خواهد. بعد از طراحی چند نفر باید تصاویر را برجسته اجرا کنند. در موسسه ما، این مسؤولیت به عهده من است و تمام این کارها را دستی انجام می دهم. می توان تصاویر و نقاط برجسته را با نرم افزار طراحی کرد اما چه دستی و چه نرم افزاری، ایده شخص اجراکننده ملاک است. 90 درصد کار خلق و ابتکار طراح است. طراحان علاقه مند به تولید این کتاب ها کم اند.