به گزارش روابط عمومی خانه کتاب، نشست نقد و بررسی کتاب  فرهنگ توصیفی دستورزبان فارسی  تالیف علاءالدین طباطبایی (15 دی ماه) با حضور احمد سمیعی گیلانی، علی اشرف صادقی، امید طیب زاده و نویسنده اثر در سرای اهل قلم موسسه خانه کتاب برگزار شد.

در ابتدای این نشست، علاءالدین طباطبایی گفت: سعی کردم همه مفاهیمی که در حوزه دستور زبان اهمیت دارد و برای توسعه زبان فارسی کاربرد دارد، در این کتاب گردآوری کنم. همه این مفاهیم را در بیش از 600 مدخل دستور سنتی و مدرن تدوین کرده ام.

وی با بیان اینکه این کتاب یک کتاب فرهنگ است،گفت:نمی توانیم از این کتاب انتظار یادگیری دستور زبان فارسی داشته باشیم. در نگارش این فرهنگ همواره دو هدف را مد نظر قرار دادم؛ نخست اینکه فرهنگی پدید آید که اگر نگوییم همه، دست کم بخش اعظم سرمایه ای را که دستورپژوهان در توصیف زبان فارسی فراهم کرده اند را در اختیار خواننده قرار دهد. دوم اینکه مدخل ها چنان شرح شوند که خواننده ابعاد مختلف موضوع را دریابد و فرهنگ مانند کتابی خودآموز به کار او بیاید.

این نویسنده در پایان گفت: در مورد اسم گذاری این فرهنگ تا روز آخر دچار شک بودم چرا که می خواستم کتابی در حوزه دستور زبان در اختیار خواننده قرار بدهم که برای او مفید باشد.

در ادامه، امید طبیب زاده با بیان اینکه  دستورهای زبان فارسی یا توصیفی و یا تبینی هستند، گفت: اگر دستور توصیفی نداشته باشیم نمی توانیم انتظار دستور تبینی داشته باشیم. بنابراین دستورهای توصیفی باید نوشته شود تا براساس آنها دستورهای دیگر نوشته شود. تدوین دستورهای تبیینی در  زبان انگلیسی کار عجیبی نیست اما در زبان فارسی این اتفاق رخ نمی دهد چون زیر ساخت های لازم در این زمینه وجود ندارد.

طبیب نیا ادامه داد: در سال های گذشته اتفاقات مختلفی در حوزه دستورزبان رخ داد و اقداماتی توسط افراد مختلف مانند دکتر خانلری انجام شد که به اعتقاد من دستور زبان دکتر صادقی بهترین اثری است که در این حوزه منتشر شده چراکه بر اساس نظریه ای نوشته شده  و عین عبارت آورده نشده است.

وی با اشاره به ویژگی های مثبت کتاب  فرهنگ توصیفی دستور زبان فارسی  گفت: این کتاب، یک ارزش بسیار خوبی دارد و آن اینکه تمام اطلاعاتی که به درد ما می خورد و در دستورهای پیشین بود را گردآوری و در زبانی شیوا آن را جمع بندی و تحلیل کرده و گاهی نظر خود را بیان کرده است. امیدوارم نویسنده کتاب این کار را ادامه دهد و در ویرایش های بعدی  به مقاله هایی که جنبه تبیینی و نظری دارند هم توجه کند تا گامی برای فهم مقالات مربوط به دستور بردارد.

در ادامه این نشست، احمد سمیعی در بیان ویژگی های کتاب  فرهنگ توصیفی دستور زبان فارسی  گفت: به همه فرآورده های دستورپژوهان در این کتاب اشاره شده است. نویسنده از پژوهشگران کم نظیری هستند که در هر مساله ای استقراء تام می کند و  تمام جنبه های موضوع مورد تحقیق را بررسی می کند. بنابراین، پژوهشش معتبر و قابل اعتماد است چرا که کمتر در دستور و یا در مباحث دیگر این خصایص را پیدا می کنیم.

وی به مزایای کتاب  فرهنگ توصیفی دستور زبان فارسی  اشاره کرد و گفت: این کتاب، جامع بخش اعظم فرآورده های دستور پژوهان است. آنچه دستور پژوهان نوشته اند در این کتاب به آن اشاره شده است. لذا وقتی این کتاب را می خوانیم از خواندن بسیاری از کتاب ها بی نیاز می شویم. همچنین، ابعاد مختلف هر مدخل را بررسی  و تحلیل کرده اند و مدخل ها به صورت  مقاله های مستقلی درآمده اند.

سمیعی افزود: اصطلاحاتی که در کتاب آمده، اصطلاحات نوین زیان شناسی است و معادل آنها را آورده است. بنابراین کتاب از نظر اصطلاحات هیچ نقضی ندارد. به همین دلیل کسانی که به شکل سنتی یا امروزی کار می کنند، می توانند از این کتاب استفاده کنند.

وی ادامه داد: مثال هایی که در کتاب آمده از نثر است. اینکه در دستور ما در مثال ها از شعر یا نثر استفاده کنیم هنوز  جزو موضوعات بحث برانگیز است و بر سر آن اختلاف نظر وجود دارد.

سمیعی پیشنهاد کرد: نویسنده در مورد نقش دستور زبان در مقدمه به اجمال توضیح داد. به نظر من وقتی دستور زبان فارسی را برای نسل جوان می نویسیم باید در مورد نقش دستور زبان برای آنها بگویم و در مورد این موضوع باید درنگ کنیم چرا که ابتدا باید زبان را یاد گرفت و در مرحله بعدی به فکر دستور باشیم. در کتاب به تمایز دستور سنتی و نوین اشاره شده است اما همه تمایزهای آنها در کتاب نیامده است. ملاک دستور سنتی، معنایی است اما ملاک دستور زبان نوین، ساختاری است که در این کتاب به صورت گذار به این موضوع اشاره شده است. دستور سنتی بر اساس نوشتار قواعد را تنظیم می کند نه بر اساس گفتار. بهتر بود در این کتاب بیشتر به این موضوعات پرداخته می شد.

در ادامه، علی اشرف صادقی بیان کرد: گروه های زبان شناسی دانشگاه های ایران بسیار نظریه زده هستند زیرا در سال های گذشته علما به این نتیجه رسیدند که زبان پیچیده تر از آن چیزی است که فکر می کنیم و نظریه های قبلی برای توصیف کافی نیست؛ بنابراین هرکس نظریه جدیدی ارائه کرده که به بخشی از مسائل پرداخته و کامل نیست.

وی تمام نظریه های زبان شناسی را غلط دانست و گفت: ما دستور زبان را نمی خوانیم تا درست نوشتن را یاد بگیریم، بلکه دستورزبان علمی درباره زبان است تا با آن بهتر آشنا شویم. در چنین شرایطی دستورزبان علمی است که خیلی ها به آن نیاز ندارند.زبان بسیار پیچیده است واز یک طرف با مغز انسان و از طرف دیگر با جامعه ای که دائما دچار تغییر وتحول است، سروکار دارد. در این صورت یک زبان شناس باید نظریه ای بدهد که همه مباحث در آن بگنجد که این امر امکان ندارد چرا که هر کسی از یک دیدگاه می تواند نظریه ای را مطرح کند.

صادقی عنوان کرد: بهترین کار برای تشریح زبان، نگاه کردن به ساختار عینی زبان و توصیف آن است. برای این کار باید از همه اطلاعات استفاده کنیم و اصلاً لازم نیست کورکورانه به دنبال یک نظریه برویم.

وی بیان کرد:  در این کتاب نویسنده به دنبال نظریه ها نرفته است. با دیدن عنوان کتاب این سوال پیش می آید که دستور زبان سنتی مد نظر است یا دستور زبان مدرن ؟ در مجموع کتاب بسیار خوبی است و مطمئنم چاپ اول آن به زودی تمام می شود.