حیوانها در ادبیات شعر فارسی - قرن 7ق. مولوی، جلالالدین محمدبن محمد، ۶۰۴ - ۶۷۴ق. مثنوی - نقد و تفسیر
حیوانها در ادبیات شعر فارسی - قرن 7ق. مولوی، جلالالدین محمدبن محمد، ۶۰۴ - ۶۷۴ق. مثنوی - نقد و تفسیر
مولانا جلالالدین محمد بلخی در مثنوی خویش نام حدود 81 حیوان را آورده که از این میان، خر، شیر و شتر دارای بیشترین بسامد حکایتها و واژههاست. با نگاهی کلی به مثنوی درمییابیم که بیشترین حیوانات را پستانداران (34) و پرندگان (25) تشکیل میدهند. ما او را در کنار طیف وسیعی از این مرغان با خلقوخوهای مختلف و مشربهای گوناگون میبینیم. گاه حیوانی دارای برترین شخصیتهاست (بازنماد حضرت حق) و گاه منفورترین آنها (بازنماد شیطان). برخی شخصیتهای وی از چهرههای تنفرآمیز فرهنگ عرفانی اوست و تنها در نقش منفی ظاهر میگردند (بوزینه، نسناس، زاغ، غراب و...) و برخی دیگر فقط در نقش مثبت جلوهگری مینمایند (هما، سیمرغ، فاخته و...) و عدهای دیگر گاه در چهرهی مثبت و گاه منفی پدیدار میشوند (آهو، باز، شتر و...). مولانا علاوه بر به کارگیری حیوانات و حکایات آنها برای بیان و تعلیم آموزههای اخلاقی، فلسفی و عرفانی خویش هنرمندانه از دل شعر، حکایت، تمثیل و رمز، تصاویر زیبا و نغز میآفریند و از آن جمله است: کاربردهای ادبی از جمله تشبیهها و توصیفهای بدیع و خلق ترکیبات زیبا؛ بیان روحیات و احوال مردم عصر خویش و طرح مسائل روانشناختی. مجموعهی حاضر به رمزپردازی حیوانات در مثنوی با ذکر شاهد مثالهایی و نیز شرح حکایات، برداشت کلی از حکایات، و نمودهای عرفانی حکایات اختصاص یافته است.