جستاری در مذهب اسماعیلی فردوسی
ایران - تاریخ - اسماعیلیان، 483 - 654ق. شیعهشناسی فردوسی، ابوالقاسم، 329؟ - 416ق. - نقد و تفسیر ادبیات اسماعیلیه - تاریخ و نقد شعر فارسی - قرن 4ق. - تاریخ و نقد فردوسی، ابوالقاسم، 329؟ - 416ق. - دین
جستاری در مذهب اسماعیلی فردوسی
ایران - تاریخ - اسماعیلیان، 483 - 654ق. شیعهشناسی فردوسی، ابوالقاسم، 329؟ - 416ق. - نقد و تفسیر ادبیات اسماعیلیه - تاریخ و نقد شعر فارسی - قرن 4ق. - تاریخ و نقد فردوسی، ابوالقاسم، 329؟ - 416ق. - دین
اطلاعات تکمیلی
معرفی مختصر کتاب
در بخش نخست این کتاب، نگارنده بر آن بوده که بینش مذهبی فردوسی را بررسی کند و در این راه از دیباچه بهصورت ویژه و دیگر بخشهای شاهنامه یاری بگیرد و درنهایت فردوسی را بهعنوان شاعری اسماعیلیمذهب بشناساند. در بخش دوم کتاب، 23گفتار از (تئودور نولدکه تا محمد دهقانی) آنچه درباره دین و مذهب فردوسی گفتهاند، آورده شده تا خواننده در یک مجموعه، تقریبا همه سخنان پژوهندگان شاهنامه را در اینباره ببیند و درنگ کند. درباره این بخش، این نکته گفتنی است که ترتیب قرارگرفتن جستار براساس زمان نگارش هر گفتار بوده و از همینرو جستارهایی مانند آنچه كه نولدکه، رضازاده شفق، رجایی بخارایی، شیرانی، محیط طباطبایی و شاپور شهبازی، بيان كردهاند، در آغاز با رعایت زمان نگارش آنها، آورده شده است. از سوی دیگر، تناسب موضوعی مقالات نیز مدنظر بوده است؛ یعنی جستارهایی که نویسندگان در آنها فردوسی را به پیروی از «مهدوی دامغانی»، شیعه دوازدهامامی دانستهاند، پیدرپی آورده شده است. البته پس از نقل مقاله مهدوی دامغانی، مقالهای آورده شده که «انصاری» به نقد سخن مهدوی دامغانی، پرداخته است. در دستهای دیگر از گفتارها، مقاله «زریاب خویی» درباره اسماعیلی بودن فردوسی و کسانی دیگر چون ریاحی و جوینی آمده که دیدگاه زریاب خویی را درباره مذهب فردوسی پذیرفتهاند. در گفتار نویسندگانی چون «ابوالحسنی» و «امین»، از منابع قدیم که در آن فردوسی را شیعه دانستهاند، سخن رفته است. «دوستخواه» نیز در گفتاری، نگاه خردورزانه فردوسی را به دین نشان میدهد و «رزمجو» هم ضمن سخنگفتن از جهانبینی توحیدی فردوسی، میکوشد اعتقاد به اصول دین را نزد شاعر نشان دهد. گفتاری نیز از «شمیسا» آمده و به نظر میرسد او فردوسی را شیعهای ناسره و بیشتر بر دین زرتشتی میشناسد. در پی این جستار، دو گفتار از محیط طباطبایی و آیدنلو آمده که پیش از سخنان شمیسا منتشر شدهاند؛ اما از آنجا که در آن به آرایی همانند شمیسا درباره مذهب فردوسی پاسخ دادهاند، پس از گفتار مربوط به شمیسا آمده است. در پی این بحث گفتاری از خطیبی آمده که در آن، او فردوسی را برخلاف برخی شاهنامهشناسان دیگر، شیعهای اهل مدارا و به دور از هر گونه تعصبی میداند. نوشتار پایانی این بخش نیز سخنانی کوتاه از شاهنامهشناسان و پژوهندگان درباره دین و مذهب فردوسی است.
