درآمدی بر روانشناسی علم: تحلیل روانشناختی فرآیند نظریهپردازی
علم
درآمدی بر روانشناسی علم: تحلیل روانشناختی فرآیند نظریهپردازی
علم
اطلاعات تکمیلی
معرفی مختصر کتاب
در این پژوهش عوامل تأثیرگذار بر معرفتشناسی و فرایندهای شناختی مانند فرایندهای اجتماعی، تأثیرات زیستی رشد و شخصیت و همچنین عواملی که بر نوع رفتار علمی افراد از لحاظ روانشناختی نقش ایفا میکنند مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. از نظر نویسنده رفتارهای علمی دانشمندان در خلاء صورت نمیپذیرد و عواملی مانند ژنتیک، محیط کار و خانواده، هیجانات و انگیزشها و عوامل دیگر مکانیسم علمی و معرفتی او نقش دارند. نگارنده بر اساس مدلی که آقای فیست و آقای گورمن از تأثیرات روانشناختی بر روی فعالیتهای علمی افراد در سال 1998 میلادی ارایه دادهاند و نقشه راه و نمایش کلی از مجموعه تأثیرات روانشناختی بر رفتار دانشمندان مطرح کردهاند، به تبیین عوامل تأثیرگذار بر رفتارهای علمی افراد پرداخته و از منظری روانشناختی به تبیین فلسفه علم و علوم انسانی میپردازد. بر این اساس وی نخست مروری سریع بر فرآیند توسعه تاریخی روانشناسی علمی و نیز مبانی معرفتشناختی اتخاذ شده در آن مینماید و تاریخچهای از روانشناسی علم در انتهای قرن بیستم ارایه میدهد. آنگاه نسبت بین روانشناسی علم با معرفتشناسی را واکاوی میکند و حوزه وظایف این علم را در توصیف علم و رفتار علمی بیان میدارد. در ادامه وی به سراغ روانشناسی زیستشناختی علم میرود و ریشههای ژنتیکی استعداد علمی افراد و خلاقیت آنها را مورد کنکاش قرار میدهد. در همین زمینه وی فرایندهای رشد عصبی و ساختار تخصصی شده مغز انسان و ارتباط این موضوعات با بروز تواناییهای علمی در نوع انسان را مورد تجزیه و تحلیل قرار میدهد. در این زمینه وی به جستوجوی پاسخ مناسبی برای این سؤال میرود که آیا نرخ تولید علم و معرفتشناسی در زنان و مردان یکسان است و یا اینکه تفاوتهای جنسیتی، تفاوتهایی را در زمینه استعداد علمی باعث میشوند؟ در ادامه نویسنده از منظر روانشناسی رشد علم به بازخوانی فرایندهای تأثیرگذار در رفتار علمی پرداخته و نموداری از رشد سن افراد و میزان تواناییهای علمی آنان ترسیم نموده و تأثیر گذشت عمر بر فرایندهای معرفتشناسی افراد را مورد مطالعه قرار میدهد. در فصل بعدی وی رابطه میان روانشناسی شخصیت و علم را مورد بحث و بررسی قرار داده و تفاوتهای شخصیتی میان دانشمندان و غیر دانشمندان و تفاوتهای میان خود دانشمندان را از لحاظ حوزههای گوناگون علم و دانش بررسی نموده است. وی همچنین از لحاظ روانشناسی اجتماعی علم نیز به ارزیابی تأثیر اجتماع بر کیفیت و توسعه علم و معرفتشناسی پرداخته و قلمروی اجتماعی علم و الگو دادن جامعه به افراد برای دیدگاههای علمی آنان را تحلیل نموده است. در فصل بعدی وی به کاربردهای بالفعل و بالقوه روانشناسی علم اشاره نموده از لحاظ درون رشتهای به تبیین آثار و کاربردهای علمی و عملی روانشناسی علم پرداخته است. از نظر وی روانشناسی علم با ارایه تصویری غنی از واقعیت روانی و شخصیتی دانشمندان میتواند نقش به سزایی در ارتقای ناظر بر نهاد علم و تئوری پردازی علمی داشته باشد. در فصول پایانی وی به تأثیرات زیستی رشد شخصیت بر علم و معرفت علمی بر اساس نمودارهایی از فیست دگرگون پرداخته است.
