- 1395/11/25 | بازدید 15

حفظ زبان و ادب فارسی در جهان ضرورت دارد

جلیسه در نشست «میراث زبان فارسی در هند» گفت: یکی از وظایف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان فرهنگ و ارتباطات، کتابخانه ملی و و نهادهای دانشگاهی گسترش زبان فارسی در جهان پیرامون‌ است. حفظ زبان و ادب فارسی از جمله مواردی است که باید برای آن برنامه های جدی و هدفمندی داشته باشیم.

به گزارش روابط عمومی خانه کتاب، نشست «میراث زبان فارسی در هند» از سلسله نشست‌های ایران‌شناسی و ایران‌شناسان است که با همت موسسه خانه کتاب عصر امروز (25 بهمن‌ماه) و با حضور مجید غلامی جلیسه، مدیرعامل موسسه خانه کتاب،‌ احسان شکر‌اللهی، مدیر بخش نسخ خطی کتابخانه ملی،‌ حمیدرضا قلیچ‌خانی، عضو انجمن نسخه‌های خطی اسلامی انگلستان، هومن یوسف‌دهی، پژوهشگر دایره المعارف زبان و ادب فارسی در شبه قاره هند، در سرای اهل قلم برگزار شد.

در ابتدای این نشست، مجید غلامی جلیسه گفت: به دنبال ایجاد جریانی هستیم تا کسانی که در حوزه زبان فارسی در شبه‌قاره هند فعالیت می‌کنند، مورد حمایت قرار گیرند و مطرح شوند. از طرفی همه ما به اهمیت میراث زبان فارسی در شبه‌قاره هند واقف هستیم اما متاسفانه علارقم این اهمیت کار چندان جدی و شایسته‌ای تا به امروز برای حفظ و گسترش زبان فارسی در این منطقه انجام نداده ایم. به عنوان نمونه در بخش های چاپی، معنوی، خطی، ابنیه و... فعالیت های استخوان داری انجام نداده ایم.

وی ادامه داد: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان فرهنگ و ارتباطات، کتابخانه ملی و حتی نهادهای دانشگاهی هیچ‌گونه سرمایه‌گذاری جدی در حوزه زبان فارسی در شبه قاره نداشته‌اند و درد اصلی ما در همین نکته، پنهان مانده است.

مدیر عامل خانه کتاب افزود: اقداماتی برای توجه به زبان فارسی در شبه قاره هند انجام نشده است. فعالیت هایی که با انجام ندادن آنها ضررهای بیشتری به نسخ خطی و چاپ سنگی کشور ما وارد می‌شود. بنابراین باید به دنبال کار جدی و اساسی باشیم چرا که در غیر این صورت با گذشت زمان ما ایرانی‌ها ضرر می‌کنیم.

جلیسه ادامه داد: یکی از وظایف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان فرهنگ و ارتباطات، کتابخانه ملی و و نهادهای دانشگاهی گسترش زبان فارسی در جهان پیرامون‌ است. حفظ زبان و ادب فارسی از جمله مواردی است که باید برای حفظ آن برنامه های جدی و هدفمندی داشته باشیم. هرچند تاکنون فعالیت هایی انجام شده اما تاثیرگذار و بنیادین نبوده اند. این در حالی است که سرمایه‌گذاری‌های بسیار جدی‌ توسط برخی نهادهای خصوصی، دولتی و نیمه دولتی کشورهای اروپایی و امریکایی پیرامون زبان فارسی در هند انجام می‌شود که بدون شک آنها به دنبال اهداف خاصی از این گونه سرمایه‌گذاری‌ها هستند.

در ادامه این نشست، حمیدرضا قلیچ‌خانی با بیان اینکه صحبت کردن درباره زبان فارسی و ابعاد مختلف آن در شبه قاره کار خیلی سخت و دشواری است،گفت: تاریخ زبان فارسی به حدود هزار سال پیش برمی‌گردد و زمانی که در هندوستان حکومت مرکزی وجود نداشته است و در این دوره برخی حاکمان از زبان فارسی استقبال و برخی آن را رد می‌‌کردند در واقع می‌توان گفت زبان فارسی فراز و فرودهای زیادی داشته است که برای فهم آن باید به صورت تخصصی به آن پرداخت.

وی افزود: هند تنها کشوری است که تحت حکومت ایران نبوده اما زبان فارسی را در حوزه ادبیات و اداری پذیرفته است و می‌‌توان از این رابطه به‌عنوان یک استثنا یاد کرد چراکه اگر کل استانبول را بگردیم به اندازه انگشتان یک دست کتیبه فارسی پیدا نمی‌کنیم اما هر گوشه هندوستان گنجینه‌ای از کتیبه‌ها و دست‌نوشته‌های فارسی مشاهده می‌شود. همه موارد بیانگر آن است که توجه به زبان فارسی در هندوستان چه اهمیت ویژه‌ای دارد چرا که در هندوستان با آغوش باز از زبان فارسی استقبال کردند.

این پژوهشگر بیان کرد: هندی‌ها برای مطالعه تاریخ میانی کشورشان به زبان فارسی نیاز دارند و بدون تسلط به زبان فارسی امکان تحقیق و پژوهش جدی وجود ندارد. حتی بعد از حضور بریتانیا جایگزینی زبان انگلیسی هنوز هم دولت هند برای گسترش زبان فارسی برنامه و بودجه دارد. در مجموع اهمیت زبان فارسی برای هر دو کشور بسیار زیاد است چراکه زبان فارسی، زبان رسمی ماست و حدود 700 سال زبان رسمی آنها بوده است.

وی ادامه داد: نخستین کتیبه‌نویسی در هند به اواخر قرن 6 برمی‌گردد که به صورت خوشنویسی نوشته نشده است. در واقع در سده ششم و هفتم زبان فارسی تنها در شبه‌قاره وجود داشته است اما هنرمندان به آن ورود نکرده بودند تا اینکه در دوره مغول توجه به زبان فارسی رونق می‌گیرد. بعد از آن دوباره در دوره صفوی شاهد رشد سبک‌های هنری در هند هستیم. عبدالرشید دیلمی و محمدحسین کشمیری دو تن از این هنرمندان هستند که به شکلی جدی به خوشنویسی آثار پرداخته‌اند.

احسان‌ شکرالهی از دیگر سخنرانان این نشست گفت: اگر پیشینه ورود زبان فارسی به هند نگاه کنیم به این نتیجه می‌رسیم که درست است که پادشاهان ایرانی به قصد غارت به هند لشکرکشی کردند اما آنها به جای کوه نور و دریای نور، زبان فارسی را به ملت هند هدیه دادند. البته هدف پادشاهان تنها سودجویی بود و به قصد گسترش زبان فارسی لشکرکشی نکردند اما هندی‌ها از این حملات بهره ادبی و فرهنگی برده‌اند.

وی با بیان اینکه حضور ایرانی‌‌ها در هندوستان تاثیرگذار بوده است، گفت: اولین تذکره زبان فارسی در شبه‌قاره پدید می‌آید و بعدها این فرهنگ تذکره‌نویسی گسترش می‌یابد. تفاوت جالبی نیز بین تذکره‌های فارسی و هندی وجود دارد زیرا در تذکره‌های ایرانی فقط به قله‌ها پرداخته شده است اما در تذکره‌های هندی اگر شخصی یک بیت شعر خوب نیز سروده بود در آن آمده است.

شکراللهی افزود: اگر متون فارسی را مانند یک کوه یخ تصور کنیم در حال حاضر یک سوم متون خطی که از آب بیرون زده است، در ایران و دو سوم زیر آب در هند پنهان مانده است. متاسفانه هنوز کتاب‌هایی در هند هستند که شناسایی نشده‌اند چراکه ما اطلاعات دقیقی از کتابخانه‌های هند و تعداد این کتاب‌ها نداریم. اکثر نسخه‌های خطی به دلیل شرایط اقلیمی در حال نابودی هستند و اگر به سرعت برای نسخه‌برداری از آنها اقدامی انجام نشود، این منابع ارزشمند از دست خواهند رفت. یکی از کارهای موثر در این حوزه تشویق خود هندی‌هاست تا این کار را انجام دهند، کاری که رایزن فرهنگی دهلی آن را شروع کرده است اما بدون شک تعداد منابع به قدری زیاد است که به تنهایی قادر به انجام چنین پروژه‌ای نیستند.

هومن یوسف‌دهی از دیگر سخنرانان این نشست گفت: با مشاهده آثار امیرخسرو دهلوی و امیرحسن دهلوی که زبانی سالم و خوش‌آهنگ داشته‌اند می‌توان گفت که قدمت زبان فارسی در این کشور بسیار قدیمی‌تر از آن چیزی است که ما فکر می‌کنیم. حاکمان بخش‌های مختلف هند، توجه ویژه‌ای به زبان فارسی داشته‌اند و از تاجران و شاعرانی که به هندوستان می‌رفتند، استقبال می‌کردند و سعی داشتند او را حفظ کنند.

یوسف دهی ادامه داد: با بررسی نسخ خطی می‌توانیم شاعران بزرگ هندی را پیدا کنیم، شاعرانی که به زیبایی در هند شعر می‌گفتند اما تا به امروز دیده نشده‌اند و پژوهشگران روی آنها کار نکرده‌اند. ما حلقه‌های مفقوده‌ای در زبان فارسی داریم که این حلقه‌ها با نسخ خطی هندی نمایان خواهد شد. از نسخ خطی که عبور کنیم، نسخ چاپ سنگی به مراتب آسیب‌پذیرتر از نسخ خطی هستند و باید به آنها نیز توجهی ویژه‌ای شود چرا که اکثر این کتاب‌ها روی کاغذهای نازک چاپ شده‌اند و در معرض پوسیدگی‌ هستند.