- 1396/05/03 | بازدید 28

کتاب«غلط ننویسیم» باید مدام تجدید نظر شود

امید طبیب زاده در نشست نقد و بررسی کتاب «غلط ننویسیم از چاپ اول تا ویراست دوم» گفت: کتاب«غلط ننویسیم» کاری نیست که آن را تمام شده بدانیم بلکه مدام باید تجدید نظر شود. نهادی مانند فرهنگستان زبان و ادب فارسی باید این کار را ادامه دهد و جمعی از زبان شناسان و ادبا باید تالیف و تجدید نظر در مورد این کتاب را ادامه دهند تا عادت رجوع به این کتاب از بین نرود.

به گزارش روابط عمومی خانه کتاب، کتاب «غلط ننویسیم از چاپ اول تا ویراست دوم» نوشته امید طبیب زاده (دوشنبه 2 مردادماه) با حضور موسی اسوار، علاء الدین طباطبایی و امید طبیب زاده در سرای اهل قلم نقد شد.

در ابتدای این نشست، طبیب زاده گفت: مرحوم ابوالحسن نجفی فیش های زیادی برای ویرایش سوم کتاب «غلط ننویسیم» فراهم کرده بود اما عجل مهلت انتشار این کتاب را به او نداد. مرحوم نجفی شخصیت مورد اعتماد و وثوق اهل قلم بود. کتاب«غلط ننویسیم» کاری نیست که آن را تمام شده بدانیم بلکه مدام باید تجدید نظر شود. نهادی مانند فرهنگستان زبان و ادب فارسی باید این کار را ادامه دهد و جمعی از زبان شناسان و ادبا باید تالیف و تجدید نظر در مورد این کتاب را ادامه دهند تا عادت رجوع به این کتاب از بین نرود چرا که اگر ویرایش دوم این کتاب بخواهد مبنای ما برای ویراش، نوشتن و... باشد بعد از مدتی تبدیل به یک عامل بازدارنده می شود چون زبان تغییر می کند و این کتاب بعد از چند سال حالت پیش روی خود را از دست می دهد.

وی تاکید کرد:کتاب «غلط ننویسیم از چاپ اول تا ویراست دوم» را با همراه مرحوم نجفی آماده کردیم و ویرایش مرحوم نجفی و استاد سمیعی گیلانی است. گرایش استاد نجفی سه مآخذ متون قدیم، زبان گفتار و متون جدید است. در ویرایش دوم، گرایش ایشان به زبان گفتار بیشتر شده است. این کتاب راهنمایی برای کسانی است که می خواهند روی ویرایش سوم کار کنند. اگر این کتاب تجدیدنظر و مفصل تر نشود چند سال دیگر نوشتار ما را به عقب بر می گرداند و مخل بیان اندdشه می شود.

در ادامه، علاءالدین طباطبایی با بیان اینکه آقای طبیب زاده با پیگیری و تلاش فراوان کتاب «غلط ننویسیم از چاپ اول تا ویراست دوم» را منتشر کرد، گفت: کتاب هایی از این نوع در همه زبان های زنده و پویای دنیا وجود دارد که روش درست نویسی را آموزش می دهند. کتابت مساله مهمی در تمدن بشری است؛ به بشر اجازه می دهد تجربه های خود را از نسلی به نسل دیگر منتقل کند و تجربه بشر را زنده نگه دارد. مهمترین مساله تفاوت بین زبان گفتار و نوشتار است؛ زبان نوشتار محافظه کارتر است و این محافظه کاری مفید است چون هدف از کتابت ارتباط بین نسل ها است. اگر کتابت نباشد تغییر سریعتر خواهد بود و پس از مدت نسبتا کوتاهی دو زبانی که با هم ارتباط نداشته باشند ممکن است به زبان های مختلفی تبدیل شوند.

وی به نقش کتاب «غلط ننویسیم» اشاره کرد و گفت: عجیب نیست که کتابی مانند غلط ننویسیم برای زبانی با قدمت زبان فارسی نوشته می شود بلکه جایی عجیب است که با این کتاب مخالفت می شود. مرحوم نجفی در این کتاب به مساله املاء، برنامه ریزی زبانی و.. تاکید کرده است. کاری که غلط ننویسیم انجام داده در جهت معیارسازی زبان فارسی است. نجفی در این کتاب بر گرته برداری های نابه جا تاکید می کند. من با همه مدخل های کتاب موافق نیستم بخش هایی که در جهت معیارسازی زبان عمل می کنند بسیار خوب است. نجفی در این کتاب از زبان فارسی عربی زدایی می کند اما نه به روش تندی که همه کلمه های عربی را کنار بگذارد.

طباطبایی ادامه داد: یکی از ایراداتی که دیگران به کتاب مرحوم نجفی گرفته اند این است که ایشان برای اینکه صورتی را بگویند درست یا غلط است بر کاربردی که علما دارند تکیه می کند. به نظر من این درست است. زبان فارسی در هزار سال گذشته تغییر چندانی از لحاظ دستوری نداشت و بنیان آن ثابت مانده است. در حوزه هایی که تغییر چندانی نداشت اگر به ادبا مراجعه کنیم ایرادی ندارد.

وی افزود: من در یک مورد با مرحوم نجفی هم نظر نیستم و به خودشان هم گفتم. ایشان قواعد زبان عربی را به زبان فارسی تعمیم می دهند. هر زبانی حیات و زندگی خاص خود را دارد و واژه هایی که از زبان های دیگر قرض می گیریم سرنوشت خودشان را پیدا می کنند. بخشی از کتاب که به املاء مربوط می شود قابل رد کردن نیست و بخش های برنامه ریزی زبان بسیار مفید هستند. بخشی از کتاب نجفی که مربوط به قواعد دستوری زبان عربی است قابل قبول نیست و اینها بخش کوچکی از کتاب را شامل می شود.

در ادامه این نشست، موسی اسوار با بیان اینکه مرحوم نجفی بسیاری از دیدگاه های مخالف و موافق راپذیرفته بودند، گفت: بسیاری از عناصر عربی که وارد زبان فارسی شدند دیگر عربی نیستند بلکه هویت و شناسنامه فارسی، تغییرات املایی، تلفظی و معنایی پیدا کردند. زبان فارسی میراث غنی ماست و اگر در طول هزار سال سر خم نکرد به آن دلیل است که عناصر بیگانه را در خود حل کرد و همین هم ارزش زبان است. در تمام زبان های زنده دنیا عناصر قرضی وجود دارد. بسیاری از عناصر عربی وارد زبان انگلیسی، فرانسه و.. هم شده است. همچنین، بسیاری از عناصر فارسی در قرآن هم آمده است.

اسوار بیان کرد: مرحوم نجفی به زبان گفتار، زبان نوشتار و متون قدیم حساسیت داشت. در بخش زبان گفتار بسیاری از کسانی که از در مخالفت با نجفی در آمدند بر این موضوع تاکید می کردند که از لحاظ زبان شناسی وارد زبان مردم شده است. نجفی در پاسخ می گفت من مخالفتی با عناصر زبانی که وارد زبان مردم شدند ندارم اما اثبات اینکه مردم این اصلاحات را به کار می برند مساله است. مرحوم نجفی تاکید داشت که آن چیزی که وارد زبان مردم می شود قابل دفاع است اما باید ثابت کنیم مردم این اطلاحات را به کار می برند یا خیر.

این مترجم عنوان کرد: در تمام زبان های دنیا این رسم و شیوه ای دیرینه است که کتاب هایی درباره هدایت نویسندگان و دانشجویان منتشر شود. سابقه غلط ننویسیم به قرن سوم هجری بر می گردد. این تاریخ هم بر اساس منابع موجود قابل حدس است. مرحوم نجفی در کتابش به مبانی زبان شناسی و در صدر آن به زبان گفتار توجه ویژه ای داشت.

وی به تعریف زبان معیار پرداخت و گفت: زبان معیار یک تعریف علمی دارد و واجد چند صفت است که باید ثبت شده، همراه با انعطاف و نقش مرجعیت و اعتبار بخش و متحد کننده داشته باشد. در کتاب غلط ننویسیم ما زبان معیار به دست نمی دهیم بلکه معیارهایی برای اصلاح زبان پیشنهاد می کنیم. باید بین تعریف زبان معیار و معیارهای زبان و نثر معیار تفاوت وجود داشته باشد. برخی از کسانی که به مخالفت با مرحوم نجفی برخواستند بر این نکته تاکید می کنند که به این علت که ما امروز زبان گذشتگان را می فهمیم پس می توانیم نتیجه بگیریم که زبان فارسی زبانی است که تا حدودی تحول نپذیرفت چرا که به این سادگی با زبان گذشتگان ارتباط برقرار نمی کردیم. این درست نیست که چون با زبان سعدی و حافظ ارتباط برقرا می کنیم بنابراین زبان فارسی تحول پیدا نکرده است.

وی بیان کرد: مرحوم نجفی در مورد آقای طبیب زاده می گفتند که متن ایشان پیشاپیش خواننده حرکت می کند و این نشان از وضوح قلم نویسنده دارد. به لحاظ خوش خوانی وچشم نوازی باید سپاسگزار نویسنده و ناشر باشیم.