آنکه-پیام-آسمانی-آورد-/-ناهید-زمانی | خانه کتاب و ادبیات ایران

آنکه پیام آسمانی آورد / ناهید زمانی

آموزه‌های اخلاقی و سیره نبوی پیامبر اکرم(ص) همواره برای مسلمانان، به‌ویژه هموطنان ما از اهمیت فراوانی برخوردار بوده و طبیعی است که امت پیامبر(ص) بخواهند در هر دوره و زمانه‌ای، در هر امر و اتفاقی خودشان را با پیمانه پیشوای خود، یعنی شخصیتی که اسلام را برایشان به ارمغان آورده، تنظیم کنند. از همین روست که بعد از گذشت قرن‌ها، همچنان نیاز به شناخت اسلام ناب محمدی(ص) از طریق ایشان محسوس است. مضاف بر اینکه پرداختن به زندگینامه آن حضرت، بیانگر سویه‌های متفاوت تاریخی و جامعه‌شناختی عرب در زمان قبل و بعد از اسلام بوده و موردنظر پژوهشگران و مورخان است. براین اساس، همه‌ساله مجلدهای متعددی در چرخه نشر کشورمان به نام نامی ایشان به زیور طبع آراسته می‌شوند و در سال 1392، بالغ بر ۲۰۰ عنوان کتاب درباره پیامبر خاتم(ص)، اندیشه‌ها، آموزه‌ها، اخلاق و سیره نبوی و... برای نخستین‌ یا چندمین بار به چاپ رسیده‌اند که در ادامه گذاری خواهیم داشت بر برخی از این کتاب‌ها. شرح حال و زندگینامه بخش زیادی از کتاب‌های منتشر شده حول محور مقام والای پیامبر خاتم(ص)، مستقیم یا غیرمستقیم به شرح حال و توصیف زندگی ایشان معطوفند. به هرحال چیستی و چگونگی اسلام و رسول بشارت‌دهنده‌اش برای امتی که تمام شئون و قواعد زندگی خود را با آموزه‌های اسلامی تطبیق می‌دهند، اهمیت فراوانی دارد. «باب اول در تاریخ: حضرت محمد(ص)» نوشته زهرا کشاورز باقری؛ نشر آینور،‌‌ همان‌گونه که از نامش پیداست، یکی از کتاب‌های شناختنامه‌ای درباره حضرت است. این کتاب که در اسفندماه سال گذشته برای نخستین‌‌بار به چاپ رسیده، دفتر نخست از مجموعه‌ای چهارده جلدی است که به شرح زندگی و احوال چهارده معصوم(ع) اختصاص یافته است. باب نخست این مجموعه دربردارنده شرح مختصر احوال پیامبر خاتم، حضرت محمد مصطفی(ص) است. نگارنده پس از ذکر نسب حضرت، به چگونگی ولادت ایشان پرداخته و شرح احوال کودکی ایشان را ذکر کرده است. در ادامه، مطالبی در خلقت و شمایل حضرت بیان و برخی از معجزات پیامبر اکرم(ص) را نقل کرده است. وقایع ایام حیات، احوال اولاد و خویشان و... از دیگر مطالب درج‌شده در این اثرند. «پیامبری به نام محمد(ص): زندگانی پیامبر»؛ کتاب دیگری است که توسط محمدرضا هادی‌زاده ‌اصفهانی به رشته تحریر درآمده است. در این کتاب که اواخر پاییز 1392 توسط نشر سیمرغ خراسان روانه بازار نشر شده، زندگانی پیامبر اکرم(ص) به طور مختصر به نگارش درآمده است. بیشتر قسمت‌های این کتاب اقتباس از کتاب «اسمه احمد» و کتاب «الاعلی او اصلب من الایام» نوشته کمال‌السید و از کتاب «فرازهایی از تاریخ پیامبر اسلام» نوشته آیت‌الله جعفر سبحانی است. کتاب «زندگینامه حضرت محمد(ص)» هم که برگرفته از کتاب شهیر و شریف «منتهی‌الامال» اثر حاج شیخ عبّاس قمی است، کتاب دیگری است که مستقیما با هدف معرفی حضرت رسول(ص) جمع‌آوری و به انتشار رسیده‌است. این کتاب که توسط نشر بی‌زمان به چاپ رسیده، دربارة زندگی پیامبر گرامی اسلام(ص) و خاندان بزرگوار آن حضرت به نگارش درآمده و در آن منابع معتبر روایی و گزارش‌های تاریخی، حدیثی، رجالی، تفسیری و... استفاده شده است و برای استواری متن، از سروده‌های شاعران و دستاوردهای علمای لغت، صرف و نحو و دانشمندان علم انساب هم بهره برده است. داستان‌ها و روایات همان‌گونه که زندگینامه سایر انبیا و ائمه معصومین(ع)، همواره دستمایه پرداخت‌های داستانی از سوی برخی نویسندگان قرار گرفته، زندگی پیامبر خاتم(ص) هم از زوایا و در موضوع‌های گوناگون به قلم نگارندگان متعددی به روایت درآمده است. با مرور بر این عناوین، اگرچه مشترکات فراوانی در آثار منتشرشده به چشم می‌خورند؛ اما رویکردهای متفاوت باعث می‌شوند همچنان نظر‌ها به این دست کتاب‌ها جلب شوند. کتاب «سفر به آسمان» که دربردارنده داستان‌ها و روایت‌هایی از زندگی حضرت محمد(ص)، به اهتمام عباس رمضانی و صدیقه قاسمی است، مهرماه سال 1392 برای نخستین بار توسط نشر کتاب تارا به چاپ رسیده است. این کتاب مشتمل بر داستانک‌ها و روایت‌هایی از زندگی حضرت محمد(ص) است و در این داستان‌ها کودکی، فضایل اخلاقی، واقعه غدیر خم و... مورد توجه قرار گرفته‌اند. «مهر مادری»، «علامت ایمان»، «خواب بلال»، «شوق دنیا»، «مرغ پخته»، «زیرانداز»، «وای بر ثعلبه»، «نخل مزاحم»، «دست‌های مشت کرده»، «سرود آزادگی» و... از عنوان‌های داستانک‌های این کتابند. «محمد رسول‌الله فخر زمانه» رمانواره‌ای از زندگی حضرت است که فاطمه دهکردی آن را نوشته و نشر کاشف، تابستان 1392 به انتشار رسانده. در این رمانواره دختری فقیر به نام «فاطمه» به دلیل نگاه تحقیرآمیز پسری به نام «سینا» و برای رفع تنهایی خود به تماشای فیلم «محمد رسول‌الله» و مطالعة کتابی در این‌باره می‌پردازد. این مطالعه به طور محسوس در لابه‌لای داستان، زندگانی حضرت محمد(ص) را از کودکی گرفته تا ازدواج و معراج پیامبر(ص) و نیز معجزه‌، و جنگ‌ها و وفات ایشان ترسیم کرده است. پایان این رمانواره هم نکته‌ای اخلاقی را به مخاطبان گوشزده می‌کند و آن، برابر دانستن انسان‌ها با یکدیگر در هر رنگ و‌نژاد و تحقیر نکردن آنهاست. «آنک آن یتیم نظرکرده» رمان دیگری است که توسط رضا رهگذر(محمدرضا سرشار) تالیف شده و در سال‌های گذشته هم به چاپ رسیده اما آخرین ویرایش آن، تابستان سال 1392 توسط نشر سوره مهر به بازار کتاب آمده است. این رمان همان‌گونه که از نامش پیداست، شرحی است بر کودکی‌های پیامبر(ص) که به دلیل یتیم شدن، به دست زنی به نام حلیمه از قبیله بنی سعد بکر هوازن سپرده می‌شود تا کودکی خود را در آن قبیله و دور از آب و هوای نامطلوب مکه سپری کند. کتاب با شرح برکت زندگی حلیمه و قبیله او بابت حضور این کودک در آن جمع ادامه می‌یابد. شرح چگونگی بازگشت کودک به مکه، پایان‌بخش این روایت بازآفریده از کودکی پیامبر(ص) است. نگارش این رمان که تا‌کنون جوایز متعددی را کسب کرده و در مجموع شمارگان بیش از ۱۲ هزار نسخه‌ای داشته، از سال ۱۳۵۹ آغاز شده و بخش‌هایی از آن حاصل متونی است که نویسنده برای یک برنامه رادیویی نوشته بوده است. و چند منظر دیگر تعدد کتاب‌های منتشر شده با محوریت حضرت رسول(ص) و تنوع موضوع‌ها به قدری است که امکان پرداختن به تمامی آنها در یک گزارش کوتاه امکان‌پذیر نیست. به عنوان مثال کتاب «معراج حضرت محمد، نبی اکرم(ص)» با ترجمه زهره و عبدالعباس سعیدی که توسط نشر لیان منتشر شده، دربارة معراج پیامبر اکرم(ص) نگاشته شده و شیخ محمّد ابوعزیز الخطی، نگارندة اثر، مأخذ کار خود را سوره «اسراء» و سورة «احزاب» و چند آیه از سوره‌های دیگر قرآن کریم قرار داده است یا کتاب «اخلاق اجتماعی پیامبر(ص)» نوشته محسن نیازی و مرتضی جعفرپور از نشر شهر، مراتب صبر و بردباری پیامبر(ص) حتی در برابر مخالفان و آزاردهندگان، جلوه‌های فروتنی و تواضع (میانه‌روی، پرهیز از کبر و غرور و...) و همچنین نمونه‌هایی از مراتب شوخ‌طبعی حضرت رسول(ص) در رفتار با مردم را روایت کرده است. همچنین در برخی از کتاب‌ها سعی شده به صورت تخصصی، برخی از آموزه‌های پیامبر اکرم(ص) را مد نظر قرار داده و به منابع و مآخذهای گوناگون استناد کنند، مثل کتاب «بررسی تحلیلی اصول همسرداری و اخلاق خانوادگی پیامبر(ص)» نوشته منیژه پدیه از نشر عصر مدرن. این اثر به بررسی شاخص‌های اصول همسرداری و اخلاق خانوادگی در سیره پیامبر(ص) اختصاص دارد و سیره نبوی پیامبر(ص)، نظرات تعدد زوجات در اسلام، اصول همسرداری از منظر پیامبر(ص) و موضوع‌هایی از قبیل جایگاه و اهمیت تشکیل خانواده در سیره نبوی، جایگاه و اهمیت ازدواج نزد پیامبر(ص)، اهداف زندگی مشترک و ازدواج و عوامل کلیدی در همسرداری مطلوب و... را دربردارد. برخی دیگر از ناشران به انتشار اشعاری که طی دهه‌ها و سده‌های گوناگون توسط شاعران شهیر در مدح پیامبر اسلام(ص) سروده شده‌اند، علاقه نشان داده‌اند. مثل «تجلی سیما و سیره‌حضرت محمد(ص) در آیینه‌ بیان سنایی، خاقانی، نظامی و عطار» نوشته علی فرج‌اللهی از سوی نشر چاپار فرزانگان. کتاب «محمد رسول‌الله(ص) در هزار سال شعر فارسی» به همت جعفر ابراهیمی و از سوی نشر کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و کتاب «بازگشته» که شرح و ترجمه‌ فارسی قصیده‌ بانت سعاد سروده‌ کعب بن زهیر در ستایش پیامبر اعظم حضرت محمدبن‌عبدالله(ص) است و توسط محمد اسمعیل‌زاده گردآوری و از سوی انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز به چاپ رسیده هم از جمله این کتاب‌هایند. تازه‌ترین کتاب‌ها «نماز، نور چشم پیامبر اعظم»، نوشته آیت‌الله ابراهیم امینی، انتشارات موسسه بوستان کتاب؛ «زندگانی پیامبر گرامی اسلام»، احمد احمدی‌ بیرجندی، به‌نشر (انتشارات ‌آستان‌قدس ‌رضوی)؛ «آخرین فرستاده: برگزیده‌ای از سیره پیامبر اعظم(ص) (برگرفته از کتاب چهارده آینه خورشید)»، نوشته ابوالفضل هادی‌منش، انتشارات بهار دل‌ها؛ «انوار اخلاقی: وصایای پیامبر اعظم(ص) به امیرالمومنین(ع)»، نوشته سیدمحمدعلی علوی‌گرگانی، انتشارات فقیه اهل بیت؛ «پیامبر(ص) قصه می‌گوید(۴۰ حکایت) نوشته غلامرضا حیدری ‌ابهری، کتاب‌های ‌بنفشه؛ «پیامبر اعظم(ص) از نگاه قرآن و اهل بیت(ع)»، نوشته محمد محمدی‌ری‌شهری، مترجم: علاءالدین ملک‌اف، انتشارات مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی؛ «پیامبر نور و سعادت»، نوشته مصطفی سباعی؛ مترجم: عبدالعزیز سلیمی، انتشارات تریفه؛ «حیات، حکمت و حکومت پیامبر اعظم(ص)» به‌اهتمام حمیدرضا مطهری، انتشارات معاونت پژوهشی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم؛ «زندگانی پیامبر ما» (ترجمه جلد ۱۹ تا ۱۶بحارالانوار علامه مجلسی)، نوشته محمدباقربن‌محمدتقی مجلسی، ترجمه: سیدابراهیم میرباقری، انتشارات دارالکتب الاسلامیه؛ «روش‌های تربیتی پیامبر اکرم(ص)» و نوشته سهیلا سالاری، انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی.