در نشست «آینده کتاب در حوزهی محتوا» مطرح شد:
محتوای جهانی کتاب، دیگر یکسویه نیست
معاون پژوهشی مرکز نشردانشگاهی در نشست «آینده کتاب در حوزهی محتوا» که روز دوشنبه (27 آبان ماه) همزمان با پنجمین روز هفته کتاب در سرای اهل قلم خانه کتاب با مشارکت پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و موسسه خانه کتاب، برگزار شد، گفت: در جهان امروز، کتاب از حالت یکسویهی «من منتشر میکنم-تو میخوانی» خارج شده و رابطهی دوسویهای یافته و نظر خوانندگان در خلق محتوا مدنظر قرار گرفته میشود.
به گزارش ستاد خبری بیستوهفتمین هفته کتاب جمهوری اسلامی، دکتر عبدالامیر نبوی در نشست «آینده کتاب در حوزهی محتوا» به بحث آیندهی کتابهای دانشگاهی از نظر محتوا پرداخت و گفت: وضعیت کتاب در ایران و حتی کشورهای پیشرفته هم در بحث کتابخوانی و هم گذار از کتابهای چاپی به دیجیتال و شکلها و قالبهای جدید دچار بحران است.
کتابهای دانشگاهی کشور، جمعی و جهانی نیستند
نبوی ادامه داد: در ایران به دلیل نبود قانون کپیرایت و نبود زیرساخت برای تولید آثار دیجیتال این مشکلات شدیدتر هستند، در نتیجه در ایران بیشتر با قاچاق کتاب مواجهیم تا عرضه و رقابت ناشران و مولفان.
وی با بیان اینکه نشر دیجیتال در کشورهای پیشرفته با سرعت جای کتاب کاغذی را کوچکتر میکند، افزود: در سال 2015 نسخههای دیجیتال 4/42 درصد بازار دانشگاهی در آمریکا را به خود اختصاص داده که این رقم در مقایسه با آمار سال 2010 از رشد 5 برابری برخوردار بوده است. این رشد به دلایل مختلفی همچون ظرفیت، وزن و هزینهی کمتر و فرمها و قالبهای جدید رخ داده است.
معاون پژوهشی مرکز نشردانشگاهی با اشاره به اینکه امروزه شاهد کاربرد فناوریهای نوین استفاده از محتوا از قبیل وجود فیلم، استفاده از تصویر، گراف و نمودار، امکان یادداشتبرداری و امکان مراجعهی همزمان به دیکشنری هستیم، تصریح کرد: دیگر کتاب از قالب سنتی خارج شده و فناوریهای نوین باعث شده نوع ارتباط میان نویسنده و مخاطب تغییر یابد.
به گفتهی وی؛ توجه به بحران کاغذ، مخاطب و عصر سرعت موجب شده حجم کتابهای درسی حداکثر 200 تا 250 صفحه باشند لذا توجه به این امر باعث شده در تدوین محتوا، فشردهنویسی بسیار پررنگ شود و نویسنده موظف است آموختهها را در حجم کم ارائه دهد و از توضیحات اضافی و دادههای غیررسمی اجتناب شود.
نبوی؛ رعایت حق کپیرایت را عاملی مهم دانست که خیال ناشر و مولف را راحت میکند و آنها وقت و وسواس بیشتری روی محتوا و اثر میگذارند.
وی همچنین تولید کتابهای دانشگاهی را در جهان چندسطحی دانست، به این ترتیب که هر ناشر و حتی هر مولفی تنها در زمینهی تخصصی محتوا تولید میکند.
وی توجه به بازار مصرف را مهم دانست و یادآور شد: بهروز کردن مطالب و ویراستها هر دو سال و نیم یک بار در کشورهای توسعهیافته اتفاق میافتد. همینطور ناشران پیش از انتشار کامل کتاب، تعدادی از فصلهای کتاب را در فضای مجازی منتشر میکنند تا مخاطبان به داوری پرداخته و نقدها و نظرات خودرا مطرح کنند و این موجب میشود که کتاب از حالت یکسویهی «من منتشر میکنم-تو میخوانی» خارج شده و رابطهی دوسویهای یافته و نظر خوانندگان را جلب کند.
نبوی؛ وجود انحصار در صنعت نشر را موجب عدم پیشرفت نشر کتاب، همپا با علم تلقی کرد و اظهار داشت: ویژگی محتوای کتابهای دانشگاهی جدید امر جمعی و جهانی است. جهانی به این معنی که در یک اثر نویسنده، ناشر، ارزیاب، ویراستار و خواننده هر کدام از کشوری مختلف هستند و جمعی به این معناست که دیگر در تولید یک اثر یک مولف نقش ندارد بلکه تیمی از مولفان به تالیف اثر دست میزنند و این باعث میشود کتاب محققانهتر تدوین شده، دارای خطای کمتری باشد و امکان تقلب هم کاهش یابد.
معاون پژوهشی مرکز نشردانشگاهی در پایان نتیجهگیری کرد: تدوین کتابهای درسی در ایران کاربرد چندانی ندارد، جای فناوریهای نوین خالی است، ناشران و مولفان با فناوریهای دیجیتال آشنایی کمی دارند، کتابهای درسی از نظر حجمی و بهروز بودن همپا با تحولات پیش نمیروند. ناشران و مولفان تخصصی عمل نمیکنند، و کتابهای دانشگاهی امری جمعی و جهانی تولید نمیشوند. لذا ما همچنان محتاج کتابهای ترجمه و نیازمند حمایتهای حقوقی و برنامهریزی دقیقتر هستیم.
پوپولیسم علمی بلای جان محتوای دانشگاهی کشور
دکتر رضا ماحوزی نیز در این نشست به ظرفیتهای فضای مجازی برای حوزهی نشر بویژه محتوای نشر دانشگاهی و غیردانشگاهی پرداخت و گفت: فضای سایبری برای نشر فیزیکی هم میتواند نقش مکمل و هم نقش رقیب را بازی کند.
معاون پژوهشی و آموزشی پژوهشکدهی مطالعات فرهنگی و اجتماعی ادامه داد: امروز به مدد گسترش فضای سایبری، شاهد ایجاد اجتماعات علمی بینالمللی هستیم و محتواهای تولید شده به دلیل قرار گرفتن در فضای سایبری پیش از چاپ و مورد داوری قرار گرفتن اصحاب علم، برآمد افکار بینالمللی و کنشگران جدی آکادمیک هستتند.
ماحوزی تصریح کرد: در چنین فضایی، دیپلماسی علمی شکل میگیرد که فارغ از زبان، دین و هر رنگی به اشتراکات و تولید علمی پرداخته میشود.
وی آزادی بیان و نشر را به دور از هرگونه ممیزی و سانسور ویژگی دیگر فضای سایبری دانست و گفت: در سایهی این امر، شاهد نشر افکار و آرای فارغ از ممیزیها هستیم.
ماحوزی پوپولیسم علمی را آسیب فضای سایبری در حوزهی نشر دانشگاهی قلمداد کرد و گفت: متاسفانه در ایران شاهد فروش دادههای علمی، تقلب و کپی پایاننامهها و کتابسازی هستیم و فردی در عرض چند سال دهها کتاب و مقاله به نام خود منتشر میکند.
عضو هیئت علمی پژوهشکدهی مطالعات فرهنگی و اجتماعی در پایان اظهار کرد: باید متناسب با انقلاب صنعتی چهارم، پیش برویم و خود را برای آن آماده کنیم و از تجربهی دیگر کشورها بهرهمند شویم، استانداردهای آکادمیک خود را تقویت کنیم و با سبکهای جدید آموزشی و پژوهشی آشنا شویم در غیر اینصورت مغلوب این پدیده شده و از قطار علمی جهان جا خواهیم ماند.
بیست و هفتمین دوره هفتهی کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «حال خوش خواندن» از تاریخ 23 آبان ماه در سراسر کشور آغاز شده است و تا 30 آبان ماه ادامه دارد. همچنین فایل پوستر و تیزر بیست و هفتمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران بر روی سایت هفته کتاب به نشانی اینترنتی hafteyeketab.ketab.ir بارگذاری شده است.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط میکند
بینهایت علاقه به حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را دارم/ شخصیت افسانهای حسن صباح و ضرورت درک بیشتر از فرهنگ ایرانی
