در نشست نقد و بررسی کتاب «حسین مسیح» مطرح شد؛
به قالبهای تکداستان و مجموعه داستان در جایزه ادبی جلال آل احمد توجه شود
احسان عباسلو در نشست نقد و بررسی کتاب «حسین مسیح» گفت: قالب های تکداستان و مجموعه داستان در ایران جاافتاده و خیلی طرفدار دارد و در حوزه داستان دینی و دفاع مقدس کارایی دارد. به همین دلیل پیشنهاد میکنم در جایزه ادبی جلال آل احمد و دیگر جوایز برای این قالب جایزهای درنظر گرفته شود.
به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، نشست نقد و بررسی کتاب «حسین مسیح» همزمان با هفته بسیج، سهشنبه (دوم آذرماه 1400) با حضور شهرام صمدینیا) رئیس سازمان بسیج هنرمندان تهران بزرگ(، کوثر دانش)نویسنده کتاب(، احسان عباسلو )نویسنده و منتقد ادبی( و داود صلاحی) مدیر انتشارات موزه انقلاب اسلامی( در خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد.
سرهنگ شهرام صمدینیا در این نشست ضمن تبریک هفته بسیج گفت: سازمان بسیج هنرمندان تهران بزرگ 10 انجمن تخصصی در خارج از سازمان دارد که فعالیتهای متعدد در طول سال انجام میدهند. یکی از انجمنهای تحت پوشش، ادبیات داستانی است که مسابقات و جشنوارههای مختلف در طول سال برگزار میکند. انجمن ادبیات داستانی به عنوان فعالترین انجمنها، از ابتدای سال تاکنون چندین نشست تخصصی رونمایی کتاب و مسابقات متنوع برگزار کرده است.
وی افزود: این نشست نیز به همت مسئول انجمن ادبیات داستانی با همکاری اعضای شورا تدارک دیده شده که با مشارکت خانه کتاب و ادبیات ایران و حضور دستاندرکاران موزه انقلاب اسلامی که از چاپ کتاب حمایت کردند برگزار شده است.
صمدینیا اظهار کرد: مجموعه سازمان بسیج هنرمندان در طول هفته بسیج برنامههای مختلفی را پیشبینی کرده است؛ ازجمله اینکه بسیجیان هنرمند در نماز جمعه این هفته حضور پرشور خواهند داشت و یکی دیگر از برنامههای ویژه حضور گروههای هنری و نمایشی در ایستگاههای مترو است که دوستان میتوانند تئاتر صحنهای و نقالی را ببینند. همچنین در برنامه «به خانه برمیگردیم» از دوستان هنرمند دعوت میشود.
داستان دفاع مقدس در قالب داستان کوتاه خیلی دیده نمیشود
کوثر دانش در بخش دیگری از این نشست گفت: داستان دفاع مقدس در قالب داستان کوتاه خیلی دیده نمیشود و آنچه بیشتر بهچشم میخورد خاطرهنگاری است و کمتر به محتوا پرداخته میشود. برای نگارش کتاب «حسین مسیح»، تقریبا یکسال درگیر بحث داستاننویسی و ویرایش داستانها بودیم. این جلسات نقد که برگزار میشود، باعث ارتقاء سطح آثار خواهد شد.
وی اظهار کرد: با توجه به اینکه برای نگارش کتاب به دنبال محتواهای بیشتر بودیم، تصمیم گرفته شد، داستانها برگرفته از زندگی شهدا باشد و تقارنی با شهدا داشته باشد. ایدهها رشد کرد تا کار شکل گرفت. هرکدام از داستانها برای این که پیشینهای در ذهن مخاطب ایجاد نشود، با شماره نامگذاری شده و در انتها نامگذاری صورت گرفته است. رونمایی اثر نیز همزمان با اربعین در موزه انقلاب اسلامی برگزار شد، زیرا بیشتر داستانهای این اثر مربوط به شهدای بسیجی است، به همین دلیل، این ایده به نظر رسید که رونمایی کتاب همزمان با اربعین امام حسین(ع) باشد.
این کتاب باید با عنوان داستان کوچک نامگذاری شود
در ادامه این نشست احسان عباسلو در رابطه با سبک نگارش و قالب کتاب«مسیح حسین» گفت: از نیمه دهه 80 به مدت دو سال، کارگاههای داستان کوچک در حوزه هنری تدریس کردم. از سال 1387 روی این قالب تمرکز کردم و حدود 14 سال است که بهصورت تخصصی در این قالب کار میکنم و کتابی در این زمینه نگاشتهام و معتقدم این کتاب باید با عنوان داستان کوچک نامگذاری شود. ما در این زمینه سابقه طولانی داریم و در داستانهای ایرانی از جمله حکایات سعدی، نمونههایی از این داستانها دیده میشود که بر همه جوانب انسان میپردازد و تمام عرصههای وجودی انسان در حکایتها پردازش میشود. درواقع داستانهای کوچک، مکعب هستند، چون تمام ابعاد زندگی انسان را مد نظر قرار میدهند. بهعنوان مثال از حکایتهای سعدی، درس دینی، اجتماعی و فرهنگی میتوان گرفت.
وی بیان کرد: سال گذشته انجمنی راه انداختیم که جوایزی نیز در حوزه تکداستان و مجموعه داستان به نویسندگان ارائه شد. این قالب در ایران جاافتاده و خیلی طرفدار دارد و در حوزه داستان دینی و دفاع مقدس کارایی دارد. به همین دلیل پیشنهاد میکنم در جایزه ادبی جلال آل احمد و دیگر جوایز برای این قالب جایزهای درنظر گرفته شود. البته این قالب، داستان کوچک است و کوتاه نیست. قالب داستان کوتاه فرق میکند. در غرب برای این قالب داستان، چندین عنوان درنظر گرفتهاند و هنوز به اسم مشخصی نرسیدهاند، چون برای آنها جدید است. درحالیکه بزرگان ادبی ما از روزگاران گذشته به سبک این داستان سفارشکردهاند.
عباسلو عنوان کرد: وقتی پیشینه غرب را بررسی میکنیم، میبینیم از نظریههای مختلف برای تعریف این قالب استفاده کردهاند. حتی از معماری ایده گرفتهاند؛ یعنی فقط به اصول هر چیزی پرداختهاند. در دوران مدرنیسم که مجلات پا گرفتند از این داستانها استفاده شد و به تدریج غرب صاحب این مکتب شد و هرساله مسابقات مختلفی در این زمینه برگزار میشود. در انگلستان هم انجمن بینالمللی راهاندازی کردند درحالیکه هیچ نظریهای در این زمینه ندارند.
«حسین مسیح» به همه جوانب انسانی میپردازد
عباسلو در ادامه افزود: کتاب «حسین مسیح» داستان کوچک است و به همه جوانب انسانی میپردازد. اسم کتاب باید تغییر کند. جلد کتاب خیلی مهم است زیرا داستان از جلد کتاب شروع میشود نه از خط اول داستان و اسم اولین چیزی است که خوانده میشود و آخرین عنوانی است که باید نوشته شود. اسم میتواند حرف زیادی برای گفتن داشته باشد. شوکی که اسم میدهد زیبایی کار این کتاب است و داستان پشت جلد نیز جذاب است که به یکی از شهدای مسیحی برمیگردد و نشان میدهد جنگ فقط برای مسلمانان نبود.
وی گفت: قدرت داستانهای دفاع مقدس به خاطر نمادها و ترجیحاتی که این قالب میتواند استفاده کند، زیاد است. معمولا شاهد داستانهای خوبی در این زمینه هستیم. در این کتاب داستانهای دفاع مقدس به مراتب قویتر از عاشورا شده و بهنظرم دلیلش این است که داستان دفاع مقدس ملموستر بوده و کماکان درگیرش هستیم و هنوز این دفاع ادامه دارد و شاید دلیل دیگر، تنوع موضوعی است که در این زمینه وجود دارد. بهنظرم تمام عزیزانی که درگیر دفاع مقدس بودند، حرف برای گفتن دارند و ای کاش خود را باور کنند و بنویسند.
حقیقت داستان بر حقیقت تاریخی ارجحیت دارد
این منتقد آثار ادبی در ادامه استفاده از حقیقت تاریخی را از ویژگیهای خوب مجموعه عنوان کرد و افزود: ما میتوانیم برداشت خود را از تاریخ داشته باشیم. حقیقت داستان بر حقیقت تاریخی ارجحیت دارد. ما بر اساس باورهای مردم مینویسیم بنابراین میتوانیم تاریخ را به نفع خودمان احاطه کنیم. بنابراین دوستانی که میخواهند داستان بنویسند، اگر سوژه ندارند از تجربه زیستی تاریخ معاصر الهام بگیرند و داستان خود را شکل دهند. در این کتاب بسیاری از حوادث تاریخی را داریم و همچنین نگاه جامع به همه اقشار درگیر جنگ صورت گرفته است. در این مجموعه به شهدای زن، مرد، شیعه، سنی، مسیحی، پرستار، پزشک و غیره پرداخته شده و اینکه یک مجموعه همه این موارد را پوشش دهد مهم است و خصوصیات خوب دیگر کتاب این است که تکرار در آن به چشم نمیخورد و شخصیتها جای خود ساخته شدهاند و هر کدام شناسنامه خاص خود را دارند، مثلا در جایی، داستان از زبان یک عراقی ذکر شده و این زاویه دید و تنوع بسیار مهم است.
وی گفت: داستاننویسان فکر میکنند باید تابع گرامر و دستور زبان فارسی باشند. در صورتی که ادبیات با این موضوع در تضاد است و میتوانیم حتی با جمله ناقص هم منظور خود را برسانیم و فهم داستان را به شعور مخاطب واگذار کنیم. تکنیک دیگر که در کتاب استفاده شده، تکنیک فراداستان است. مثلا در داستانی، شخصیت، سراغ نویسنده میرود و به این مدل فراداستان گفته میشود و داستان شماره 17 درباره چگونه نوشته شدن داستانهای مینیمال صحبت میکند.
این منتقد ادامه داد: یکی از هجمهها به داستانهای ارزشی این است که این داستانها بیشتر شعار است و نویسنده در داستان شماره 17 علیه این قوانین داستاننویسی میکند. در داستان شماره 32 ذهن صحنهای را تعریف میکند و به صحنه دیگر شیفت میکند و در این شیفت کردنها عنصری وجود دارد که ذهن وقتی به آنها میرسد در ناخودآگاهش سراغ موضوع دیگری میرود و عنصر انتقالی در کتاب جایی است که عاشورا و دفاع مقدس را به هم مربوط میکند. در داستان 64 به جای دیالوگ، داستان در قالب تعزیه روایت میشود و تلفیقی از داستان و تعزیه را داریم. داستاننویسان باید این نوآوریها را مد نظر قرار دهند.
احسان عباسلو ا در پایان ظهار کرد: در ادبیات داستانی باید وجود ندارد. ادبیات بر هیچ تجربه شخصی بسته نمیشود و بهروز تعریف میشود. یکی از جنبههای زبان، جنبه احساسی است. وقتی خودمان هستیم، جملاتی میگوییم که حس دوستانه دارد. داستان دفاع مقدس، جنبه احساسی زیادی دارد. زبان غیر رسمی در این حوزه جواب میدهد و تناسب داستان با لحن خیلی مهم است و باید مورد توجه قرار گیرد. نویسنده باید سعی کند داستان ارائه دهد نه حجم، گاهی فکر میکنند باید 10 یا 20 صفحه بنویسند تا داستان کوتاه داشته باشند درحالیکه کوتاهی شرط داستان کوتاه نیست. داستان باید در عین کوتاهی گره و حرفی برای گفتن داشته باشد. داستان را نباید از ذهن خودتان بنویسید. باید پژوهش خوب در این زمینه داشته باشید در غیر این صورت داستان ایرادات فنی پیدا میکند. از قواعد بسیار مهم این قالب سادگی زبان و کوتاهی است.
تنوع موضوع و سبک نگارش در کتاب دیده میشود
داود صلاحی نیز به بحث شخصیتپردازی در کتاب «حسین مسیح» بهعنوان یکی از نکات جالب کتاب اشاره کرد و گفت: در رمان معمولا فرصت هست که مثلا شخصیتی در قالب یک صفحه معرفی شود. ولی در داستان کوتاه این فرصت وجود ندارد. اما در داستانهایی که در این کتاب آمده در حد چند جمله شخصیتها معرفی شدهاند. بحث تنوع موضوع و سبک نگارش نیز از جمله مواردی است که در کتاب بهچشم میخورد.
وی افزود: تنوع موضوعات در این کتاب از جمله توجه به مدافعان سلامت، رزمندگان دفاع مقدس، مدافعان حرم و نهضت عاشورا و تنوع موضوع در جای خود اهمیت دارد و توجه به این نکات مغفول مانده در کتاب جالب است.
داو د صلاحی در پایان این نشست بیان کرد: این نکته مهمی است که با نویسنده نوقلم سر و کار داریم و بهعنوان شروع کار، خیلی کار قوی است و ارزش سرمایهگذاری دارد. نکته مهم دیگر در رابطه با این کتاب، بحث ارتباط بین دفاع مقدس و عاشوراست که دفاع مقدس از زاویه عاشورا دیده میشود.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط میکند
بینهایت علاقه به حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را دارم/ شخصیت افسانهای حسن صباح و ضرورت درک بیشتر از فرهنگ ایرانی
