در نشست «آمریکای لاتین و فرصتهای ترجمه معکوس» مطرح شد؛
آمریکای لاتین، ظرفیتهای خوبی برای صنعت نشر دارد
مدیر انتشارات بینالمللی «فانوس دریایی»، گفت: منطقه آمریکای لاتین ظرفیتهای بسیار خوبی برای صنعت نشر دارد. کشور برزیل به اندازه جمعیت کل کشور ما، کودک و نوجوان دارد که اگر همه ظرفیتها را درنظر بگیریم، میتوانیم در زمینه تولید کتاب در این بخش از آن استفاده کنیم.
به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، دومین نشست از سلسله نشستهای «دوشنبهها با نشر بینالملل» با عنوان «آمریکای لاتین و فرصتهای ترجمه معکوس»، دوشنبه (سیویکم مردادماه 1401) به همت دبیرخانه طرح گرنت با همکاری خانه کتاب و ادبیات ایران، برگزار شد. در این نشست فرهاد فلاح؛ مترجم و ناشر فعال عرصه بینالملل، ناصر خزرجی؛ مدیر انتشارات الرساله برزیل و مریم رونق بهعنوان کارشناس مجری حضور داشتند.
ویژگی خوب و مهم این منطقه، مشترک بودن زبان است
در بخش ابتدایی این نشست، فرهاد فلاح در سخنانی با اشاره به سابقه فعالیتهای خود گفت: 15 سال اخیر از فعالیتهای من به فعالیتهای فرهنگی در حوزه کتاب در آمریکای لاتین اختصاص داشته که نتیجه آن به راهاندازی انتشارات بینالمللی «فانوس دریایی» منجر شد. اکنون این انتشارات بهعنوان نماینده ایران در منطقه آمریکای لاتین فعالیت دارد و اگرچه کار خود را در زبان اسپانیایی با انتشار 80 عنوان کتاب و حوزه کودک و نوجوان آغاز کرد، اما به مرور به زبان پرتغالی نیز وارد شدیم.
وی با بیان اینکه زبان پرتغالی ظرفیت بسیار خوبی در کشورهای آمریکای لاتین دارد، اظهار کرد: در دو سال اخیر حوزه فرانسوی زبان نیز به فعالیتهای انتشارات فانوس دریایی افزوده شده، اما عمده فعالیت ما در بخش اسپانیایی است. بخش عمده فعالیتهای این مجموعه در کشور مکزیک، ونزوئلا، کلمبیا، اکوادور و برزیل بوده و در این میان حتی ارسال کتاب به سایر کشورها نیز داشتهایم.
این ناشر با اشاره به اینکه پیش از این تجربه نشر و ارسال کتاب از داخل به خارج ایران را داشتیم، افزود: این کار به دلیل هزینههای اقتصادی که به همراه داشت و نوسانات نرخ ارز به مرور بالا رفت، همچنین هزینههای پست به شدت افزایش پیدا کرد، پس به سمت نشر کتاب در داخل کشورها رفتیم. نشر کتاب اکنون در ونزوئلا، اکوادور، کلمبیا، مکزیک و برزیل انجام میشود، البته این کار نسبت به ایران مقرون به صرفه نیست، اما سعی کردیم حضور فرهنگی خود را حفظ کنیم.
فلاح درباره انتشار کتابهای کودک و نوجوان نیز گفت: بخش عمده آثار ما در بخش کودک و نوجوان است و در این مسیر با ناشرانی مثل کانون پرورش فکری کودک و نوجوان، قدیانی و افق که در عرصه بینالمللی فعالیت دارند، همکاری داشتهایم که بخشی از این آثار مضامین مذهبی دارند و بخشی نیز در موضوعات عمومی است.
وی با بیان اینکه طی دو سال اخیر به سمت تولید آثار هوشمند برای آمریکای لاتین حرکت کردهایم، ادامه داد: این آثار ابتدا به زبان اسپانیایی و سپس به زبان فارسی منتشر میشود که گام خوبی است، زیرا ما با نیازهای فرهنگی و شاخصهای منطقه آشنا شدهایم و در برخی موارد نسبت به تولید آثار اقدام کردیم.
این ناشر فعال در عرصه بینالمللی همچنین با اشاره به استفاده از ظرفیتهای بومی در مناطق، افزود: برای اینکه حساسیتهای فرهنگی و امنیتی کمتر باشد، حضور خودمان کمرنگتر بوده است و اکنون تقریبا 100 درصد فعالیتهای ما مثل آمادهسازی، ویراستاری و حتی تصویرگری توسط بومیهای هر منطقه انجام میشود.
وی گفت: با توجه به ظرفیتهای موجود، تقریبا در همه نمایشگاههای کتاب کشورهای لاتین حضور داریم. تلاش ما این است که غیر از دوره دو ساله کرونا که نمایشگاهها برگزار نشدند، در همه نمایشگاهها حاضر باشیم و اکنون نیز در نمایشگاه کتاب کاراکاس به عرضه محصولات خود پرداختهایم.
فلاح در بخش دیگری از سخنان خود، درباره پدیدآورندگان آثار نیز بیان کرد: پدیدآورندگان ما ایرانی هستند، اما براساس مختصات منطقه و جامعه هدف به آنها سفارش میدهیم. علاوه بر آن سه مجله ادبی در حوزه کودک داریم که توسط هنرمندان ایرانی و بهصورت بومی آمادهسازی میشود.
وی در ادامه با ارائه معرفی از ظرفیتهای صنعت نشر آمریکای لاتین، توضیح داد: اگر قاره آمریکا را از کانادا تا شیلی و آرژانتین درنظر بگیریم و اگر کانادا و ایالات متحده را از این منطقه حذف کنیم، مابقی این منطقه به آمریکای لاتین اختصاص دارد که شامل کشورهای زیادی است. این منطقه ظرفیتهای بسیار خوبی دارد و کشور برزیل به اندازه جمعیت کل کشور ما، کودک و نوجوان دارد که اگر همه ظرفیتها را در نظر بگیریم، میتوانیم در زمینه تولید کتاب در این بخش از آن استفاده کنیم.
این ناشر با بیان اینکه ویژگی خوب و مهم این منطقه، مشترک بودن زبان است، گفت: بخش عمده مردم این منطقه زبان اسپانیایی دارند و تا جایی که میدانم ایالتهای جنوبی ایالت متحده نیز زبان اسپانیایی دارند و این زبان مشترک، اقلیم فرهنگی مشترکی ایجاد میکند که برای ما ظرفیت کار بهتر و مناسبتری را به دنبال دارد. علاوه بر این، یکسری گویشهای بومی و سرخپوستی نیز در این منطقه رواج دارد و ما حتی یک کتاب به زبان گویش بومی کار کردیم که مورد استقبال قرار گرفت.
وی درباره یکی از کارهای ایالت متحده در کشورهای آمریکای لاتین، اظهار کرد: این کار اسپانیاییسازی زبان کل منطقه بوده است، چون به زبانهای مختلف بومی صحبت میکنند برای هدایت بهتر و مناسبتر آنها را از زبان بومی دور میکند تا تاثیرگذاری بهتری داشته باشند.
فلاح همچنین به سفر رئیس جمهور سابق بولیوی به ایران اشاره کرد و افزود: در دیدار وی با مقام معظم رهبری، ایشان توصیه کردند که فرهنگ و زبان بومی این کشور حفظ شود و این فرد وقتی به کشورش برگشت، قانونی تصویب شد که اگر کسی زبان بومی کشور را نداند به استخدام رسمی درنمیآید.
این ناشر بینالمللی درباره تاثیرات مستعمره بودن آمریکای لاتین نیز عنوان کرد: در این دوران زمینههای فرهنگی در این منطقه از بین رفته است. بهعنوان مثال کتابخوانی در این منطقه امر مذمومی بوده و میگفتند کتابخوانی کار افراد بیکار است و شما باید کار کنید و درآمد داشته باشید.
فلاح همچنین با اشاره به پایین بودن نرخ مطالعه در آمریکای لاتین، گفت: یکی از مهمترین ریشههای تاریخی این منطقه، استعماری بودن این کشورها است و هنوز هم در جوامع بومی میبینیم که مطالعه کتاب جایگاه ویژهای ندارد، اما از سوی دیگر اسطوره و نماد برای آنها اهمیت دارد و نمادمحور هستند.
وی تأکید کرد: همه این موارد کدهای فرهنگی برای تولید آثار است. در این زمینه هرچه در تولید آثار زبان تصویری بیشتر و بهتری داشته باشیم، نفوذ آن به مراتب بیشتر است.
مدیر انتشارات «فانوس دریایی» با بیان اینکه در ایران نیز بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و جنگ همچنین مشکلات اقتصادی به خارج از مرزهای ایران زیاد فکر نشد، افزود: در شرایط مختلف ما نتوانستیم به 14 هزار کیلومتر آنسوتر فکر کنیم و این اولویت ما نبوده است، چون رفت و آمد به این کشورها هم سخت است. سفر به این منطقه حداقل 24 تا 36 ساعت زمان میبرد و باید سه پرواز عوض کنیم تا خودمان را به اولین کشور آمریکای لاتین برسانیم.
فلاح با بیان اینکه همین فاصله ما را با یک نوع عقبماندگی فرهنگی در این منطقه روبهرو کرده، اظهار کرد: ما با برخی از این کشورها روابط دیپلماتیک بالای 100 سال داریم و تا دهههای اخیر هیچیک از کشورهای خاورمیانه در این منطقه روابط دیپلماتیک نداشتند و ما دیرینه جدی در این بخش داشتیم. همین عقبماندگی فرهنگی ما را از سرمایهگذاری در این کشورها غافل کرد و ایران تاکنون هیچ وقت در نمایشگاههای کتاب این منطقه حضور رسمی نداشته و فقط سفارتخانهها حضور دارند.
این فعال حوزه نشر بینالملل همچنین به نبود رایزن فرهنگی در کشورهای آمریکای جنوبی بهعنوان یک مشکل جدی اشاره کرد و گفت: ما با همه این کشورها تقریبا رابطه دیپلماتیک داریم، اما یک رایزن فرهنگی نداریم و این یعنی اینکه پل ارتباطی و فرهنگی ما با این کشورها قطع است و نمیتوانیم از طرحی مثل «تاپ» استفاده کنیم. فشار رسانهای و نمایش تصویر سیاهنمایی شده از ایران را هم باید به این موضوع اضافه کنیم. مدتی قبل به یکی از دانشگاههای برزیل برای سخنرانی دعوت شده بودم و سخنرانیام را اینگونه شروع کردم که زمان بچگی ما تصویر زندگی بدون تمدن و وحشی از شما به ما نشان داده میشد، اما اکنون که به کشور شما آمدم، دیدم که از ما برای شما هم چنین تصویری ساخته شده است.
وی با اشاره به ممنوعیت استفاده از شبکههای ماهوارهای در کشورهای آمریکای لاتین، افزود: استفاده از تلویزیون بهصورت کابلی است و مردم به شبکههای آمریکایی و صهیونیستی دسترسی دارند و بهصورت کانالیزه شدن از رسانه استفاده میکنند.
فلاح در ادامه با بیان اینکه اوباما در سال 2012 یک میلیون دلار بودجه برای بررسی فعالیت ایران در منطقه آمریکای لاتین اختصاص داد، عنوان کرد: پس از آن قانونی با عنوان «منع حضور ایران در نیمکره غربی» تصویب شد و ما اکنون حق فعالیت در منطقه آمریکای لاتین را نداریم. در این زمینه نهادهای امنیتی موظف شدند که فعالیتهای ایران را پیگیری کنند و مانع شوند.
مدیر انتشارات «فانوس دریایی» درباره علت این موضوع توضیح داد: در سال 2008 ونزوئلا یکسری هواپیما از روسیه خریده بود و یک مانور نظامی مشترک در آبهای ونزوئلا برگزار شد، همان زمان از وزیردفاع آمریکا سوال کردند که نظرت درباره این مانور چیست و او گفت که ما نگران مانور نظامی اینها نیستیم، نگران رسوخ فرهنگی ایران در این منطقه هستیم.
وی تأکید کرد: آمریکای لاتین فضای فرهنگی بسیار خوبی برای شنیدن پیامهای ایران دارد، زیرا افرادی هستند که زندگی غربی و آمریکایی را تجربه کردهاند و خانواده ازهم پاشیدهای دارند و دنبال فضای جدید هستند. بیشتر گردشگران آمریکای لاتین برای گردش به کشور مصر سفر دارند. این کشور برای آنها جذابیت زیادی دارد، زیرا اوج آزادی و فضای غربی را تجربه کردهاند و هر فضای جدیدی مثل مصر، ترکیه، دبی و ایران برای آنها جذاب است.
فلاح از فرصت و زمینه یکدست در این منطقه بهعنوان یک امتیاز خوب برای ایران نام برد و افزود: اگر ما بتوانیم با برنامهریزی هوشمند و دقیق اقدام کنیم به لحاظ فرهنگی از سینما، موسیقی و کتاب ما استقبال بسیار خوبی در این منطقه خواهد شد و حتی از تصویرگری ایران نیز استقبال بسیار خوبی شده است.
به گفته وی، ورود ما به حوزه کتاب در سطح نمایشی و پایین است. ما در ونزوئلا یک فروشگاه داریم، اما هنوز کتاب ایرانی در این نمایشگاه عرضه نشده و باید با جذب سرمایهگذاری در این حوزه اقدام کنیم.
این ناشر همچنین با اشاره به نبود آژانس ادبی در آمریکای لاتین، گفت: ما در این منطقه آژانس ادبی نداریم که پل ارتباطی ما باشد و مجموعهها اگر چه فعال هستند، اما نمیدانند که چطور باید کار کنند. از سوی دیگر هزینه تعامل نیز بالا است و باید 2500 دلار برای حضور در آمریکای لاتین هزینه کرد که بسیار بالا بوده و لازم است نهادهای دولتی حمایت کنند. مردم این کشور هم تجربه کار با ایران ندارند و از تجارت و کار با ما میترسند. سازمان فرهنگ و ارتباطات و وزارت امور خارجه باید این ارتباط را تسهیل و کمک کنند تا هزینهها کمتر شود.
فلاح با بیان اینکه مسئولان ما نیز هیچ گاه با موضوع کتاب به کشورهای آمریکای لاتین سفر نکردهاند، ادامه داد: چه تعداد از مدیران ما با هدف در نمایشگاه کتاب مکزیک حضور داشتهاند؟ ما باید در این رویدادها حضور داشته باشیم و تفاهمنامه فرهنگی امضا کنیم. اکنون ظرفیت حضور ما بهعنوان میهمان یکی از نمایشگاههای کتاب ونزوئلا، مکزیک، کوبا یا حتی آرژانتین، اروگوئه و کلمبیا وجود دارد و میتوان تعاملی در این زمینه داشت، اما چنین کاری انجام نشده است.
وی با طرح این موضوع که باید در زمینه شناسایی موانع کار کنیم، اظهار کرد: یکی از مهمترین موانع، بالا بودن هزینههای همکاری، همچنین نبود آمادگی در داخل کشور برای پشتیبانی محتوایی در زمینه سایت و ویترین مجازی است. آیا سایتی داریم که 100 عنوان کتاب برتر ایرانی به زبان خارجی در آن معرفی شده باشد؟
این کارشناس و فعال فرهنگی با بیان اینکه ظرفیتهای بسیار خوب کتابی در آمریکای لاتین وجود دارد، افزود: ما از این ظرفیتها استفادهای نمیکنیم و اکنون بزرگترین صادرکننده قرآن در این منطقه اسپانیا است. چرا ما از این فرصت استفاده نمیکنیم، در حالی که آژانسهای ادبی ما باید به این حوزه وارد شوند و با تسهیلگیری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت امور خارجه یا سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، گرههای اولیه باز شود و کار جلو برود.
مدیر انتشارات «فانوس دریایی» با بیان اینکه مردم این منطقه با زبان انگلیسی ارتباط زیادی ندارند، گفت: مجموعهای از ناشران یا نهادهای فرهنگی میتوانند مجموعهای از کتابهای زبان اسپانیایی را در قالب نمایشگاه کتاب در یکی از این مناطق به نمایش بگذارند تا آثار ایرانی بهتر شناخته شوند.
فلاح با اشاره به وجود سه ضلع در صنعت نشر آمریکای لاتین، توضیح داد: این مثلث شامل مکزیک، آرژانتین و اسپانیا است که قدرتهای نشر کتاب در این منطقه هستند که به زبانهای اسپانیایی و پرتغالی فعالیت دارند. در این میان یکی از فرصتهای جدی کتاب در این کشورها چاپ کتاب است. با وجود افزایش قیمت و بالا رفتن بهای کاغذ در کشور، اما هزینه چاپ در ایران یکپنجم آمریکای لاتین است و اگر کتاب را داخل کشور چاپ کنیم با هزینه انتقال و ... باز هم سود دارد.
وی با بیان اینکه اکنون فرصتهای خوبی برای انجام سفارشهای چاپ کشورهای این منطقه وجود دارد، افزود: ما میتوانیم سفارشهای چاپی کشورهای ونزوئلا، کوبا و.. را انجام دهیم و این یکی از فرصتهایی است که اصلا به آن توجهی نداشتیم و یکی از حوزههای درآمدزا چاپ کتاب در ایران برای این مناطق است.
این ناشر در ادامه به فرصتهای حوزه تصویرگری برای منطقه آمریکای جنوبی، گفت: بسیاری از اِلمانهای ایرانی برای مردم آن منطقه قابل درک نیست و ما شاید نتوانیم در بخش تصویرگری کتابهای ایرانی چندان موفق باشیم و باید فرهنگ و موضوعات مورد نیاز آنها را بشناسیم. بهعنوان مثال کتاب درباره شب یلدا و هفت سین در اولویت کاری ما نیست و ادبیات کهن مثل سعدی، حافظ، کلیله و دمنه و .. مناسب است. باید در میان آثار و ادبیات بخشهای مختلف که منتشر شدهاند برای عرضه در این کشورها پالایش انجام شود، زیرا هر اثری نمیتواند ترجمه شود. برخی از کاراکترها و بافت متن برای این منطقه مناسب نیست و باید کارشناسانه در این زمینه اقدام کرد.
فلاح با اشاره به مناسب بودن کتابهای کودک و نوجوان برای عرضه در این کشورها، توضیح داد: محتوای این کتابها برای مردم آمریکای جنوبی جذاب است، زیرا این آثار محتوای سالمی دارند، ارزشی هستند و همچنین تصویرگری فاخری دارند. کاراکترهایی مثل خانواده، دوستی، تعامل و ..، ارزشهای بسیار خوبی در هر جامعهای است.
وی همچنین با تأکید بر ضرورت افزودن اتصالهای ارتباطی و فرهنگی میان ایران و این منطقه، اظهار کرد: روسای کتابخانههای ملی، مدیران فرهنگی و مسئولان نمایشگاه در ایران باید، روسای نمایشگاههای خارجی را به ایران دعوت کنند و هزینه کنیم تا بعد نتیجه آن را شاهد باشیم.
این ناشر در ادامه درباره فرصتهای حوزه نشر دانشگاهی در آمریکای لاتین، گفت: یکی از حوزههای اصلی که تاکنون امتحان نکردیم، این بخش بوده است. بخش دایرةالمعارفها و کتابهای آکادمیک از منظر اسلامی ازجمله آثاری است که مردم این منطقه به آن علاقه دارند، خصوصا در حوزه حقوق و بخشهای مختلف. هر اثری در حوزه اندیشههای انقلاب اسلامی، اندیشههای اسلامی و هر موضوعی که درباره اسلام و خانواده و مباحث جدید باشد از سوی مردم این منطقه با استقبال روبهرو خواهد شد.
مردم برزیل تشنه اطلاعات عمومی در حوزه اسلام هستند
در بخش دیگری از این نشست، ناصر خزرجی که بهصورت آنلاین در برنامه حضور داشت، در سخنانی با اشاره به زندگی 30 ساله خود در کشور برزیل، گفت: ترجمه و انتشارات اسلامی ازجمله کارهایی بود که طی این سالها انجام شد، زیرا مردم در این کشور تشنه اطلاعات عمومی خصوصا در حوزه اسلام هستند.
وی ادامه داد: ترجمه متون اسلامی برای مردم این کشور با هدف آشنایی با دین اسلام و لزوم ترویج و تبلیغ آن به زبان بومی این کشور مهم بود و امروز این موسسه، ناشر اصلی کتابهای اهل بیت (ع) به زبان پرتغالی است.
این فعال حوزه نشر در عرصه بینالملل، با بیان اینکه بیش از 120 عنوان کتاب تاکنون ترجمه شده، اظهار کرد: حدود 50 عنوان از این آثار چاپ شده و هر روز کار خود را توسعه میدهیم. از سوی دیگر برزیل مثل بقیه کشورهای آمریکای جنوبی مسائل و مشکلات خاص خود را دارد و ما تلاش داریم با آثار مناسب فعالیت داشته باشیم.
خزرجی تاکید کرد: برزیل یک کشور تازه استقلال پیدا کرده است و استعمار آنها موجب شده که مشکلاتی همچون مسائل اقتصادی، تفاوت طبقات اجتماعی و فساد مالی سنگین در این منطقه بسیار زیاد باشد. بیش از 100 میلیون فقیر در آمریکای جنوبی وجود دارد.
وی با اشاره به اینکه مردم این کشور به شخصیتهای انقلاب اسلامی و مردم ایران علاقه زیادی دارند و دوست دارند درباره فرهنگ و تاریخ ایران بخوانند و ببینند، گفت: عامل سیاسی موضوع دیگری است که میتوانیم در کشورهای آمریکای جنوبی حضور داشته باشیم. این کشورها اگرچه ثروتمند هستند، اما توسط امریکا و کشورهای اروپایی به غارت میروند، به همین دلیل استقلال برای مردم این منطقه اهمیت زیادی دارد. در برزیل مردم فلسطین طرفداران زیادی دارند، زیرا شباهتهای زیادی بین خود و مردم این منطقه حس میکنند.
مدیر انتشارات «الرساله» برزیل از حوزه فرهنگی بهعنوان سومین عامل نزدیکی با کشورهای آمریکای لاتین نام برد و ادامه داد: مردم این کشورها از نظر فرهنگ با ایران خیلی نزدیک هستند و در حوزههای مختلف شباهتهای زیادی با خاورمیانه و ایران دارند.
خزرجی با بیان اینکه طبق آمار یونسکو، حدود 9 درصد مردم آمریکای لاتین بیسواد هستند، افزود: بخش زیادی از این درصد به برزیل اختصاص دارد، بهطوریکه دو سوم بیسوادها در این کشور هستند و به همین دلیل میزان مطالعه نیز در این منطقه بسیار پایین است. طبق آمار مرکز تحقیقات ترویج کتاب در آمریکای لاتین که موسسهای وابسته به یونسکو است، بیش از نیمی از ملت آمریکای لاتین اهل مطالعه نیستند و دوست ندارند کتاب مطالعه کنند.
وی همچنین فقر را یکی از دلایل این موضوع دانست و گفت: بیشتر مردم این کشورها وقت و فرصتی برای مطالعه ندارند، اما درعینحال بخش بیشتر کسانی که کتاب مطالعه میکنند، زنان هستند بهطوریکه 57 درصد جمعیت مطالعه کننده، زنان هستند. در آمریکای لاتین به تناسب نقاط مختلف، برخی بیشتر کتاب میخوانند، برخی روزنامه و برخی مجله، بهطوریکه در برزیل بیشتر کتاب میخوانند، 71 درصد مطالعه کنندگان روزنامه در پرو هستند و بیشتر مردم شیلی به مجله علاقه دارند.
این ناشر فعال در عرصه بینالملل، درباره موضوعات این کتابها نیز توضیح داد: مردم آمریکای لاتین خیلی مذهبی هستند و بیشتر کتابهایی که میخوانند شامل آثار مذهبی و دینی، افسانهها و داستانها، درسی و آموزشی، کودک و نوجوان و در نهایت ادبیات مثل شعر و داستان است.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط میکند
بینهایت علاقه به حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را دارم/ شخصیت افسانهای حسن صباح و ضرورت درک بیشتر از فرهنگ ایرانی
