اهمیت سیره نبوی مانند اهمیت تاریخ است | خانه کتاب و ادبیات ایران

18:27 - 1401/11/25 | بازدید 347

در رونمایی از کتاب «در سایه پیامبر(ص)» مطرح شد؛

اهمیت سیره نبوی مانند اهمیت تاریخ است

احمد خاتمی در رونمایی از کتاب «در سایه پیامبر(ص)» اهمیت سیره نبوی را مانند اهمیت تاریخ دانست و گفت: نوعی از تاریخ‌نگاری در سنت اسلامی، سیره‌نویسی است؛ سیره مفهومی عام و گسترده دارد و در خصوص زندگانی، رفتار رسول اکرم(ص) و... مطرح می‌شود. از این رو بخشی از تاریخ اسلام تکیه بر سیره نبوی دارد.

به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، کتاب «در سایه پیامبر(ص)» سه‌شنبه (بیست‌و‌پنجم بهمن ماه ۱۴۰۱) با حضور احمد خاتمی، علیرضا واسعی، علی اکبر اشعری و محمد محمدپور با همکاری دفتر نشر فرهنگ اسلامی در سرای کتاب خانه کتاب و ادبیات ایران رونمایی شد.

اهل قلم حقایق مندرج در سیره نبوی را به صوت زلال جاری به کام تشنگان اهل بیت(ع) بچشانند

در این نشست، احمد خاتمی با بیان اینکه کتاب «در سایه پیامبر(ص)» مجموعه مقالات تخصصی درباره سیره نبوی است، گفت: دفتر نشر فرهنگ اسلامی و محققان این مقالات با هدف انطباق ابعاد مختلف سیره رسول خدا با نیازهای اجتماعی امروز این مقالات را تدوین کردند و بر اساس این نیازها، سیره نبوی را بازنگری و بازنویسی کردند تا پاسخگوی نیاز جامعه و نسل جوان امروز باشند. نخستین جلد این کتاب امروز رونمایی و در اختیار منتقدان و علاقه‌مندان قرار خواهد گرفت. امیدوارم با نگاه محققان و نقادان، شرایط برای تدوین جلدهای دیگر این کتاب فراهم شود.

خاتمی، اهمیت سیره نبوی را مانند اهمیت تاریخ دانست و گفت: نوعی از تاریخ‌نگاری در سنت اسلامی، سیره‌نویسی است؛ سیره مفهومی عام و گسترده دارد و در خصوص زندگانی، رفتار رسول اکرم(ص) و... مطرح می‌شود. از این رو بخشی از تاریخ اسلام تکیه بر سیره نبوی دارد. تاریخ‌نویسان صدر اسلام، احوال و شرایط زندگی پیامبر(ص) را در قالب سیره نقل می‌کردند. توجه به سیره در تاریخ اسلام توجه به ثبت بخشی از زندگی پیامبر(ص) و اتفاقاتی بود که در صدر اسلام رخ داده بود. جامعه اسلام به این مباحث نیاز دارد و باید با دقت و موشکافانه این گزارش‌ها را بررسی کرد. طبیعی است که در طول تاریخ صدر اسلام، بیان سیره نبوی با نادرستی‌هایی همراه شده باشد؛ چرا که همواره جریان‌های فرهنگی از جمله سیره‌نویسی تحت تاثیر حوادث سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و.. در ادوار مختلف بوده و حاکمان و مسلطان جامعه با جریان‌های واقعی سیره نبوی و حوادث هماهنگی نداشتند و از طرف دیگر ممکن بود سیره‌نویسان تحت تاثیر نان و نام به تحریف پرداخته باشند. این شرایط، وظایف اهل علم را سنگین می‌کند و اهل قلم باید سره را از ناسره بشناسند و حقایق مندرج در سیره نبوی را به صورت زلال جاری به کام تشنگان اهل بیت(ع) بچشانند.

این محقق افزود: تدوین این کتاب باید از مدت‌ها پیش اتفاق می‌افتاد و خدا را شاکرم که مسئولان به تدوین این کتاب اقدام کردند تا مجموعه سیره‌پژوهی تحت عنوان «در سایه پیامبر(ص)» روانه بازار نشر شود. این کتاب و جلدهای بعدی آن که در آینده منتشر خواهند شد، مجموعه‌ای مستند از زندگی پیامبر(ص) است و امیدوارم محققان این قسمت از تاریخ اسلام را تکمیل کنند تا در آینده محل رجوع و استناد محققان قرار بگیرد. استقبال و اقبال مخاطبان و محققان به ما قوت قلب خواهد داد تا بتوانیم جلدهای بعدی این کتاب را منتشر کنیم و به دنبال آن به دفتر نشر فرهنگ اسلامی پیشنهاد می‌کنم این کتاب به زبان‌های عربی و انگلیسی نیز منتشر شود تا محققان خارج از کشور بتوانند از محتوای آن استفاده کنند.

خاتمی عنوان کرد: برای تدوین جلدهای بعدی این کتاب موضوع‌های مورد نیاز روز جامعه را اولویت‌بندی می‌کنیم و بر اساس آن مقاله‌ها را تدوین خواهیم کرد. درباره سیره نظامی پیامبر(ص) تاکنون مقاله‌ای نوشته نشده اما در این کتاب به این موضوع پرداخته شده است. به خانه کتاب و ادبیات ایران پیشنهاد می‌کنم با حضور سایر نویسندگان برگزاری این نشست را ادامه دهد تا هر نویسنده ابعاد مختلف مقاله خود را تفسیر کند.

یکی از نیازهای نویسندگان آشنایی با سیره پیامبر(ص) است

در ادامه، علی اکبر اشعری بیان کرد: حدود هشت سال پیش به این نتیجه رسیدیم که یکی از نیازهای جدی جامعه امروزی ما شناخت سیره و رفتار پیامبر(ص) است تا بر اساس دستور الهی این سیره به عنوان الگو مورد استفاده مردم قرار بگیرد. لازمه تحقق این هدف این بود که سیره به عنوان گفتمان در جامعه مطرح شود. در نتیجه جشنواره خاتم برای مخاطبان عمومی با هر گروه سنی، زبان، مذهب و قومیت راه اندازی شد و اکنون وارد هشت دوره خود شده است. در این جشنواره آثار با موضوع داستان و روایت داستانی با الهام از بینش، روش، کنش و منش پیامبر اکرم(ص) مورد بررسی و ارزیابی قرار خواهد گرفت. در خلال این جشنواره به این نتیجه رسیدیم که یکی از نیازهای نویسندگان آشنایی با سیره پیامبر(ص) است. از این رو این کتاب تدوین شد تا به سیره پیامبر(ص) بپردازد و در اختیار نویسندگان داستان کوتاه قرار بگیرد تا با آشنایی بهتری داستان بنویسند.

اشعری در پایان گفت: امیدوارم با کمک استادان و محققان، ابعاد دیگر سیره پیامبر(ص) بررسی شود تا در آینده دوره کاملی از سیره پیامبر(ص) در اختیار جامعه، نویسندگان و محققان قرار بگیرد. یکی از کارهای محققان رمزگشایی از رفتارها است تا به قواعد متناسب با نیاز جامعه برسند.

پرداختن به سیره پیامبر(ص) در همه عرصه ها از نو متولد می شود

محمد محمدپور از دیگر سخنرانان حاضر در این نشست گفت: اولین مکتوبات درباره پیامبر (ص) مغازی رسول الله نوشته «عروة بن زبیر» درباره سیره نظامی پیامبر(ص) است که امروزه بخش‌هایی از آن چاپ شده است. کتاب بعدی «سیره ابن اسحاق» است. این مکتوبات در زمانی نوشته شده‌اند که مسلمانان مشغول فتوحات بودند. بنابراین اولین کتاب‌ها درباره پیامبر(ص) با عنوان مغازی است. در عصر حاضر نیاز ما نوشتن سیره نظامی پیامبر(ص) نیست؛ نه اینکه ما به این سیره نیاز نداشته باشیم. طبیعتا همه فعالیت‌های پیامبر(ص) برای ما مسلمانان حجت است و با بازخوانی آن در عرصه‌های مختلف اجتماعی، تربیتی، نظامی و... می‌توانیم برداشت‌های متناسب با زمان خود را داشته باشیم. در مدت ویراستاری نشریه «سیره پژوهی اهل بیت(ع)» مقاله‌ای درباره سیره نظامی پیامبر(ص) ندیدم. با اینکه اولین مباحث درباره پیامبر(ص) به سیره نظامی اختصاص داشت اما در دوره فعلی این موضوع به حاشیه رفته است چرا که نیاز امروز ما بحث‌های تربیتی، فرهنگی و رویکردهای زیست اجتماعی مسلمانان است و این مباحث در مقاله‌ها و پژوهش‌ها پررنگ‌تر شده است.

این محقق ادامه داد: در کتاب «در سایه پیامبر(ص)» تنها یک مقاله به سیره نظامی پیامبر(ص) می‌پردازد و مابقی مقاله‌ها به مباحث اقتصادی، مدیریتی، مالی، تربیتی و.. اختصاص دارد. این امر نشان می‌دهد ضرورت پرداختن به سیره پیامبر(ص) در همه عرصه‌ها به جهت نیازهای آن زمان از نو متولد می‌شود و می‌توان متناسب با نیازهای روز برداشت‌های نو و جدیدی از آن داشت. یکی از دوازده مقاله این کتاب به موضوع «سیره پیامبر(ص) در برخورد با زنان» اختصاص دارد که موضوع روز جامعه امروز ما و دنیا است. اما همچنان کتاب‌هایی با عناوین نقشه‌های جنگی پیامبر(ص) و تاکتیک‌های جنگی پیامبر(ص) و.. نوشته می‌شوند. پرداختن به سیره نظامی و مغازی پیامبر(ص) اولین موضوع و دغدغه مسلمانان و جزو اولین مکتوبات بود.

محمد محمدپور در پایان گفت: سیره پیامبر(ص) تمام شدنی نیست و خوانشی است که هر روز متناسب با نیاز روز به‌روز می‌شود و برای کودکان، نوجوانان و جوانان مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ چرا که نیاز آنها تمام شدنی نیست و از نسلی به نسل دیگر این نیازها تغییر می‌کند و این تغییرات ما را با رویکردها، خوانش‌ها و برداشت‌های جدید از سیره آشنا می‌کند.

سیره مانند یک منبع عظیم معرفتی، دین‌شناسی و شریعتمداری مطرح می‌شود

در ادامه، علیرضا واسعی نویسنده مقاله «فلسفه سیره پژوهی در جهان معاصر» در کتاب «در سایه پیامبر(ص)» گفت: سیره مانند یک منبع عظیم معرفتی، دین‌شناسی و شریعتمداری مطرح می‌شود و کسانی که می‌خواهند دین‌شناس شوند و معارف دینی خود را غنی کنند و کسانی که می‌خواهند وارد شریعت شوند باید به سیره مراجعه کنند. اساس مقاله من نیز پرداخت به مشکلات سیره پژوهی است. به عبارت دیگر با چه رویکردی به سیره پژوهی وارد شویم تا از بهترین‌ها بهره ببریم. در این زمینه سه پارادوکس سیره پژوهی «بود و بود»، «بود و نمود» و «بود و خلود» را مطرح کردم.

وی ادامه داد: در پارادوکس«بود و بود» وقتی به زندگی پیامبر(ص) یا سیره ایشان و در نگاه کلان‌تر به زندگی پیشوایان معصوم نگاه می‌کنیم برای کشف روش یا نوع زندگی آنها می‌کوشیم. اما از یک امر مهم نمی‌توانیم چشم‌پوشی کنیم و آن وجود پارادوکس‌هایی است که در حیات پیشوایان معصوم و از جمله نبی اکرم(ص) وجود دارد. در زندگی پیامبر(ص) و دیگر پیشوایان معصوم پارادوکس‌هایی وجود دارد و عده‌ای از علما کوشیدند این پارادوکس‌ها را به نحوی حل کنند. مرحوم صدر در کتابی به این موضوع پرداخته و در آن کوشیده بیان کند هدف در زندگی ائمه بوده اما به اعتبار کارکردها و نقشی که هر کدام از ائمه در زندگی داشتند به شیوه‌های گوناگون عمل می‌کردند. در زندگی پیامبر(ص) جایی با بخشش عظیم و جایی با سخت‌گیری مواجه می‌شویم؛ یک پیامبر است و یک سیره دارد اما ما آن را متفاوت می‌یابیم. شهید مطهری در کتاب «سیری در سیره ائمه اطهار» می‌کوشد به این تفاوت‌های رفتاری پاسخ دهد.

واسعی همچنین گفت: سیره با رفتار عمومی متفاوت است اما برخی تصور می‌کنند سیره پرداختن به رفتارهای ریز و درشت یک فرد است اما سیره، رفتارهای مبتنی بر یک مبنا است. طبق تعریف شهید مطهری، سیره حاکی از نوعی از رفتار است. بنابراین سیره پیامبر(ص) به آن دسته از رفتارهای برآمده از بنیادهای فکری، عقیدتی یا پیوندهای آسمانی گفته می‌شود.

وی به تناقض «بود و نمود» اشاره کرد و گفت: رفتار پیامبر(ص) و پیشوایان معصوم برای ما الگو است، این رفتار از سوی راویان به ما رسیده است. راویان تصویری از آنچه بود را به ما نمودند اما نه همه آنچه که بود را به ما نمودند و نه همه آنچه که نمودند منطبق با بودها بود. در این جا به فراوانی تناقض پیدا می‌شود. در این ناتصویرگرایی یا برساخت‌گرایی، انگیزه‌های فراوانی از جمله جهل و تعصب، مذهب، سیاست و... وجود دارد و موجب می‌شود نمودها با بودها در تعارض باشند. آنچه ما امروزه در متون در اختیار داریم مجموعه‌ای از نمودهایی است که با بودها فاصله بسیار زیادی دارد. در حوزه جنگ‌ها، رفتارهای اخلاقی، خانوادگی، سیاسی، تعاملات اجتماعی و... پیامبر(ص) با گزارش‌های به شدت متفاوت و متناقضی روبه رو هستیم. این تناقض کار سیره پژوهی را با مشکل مواجه می‌کند.

این محقق با اشاره به تناقض «بود و خلود» گفت: باور ما این است که آنچه از نبی اکرم(ص) و پیشوایان معصوم ما سر زد، برای همیشه الگوی زیست متعالی است. کار پیامبر(ص) و سیره ائمه تمام نشده و برای همیشه الگویی است که مسلمانان و شیعیان باید آن را مدنظر قرار دهند و از آن پیروی کنند. اما در عرصه عمل با تناقض روبه رو می‌شویم. گاهی این تناقضات چون برای دنیای امروز ما امکان تحقق ندارد، ایجاد می‌شوند. شهید مطهری در کتاب «اسلام و مقتضیات زمان» از این تناقضات یاد می‌کند و کوشیده پاره‌ای از مسائل را در این کتاب حل کند.

گزارش تصویری