برگزیدگان جایزه جلال آل‌احمد 400 میلیون تومان دریافت می‎‌کنند/ «آرمان فلسطین» بخش ویژه شانزدهمین دوره این جایزه | خانه کتاب و ادبیات ایران

08:36 - 1402/10/03 | بازدید 708

در نشست خبری «شانزدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل احمد» مطرح شد؛

برگزیدگان جایزه جلال آل‌احمد 400 میلیون تومان دریافت می‎‌کنند/ «آرمان فلسطین» بخش ویژه شانزدهمین دوره این جایزه

علی رمضانی گفت: برگزیدگان شانزدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل احمد 400 میلیون تومان و شایستگان تقدیر 100 میلیون تومان دریافت می‌کنند.

به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، نشست خبری «شانزدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد» یک‌شنبه (سوم دی ماه ۱۴۰۲) با حضور علی رمضانی (مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران)، گلعلی بابایی (دبیر علمی جایزه)، حامد محقق(معاون شعر و ادبیات داستانی خانه کتاب و ادبیات ایران) و اصحاب رسانه در سرای کتاب برگزار شد.

رونق ادبیات داستانی؛ هدف اصلی جایزه جلال آل احمد

در ابتدای این نشست، علی رمضانی با بیان اینکه اعضای هیئت علمی، دبیر علمی، داوران و همه دست اندرکاران برگزاری شانزدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد، گروه بزرگی از اهالی ادبیات هستند، گفت: این گروه بزرگ از لحظه انتشار فراخوان تا اختتامیه دوره شانزدهم این جایزه که چهارشنبه (ششم دی ماه 1402) ساعت 18 در تالار وحدت برگزار می‌شود، شرایط برگزاری این رویداد را فراهم کردند. هدف پایه‌گذاران این جایزه ادبی رونق ادبیات داستانی است و برگزاری این جایزه بخشی از این اتفاق را رقم می‌زند. مساله آموزش و تولید نیازمند پیگیری است و خانه کتاب و ادبیات ایران در این حوزه مسئولیت دارد. در این راستا از ظرفیت‌های استانی برای برگزاری دوره‌های آموزشی «آل جلال» استفاده شده است.

وی همچنین با اشاره به آمار نشر کشور در حوزه ادبیات بیان کرد: ادبیات در آئینه آمار کشور آنچه به قید کتابت کشیده می‌شود به عنوان پر عنوان‌ترین، پرشمارگان‌ترین، پرخواننده‌ترین و پر امانت‌ترین رده‌ها در مجموعه رده‌های منتشر شده در کشور است. همچنین این رده به عنوان پرفروش‌ترین و پر استقبال‌ترین رده از سوی مردم در رخدادهای مختلف کتابی در حوزه تالیف و ترجمه است.

رمضانی با اشاره به این موضوع که شانزدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل احمد با صد سالگی تولد جلال آل‌احمد همزمان شده است، ادامه داد: به مناسبت صد سالگی تولد جلال آل‌احمد برنامه‌های مختلفی تدارک دیده شده که تعدادی از آنها برگزار شده است و مابقی نیز برگزار خواهند شد. یازدهم آذر ماه 1402 در شهر طالقان؛ زادگاه جلال نشستی با حضور نویسندگان این شهر برگزار کردیم که در نوع خود جالب توجه بود. اجتماع برگزیدگان جایزه جلال و نویسندگان پیش از اختتامیه این جایزه برگزار می‌شود. برگزاری جایزه ادبی جلال در هر دوره‌ای برای ما یک ارمغان به همراه دارد. ارمغان دوره گذشته این جایزه، هفتاد سالگی انتشار کتاب «غرب‌زدگی» بود که به مفاهیم آن در فضای روز کشور نیاز داشتیم. این دوره نیز دبیرخانه جایزه به مناسبت اتفاقات این روزهای غزه به کتاب «سفر به ولایت عزرائیل» توجه کرده و نشست‌هایی برای آن تدارک دیده است.

از همه ظرفیت‌ها برای این جایزه و آثار برگزیده استفاده می‌کنیم

مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران در بخش دیگری از سخنان خود درباره چرایی سفر جلال آل‌احمد به اسرائیل چنین توضیح داد: جلال آل‌احمد به دعوت خود اسرائیلی‌ها به این سرزمین سفر کرد. او در کتاب «سفر به ولایت عزرائیل» به آپارتاید و نژادپرستی رژیم صهیونیستی اعتراض کرد. این اثر در انتشارات رواق نیز منتشر شد و واکنش مقام معظم رهبری (مدظله العالی) را نیز در پی داشت. جلال درباره مساله فلسطین و اسرائیل برای جامعه امروز ما حرف دارد و با روشنفکری خود در مقابل رویکردی که دنیا با سکوت آن را پی گرفته به این موضوع توجه کرده است. امیدوارم با خواندن آثار او و آثار برگزیدگان دوره‌های مختلف این جایزه به خوانده شدن ادبیات در جامعه کمک کنیم.

وی ادامه داد: اگر فرآیند جایزه ادبی جلال، دوره‌های برگزار شده، اعضای هیئت علمی، گوشواره آموزشی «دوره آموزشی آل جلال» و... را طی سه سال گذشته مرور کنید می‌بینید که ما تلاش می‌کنیم از همه ظرفیت‌های خانه کتاب و ادبیات ایران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و ظرفیت‌های عمومی برای شناساندن این جایزه، برگزیدگان و آثار برگزیده استفاده کنیم. در همین زمینه دوره‌های آموزش داستان نویسی «آل جلال» در استان‌ها برگزار شده است؛ این دوره‌ها و در تهران ادامه خواهند داشت. همچنین نشست‌هایی درباره آثار جلال و کتاب‌های برگزیده این جایزه در دوره‌های گذشته از تلویزیون اینترنتی کتاب و در برنامه‌های مشترک با شبکه‌های مختلف سیما برگزار شده که نشان دهنده تلاش ما برای به سرزبان انداختن جایزه ادبی جلال، توجه دادن عموم مردم به ادبیات و ارتقاء جایگاه این جایزه است.

رمضانی اضافه کرد: مطابق آیین‌نامه در جلسه انتخاب نهایی به همراه سه داور در هر رشته یک نفر به عنوان نماینده اعضای هیئت علمی و دبیر علمی به جلسه نهایی اضافه می‌شود. آثاری که به مرحله نهایی توسط داوران رسیده است در جلسه‌ای با حضور نماینده اعضای هیئت علمی و دبیر علمی مورد بحث و گفت‌وگو قرار می‌گیرد. نماینده هیئت علمی، دبیر علمی و هر کدام از داوران نیز تنها یک رای دارند. بنابراین اثری که حائز اکثریت آرا از بین این 5 نفر شود به عنوان برگزیده معرفی می‌شود. این موضوع مربوط به این دوره از جایزه نیست بلکه در ادوار گذشته نیز اینگونه بود.

«مستندنگاری» یکی از چهار موضوع اصلی جایزه ادبی جلال است

مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران درباره بخش «مستندنگاری» جایزه ادبی جلال نیز چنین توضیح داد: در جلسه‌ای که با حضور قریب به بیست نفر از نویسندگان و منتقدان ادبی کشور پیش از انتصاب اعضای هیئت علمی برگزار شده بود نیز موضوع مستندنگاری مطرح شد. حجم آثار ارسالی در این بخش قابل توجه است. در دوره‌های گذشته در اساس‌نامه اولیه این جایزه از عبارت «تاریخ‌نگاری» استفاده شده و بعدها به «مستندنگاری» تغییر پیدا کرده است. این تغییرات که مبتنی بر آثار منتشره آن موضوعات است، تغییرات معمولی هستند که به نظر اهالی ادبیات در کشور نیازمند بررسی دقیق‌تر در معاونت شعر و ادبیات داستانی خانه کتاب و ادبیات ایران است تا پیشنهادهای بهتری برای شورای عالی انقلاب فرهنگی آماده کنیم. در تفکیک مساله «مستندنگاری» بین نویسندگان و متخصصان اجماع نظر وجود ندارد. اگر به اجماع نظری برسیم که به برجسته شدن گونه مستندنگاری در کشور ما کمک کند بعد از بررسی و رسیدن به پیشنهادهای مناسب آنها را اعلام می‌کنیم. طی سال‌های گذشته مستندنگاری در کشور ما مورد توجه قرار گرفته و حتی از صِرف پرداختن به موضوعات مهمی مانند دفاع مقدس خارج شده و به «مستندنگاری ورزشی» هم رسیده است.

وی ادامه داد: موضوع «مستندنگاری» یکی از چهار موضوع اصلی جایزه ادبی جلال است که در هر دوره از میان آثار ارسالی در این بخش یک کتاب به عنوان برگزیده یا شایسته تقدیر معرفی می‌شود. کسی موضوع مستندنگاری را به یاد نمی‌آورد مگر اینکه از گلعلی بابایی به عنوان یکی از برجسته‌ترین مستندنگاران کشور یاد کند. در بین داوران مشهود شد که بودن گلعلی بابایی در حوزه ادبیات و دیدن آثار مختلف، توانایی داوری، تشخیص، تمیز و بیان نکات فنی در حوزه‌های دیگر را هم فراهم کرده است. متخصصان حوزه مستندنگاری نیز قراری پیدا کردند که به این حوزه هم به اندازه یک شانزدهم ادوار جایزه جلال آل احمد پرداخته شده است.

رمضانی با بیان اینکه برگزیدگان جایزه ادبی جلال، جشنواره بین‌المللی شعر فجر و جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران هم‌رده هستند و در جایزه کتاب سال مجددا داوری نمی‌شوند، گفت: برگزیدگان این جایزه نیز در اختتامیه جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران لوح خود را از دستان رئیس جمهوری دریافت می‌کنند. نمی‌توانیم این موضوع را فراموش کنیم که برگزیده یا شایسته تقدیر شدن یک اثر در جایزه ادبی جلال برای طرح آن اثر برای نقد، بررسی و رونمایی بی تاثیر خواهد بود و نباید از تاثیر این جایزه غافل شویم. شما خبرنگاران از امروز که نامزدهای شانزدهمین دوره جایزه ادبی جلال معرفی می‌شوند تا مدتی که خودتان صلاح می‌دانید آثار انتخابی متخصصان، داوران و اهالی ادبیات را در صدر توجهات نگه دارید تا در افزایش اثرگذاری این جایزه سهیم باشید.

اختتامیه شانزدهمین دوره جایزه جلال آل احمد ششم دی ماه برگزار می‌شود

مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران در بخش دیگری از سخنان خود درباره زمان برگزاری جایزه ادبی جلال گفت: با نگاه به سیر برگزاری این جایزه طی سه دوره گذشته می‌بینیم که تلاش شد به تاریخ برگزاری این جایزه طبق اساس‌نامه برسیم. اختتامیه چهاردهمین جایزه ادبی جلال 12 بهمن ماه، اختتامیه دوره پانزدهم 24 دی ماه برگزار شد و اختتامیه دوره شانزدهم نیز ششم دی ماه برگزار می‌شود. تلاش ما این بود که داوران تحت فشار زمان قرار نگیرند و کیفیت داوری‌ها متاثر از زمان نباشد.

او با اشاره به جایگاه جایزه ادبی جلال عنوان کرد: ستاد خبری شانزدهمین دوره جایزه ادبی جلال با فارسی‌زبانان غیر ایرانی درباره این جایزه گفت‌وگو کرد که در رسانه‌ها منتشر شده است. اهالی ادبیات کشورهای فارسی زبان از جایزه جلال آل احمد به عنوان نوبل ادبیات فارسی یاد می‌کنند. آنها به این جایزه اینگونه نگاه می‌کنند. بردن آثار برگزیده و نویسندگان آنها به نمایشگاه‌های بین‌المللی کتاب و... مجموعه تلاش‌هایی است که به دیده شدن بیشتر جایزه کمک می‌کند. انتخاب متخصصان لزوما معادل انتخاب عموم مردم نیست. وقتی کتابی از سوی داوران به لحاظ فنی، زبانی، موضوعی، محتوایی، مفهومی و... بررسی و انتخاب می‌شود ممکن است آن کتاب مورد اقبال مردم یا حتی ناشران قرار نگیرد. خانه کتاب و ادبیات ایران به عنوان برگزار کننده جایزه ادبی جلال، جشنواره بین‎المللی شعر فجر و جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران در تلاش است تا برگزیدگان این جوایز به عضویت بنیاد ملی نخبگان درآیند. همچنین کتاب‌های برگزیده این جوایز از سوی معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی خریداری می‌شود.

رمضانی به گزارش بخش مجازی سی‌وچهارمین نمایشگاه‌ بین‌المللی کتاب تهران اشاره کرد و گفت: نسخه تفصیلی گزارش تکتا؛ تصویر کتاب ایران به زودی منتشر می‌شود. ذائقه عمومی مردم را می‌توانید در این گزارش ببینید. تغییر ذائقه هم یک شبه ممکن نیست. بار اصلی تبلیغ و ترویج کتاب بر عهده ناشر و نویسنده است. اگر آنها برای معرفی آثار خود تلاش نکنند مجموعه تلاش‌های نهادهای مختلف تاثیر کمتری خواهد داشت.

هیچ محدودیتی در تامین جوایز این جایزه نداریم

مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران ادامه داد: خواهش ما از داوران این است که با سخت‌گیری‌هایی که بخواهند یک شاهکاری ادبی انتخاب کنند مواجه نباشیم. اگر کتابی دارای ویژگی‌های فنی، محتوایی و آیین‌نامه‌ای است آن را شایسته عنوان برگزیده کنند تا به جامعه نویسندگان پیام مثبت داده شود که آثارشان دیده شده و به ارتقاء آثار کمک کنند. در سه دوره گذشته تنها خواهش ما از داوران این بوده که ما هیچ محدودیتی در تامین جوایز این جایزه نداریم و آمادگی داریم اگر در همه رشته‌ها برگزیده انتخاب شود جوایز آنها را پرداخت کنیم. لذا داوران تصمیم می‌گیرند اثر برگزیده یا شایسته تقدیر داشته باشند یا خیر. ما از داوران، سلامت، فنی بودن و رعایت موازین آیین‌نامه‌ای این جایزه دفاع می‌کنیم. پشتیبان اعضای هیئت علمی و داوران آن نیز هستیم اما مداخله‌ای در انتخاب برگزیدگان نداریم.

علی رمضانی در پایان به مبلغ جوایز برگزیدگان و شایستگان تقدیر شانزدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل احمد اشاره کرد و گفت: در دوره گذشته برگزیدگان 250 میلیون تومان دریافت کردند اما امسال این جایزه به 400 میلیون تومان رسیده است. شایستگان تقدیر نیز در دوره گذشته 50 میلیون تومان دریافت می‌کردند که مبلغ این جایزه در این دوره به 100 میلیون تومان رسیده است.

بررسی حدود 40 هزار عنوان کتاب در 16 دوره جایزه جلال

در ادامه حامد محقق درباره روند اجرایی شانزدهمین دوره جایزه ادبی جلال توضیح داد و گفت: معاونت شعر و ادبیات داستانی خانه کتاب و ادبیات ایران به عنوان دبیرخانه جایزه ادبی جلال از اوایل تیر ماه 1402 فعالیت خود را به صورت جدی آغاز کرد و فراخوان این جایزه در مهر ماه منتشر و آثار زیادی دریافت، تفکیک و طبقه‌بندی شد. به این دوره از جایزه در مجموع دو هزار و 889 عنوان کتاب در حوزه «داستان بلند و رمان» 1470 عنوان کتاب، «مجموعه داستان کوتاه» 443 عنوان کتاب ، «مستندنگاری» 893 عنوان کتاب و «نقد ادبی» 83 عنوان کتاب به دبیر خانه ارسال شد.

وی ادامه داد: حدود 40 هزار عنوان کتاب طی شانزده دوره برگزاری جایزه ادبی جلال به دبیرخانه جایزه رسید و بررسی شد. با برگزاری پانزده دوره این جایزه 113 نفر به عنوان برگزیده معرفی شدند. هدایت الله بهبودی در سه دوره این جایزه و محمدعلی گودینی و محمدرضا توکلی صابری در دو دوره این جایزه به عنوان برگزیده معرفی شدند. سه ناشر شهرستانی و دو نویسنده غیر تهرانی به عنوان نامزد شانزدهمین دوره جایزه ادبی جلال شناخته شدند. نامزدهای این دوره از جایزه 28 تا 62 سال سن دارند. همچنین سه نویسنده نوقلم و چهار استاد دانشگاه در این جایزه نامزد شدند. پنج نفر از داوران این جایزه از نویسندگان و منتقدان غیر تهرانی هستند.

محقق در بخش دیگری از سخنان خود درباره دوره نویسندگی «آل جلال» چنین توضیح داد: دبیرخانه جایزه ادبی جلال آل احمد دوره نویسندگی «آل جلال» را در قالب 33 کارگاه با حضور 360 نفر در 11 استان کشور برگزار کرده است. تاکنون 250 نفر در دوره نویسندگی «آل جلال» ثبت نام کردند و از این تعداد صد نفر برای این دوره دعوت می‌شوند. افتتاح این دوره همزمان با اختتامیه شانزدهمین دوره جایزه ادبی جلال است که ادب‌جویان طی سه روز از حضور استادان بهره‌مند می‌شوند و کار خود را با گذراندن دوره‌های تخصصی‌تر ادامه می‌دهند.

معاون شعر و ادبیات داستانی خانه کتاب و ادبیات ایران به مقایسه تعداد آثار ارسالی این دوره از جایزه ادبی جلال و دوره گذشته پرداخت و بیان کرد: در دوره شانزدهم در بخش «داستان بلند و رمان» هزار و 470 اثر ارسال شده که در مقایسه با دوره پانزدهم با هزار و 508 عنوان کتاب ارسال شده 0.03 درصد کاهش داشته است. در دوره شانزدهم در بخش «مجموعه داستان کوتاه» 443 اثر دریافت شد که در مقایسه با 401 اثر دریافت شده در دوره پانزدهم 42 اثر افزایش داشته است. در بخش «مستندنگاری» نیز در دوره شانزدهم 893 اثر دریافت شد که نسبت به دوره گذشته با 690 اثر 203اثر افزایش داشته است. در بخش «نقد ادبی» در دوره شانزدهم 83 اثر دریافت شد که نسبت به دوره گذشته با 77 اثر 6 اثر افزایش پیدا کرد.

دخل و تصرفی در آثار انتخابی صورت نمی‌گیرد

در ادامه این نشست گلعلی بابایی بیان کرد: وقتی پیشنهاد دبیری علمی جایزه ادبی جلال به من داده شد راغب به پذیرشش نبودم. چون می‌دانستم کار سختی است و باید تلاش مضاعفی برای آن صرف کنم. مهمترین موضوعی که باید روی آن تکیه داشته باشیم حق‌الناسی است که به گردن انسان می‌افتد. بار اصلی تفکیک آثار به‌عهده دبیرخانه است که آثار را در چهار بخش تفکیک کردند و از 16 آبان ماه 1402 کار داوری را شروع کردیم. تعداد آثار ارسال شده در بخش «نقد ادبی» 83 اثر بود که در 3 جلسه و نهایتاً با حضور هیئت علمی در چهار جلسه کار داوری‌های آن انجام شد. اما پر زحمت‌ترین بخش «مجموعه داستان کوتاه»، «داستان بلند و رمان» و «مستندنگاری» بود که ساعت‌های زیادی از وقت داوران صرف بررسی آثار این بخش‌ها شد تا به نامزدهای نهایی برسیم. حتی در روزهای تعطیل و جمعه‌ها کار داوری آثار ادامه داشت. تمام فکر و تمرکز ما بر این بود که در موعد مقرر و در آذر ماه کار داوری به پایان برسد. اما با توجه به تعداد آثار ارسالی، این کار میسر نشد و اختتامیه این جایزه به ششم دی ماه 1402 رسید. در برخی رشته‌ها وضعیت رقابت نزدیک بود و تصمیم‌گیری بسیار مشکل بود. تمام دغدغه ما این بود که آنچه حق و شایسته است رقم بخورد.

دبیر علمی شانزدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل احمد درباره بخش ویژه و بخش جنبی این جایزه توضیح داد و گفت: با توجه به اتفاقاتی که این روزها از سوی رژیم غاصب اسرائیل در فلسطین رخ داده است ما بخش ویژه این جایزه را به موضوع «آرمان فلسطین» اختصاص دادیم. دبیرخانه جایزه آثار چاپ و منتشر شده با موضوع فلسطین طی سال‌های گذشته را جمع ‌آوری کرد. «ویراستاری» بخش جنبی این جایزه است چرا که یکی از اهداف جایزه ادبی جلال آل احمد پاسداشت زبان فارسی است و چه چیزی با ارزش‌تر از اینکه ویراستاران کتاب‌ها به لحاظ ویرایشی ارزیابی کنند.

بابایی درباره حضور اعضای هیئت علمی در جلسه نهایی داوران توضیح داد و گفت: آثار تا قبل از جلسه نهایی توسط سه داور که تصمیم گیر هستند ارزیابی می‌شوند. در جلسه پایانی دو رای دیگر یعنی آرای عضو هیئت علمی و دبیرعلمی نیز اضافه می‌شود. در این صورت ممکن است آن دو داور به اثری به عنوان برگزیده یا شایسته تقدیر رأی داده باشند که در نهایت چون آراء دیگر به آن اضافه شده آن اثر انتخابی ممکن است رای نیاورد.

وی با اشاره به کیفیت آثار ارسالی به این دوره از جایزه ادبی جلال آل احمد بیان کرد: آثار به لحاظ کمی در بخش «داستان بلند و رمان» و «مجموعه داستان کوتاه» قابل توجه بود. ما قول می‌دهیم در این بخش‌ها اثر برگزیده داشته باشیم. یکی از شروط اولیه ما به داوران این بود که در بخش‌های مختلف برگزیده و شایسته تقدیر معرفی کنیم. جایزه ادبی جلال آل احمد به دستورالعمل‌های مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی پایبند است و مقید است که طبق آن عمل کند. من به عنوان دبیرعلمی کار خارق العاده‌ای نمی‌توانم انجام دهم. تلاشم بر این بود که بعد از پایان جایزه، حرف و حدیثی متوجه من و اعضای هیئت داوران نباشد. بنابراین جایزه طبق دستورالعمل‌ها برگزار می‌شود و من نمی‌توانم کاری خارج از آن انجام دهم.

در پایان این نشست نامزدهای شانزدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل احمد معرفی شدند.