سیداحمد میرزاده مطرح کرد؛
عدم تناسب وزن و محتوا از آسیبهای شعر کودک است
سیداحمد میرزاده در کارگاه آموزشی «آسیبشناسی شعر کودک و نوجوان» عدم تناسب وزن و محتوا را به عنوان یکی از آسیبهای شعر کودک نام و گفت: معمولاً عدم شناخت وزنهای مختلف و کلیشه تکرار یک وزن در همه آثار باعث ایجاد این آسیب میشود. مثلاً وزن شاد و ریتمیک با محتوای غمگین نمیخواند. وزن باید با محتوا همخوانی داشته باشد و این مساله مهمی است.
به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، کارگاه «آسیبشناسی شعر کودک و نوجوان» در حاشیه برگزاری محفل شعر کودک و نوجوان هجدهمین جشنواره بینالمللی شعرفجر در شیراز دوشنبه (۹ بهمن ۱۴۰۲) با حضور سید احمد میرزاده برگزار شد. او در این کارگاه با شعرخوانی از کتب مختلف بصورت ملموس و کاربردی به آسیبهای رایج در شعر کودک و نوجوان و راهکارهای رفع آن پرداخت.
وی که علاوه بر درخشش در جشنوارههای مختلف و مسئولیت داوری و فعالیت در انتشارات آستان قدس حدود سی کتاب پرطرفدار در کارنامه حرفهای خود دارد، تاکید کرد: چون درباره ادبیات کودک صحبت میکنیم و معمولاً شناخت درست و تعریف مشخصی از کودک نداریم، همیشه گیر میکنیم که چطور اثر را با مخاطب گره بزنیم؟ در این شرایط چارهای جز انطباق با سلیقه پیشکسوتان نبوده و باید معیارهای بلاغی را با پسند مخاطب تطبیق دهیم.
مخاطب شناسی یکی از مسائل شعر کودک
میرزاده گفت: معیارهای ما برای ارزیابی در شعر کودک به قاطعیت شعر بزرگسال نیست از این رو بیشتر مراجعه میکنیم به کسانی که موفق بودند و طبق معیار آنها پیش میرویم. یکی از مسائل شعر کودک بحث مخاطب شناسی است که جای کار زیادی دارد.
وی تسلط به دستور زبان و نقش کلمات و ادبیات و وزن و قافیه را برای سرودن شعر کودک ضروری دانست و به مسئله شعر محاوره اشاره کرد و ادامه داد: در یک دوره زمانی اساتید و بزرگان با شعر محاوره کاملاً مخالف بودند. بعد از مدتی شعر محاوره بیشتر رایج شد و استدلال کردند که این نوع اشعار برای مخاطب کودکی که سواد ندارد و بقیه برای او میخوانند اشکالی ایجاد نمیکند.
میرزاده ادامه داد: من در مقام رد کامل این نوع اشعار نیستم اما لازم است توجه داشته باشیم با شعر محاوره شب و روز روی لهجه تهرانی تبلیغ میشود در حالی که گویشهای محلی به مراتب خیلی غنیتر هستند. همچنین اشعار محاوره برای کودکان دوزبانه هم مشکل ایجاد میکند.
نویسنده کتاب «در هفت آینه: نقد و بررسی کتاب های نظری شعر کودک و نوجوان در ایران» اشکال دیگر شعر محاوره را به این شرح بیان کرد: این نوع اشعار اشکالی هم برای خود شاعر پیش میآورد، مخصوصاً وقتی در ابتدای راه باشیم ما را گول میزند. فکر میکنیم شعر خوبی گفتیم. محاوره پوشش عیبهای زبانی و خطاهای موسیقایی کار ما میشود. پیشنهاد میکنم حداقل وقتی به شعر مسلط شدید بعد اشعار محاورهای را امتحان کنید که به خطای وزن در همه اشعار دچار نشوید.
میرزاده در ادامه این کارگاه آموزشی از عدم تناسب وزن و محتوا به عنوان یکی از آسیبهای شعر کودک یاد کرد و گفت: معمولاً عدم شناخت وزنهای مختلف و کلیشه تکرار یک وزن در همه آثار باعث ایجاد این آسیب میشود. مثلاً وزن شاد و ریتمیک با محتوای غمگین نمیخواند. وزن باید با محتوا همخوانی داشته باشد و این مساله مهمی است.
وی با اشاره به اهمیت وجه موسیقایی اشعار حوزه کودک تاکید کرد: قافیههای جدید و کمتر کار شده میتواند جذابیت اثر را بالا ببرد. لذت نو بودن قافیه ممکن است اشکالات ریز کار را هم بپوشاند. مثلاً بخاطر بسپارید که خنثیترین قافیهها به آ ختم میشوند. قافیه کردن فعلهایی که هم ریشه نیستند هم متداول است ولی عیب قافیه محسوب میشود. زیبایی قافیههای دیگر را ندارد. وقتی مخاطب شما کودک است وزن و قافیه را به راحتی فراموش نکنید که کمبود موسیقیایی پیش بیاید. وقتی وزن شعر بلند شد سعی کنید شعر حتی ردیف هم داشته باشد. در این صورت شعر جاندارتر میشود. هرچه گروه سنی پایینتر میآید حساسیت ارتباط گیری هم بیشتر میشود.
میرزاده دو وزنه شدن اثر را مخصوصاً اگر ابتدای شعر باشد، ایرادی به دانست و گفت: این صنعت شعری خیلی کم کاربرد است. در شعر کودک با شعری که از اول تا آخر دو وزنه باشد ندیدم.
موسیقی شعر فقط به وزن و قافیه نیست
شاعر مجموعه «با کبوترهای گنبد» در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به این نکته که موسیقی شعر را نباید فقط در وزن و قافیه دید، گفت: البته موسیقی شعر کودک فقط به وزن و قافیه نیست. در گروههای سنی پایین نام آواها هم خیلی مهم هستند. مثل «تق تق تق، تاپ تاپ تاپ، دام دام دام» شعر را قشنگ میکند خیلی از زیباییهای شعر آقای رحماندوست و سایر شاعران شعر کودکانه از این بابت است.
وی ادامه داد: از جناسها هم میشود خیلی ظریف استفاده کرد. در شعر نوجوان یک نکاتی تفاوت دارد باتوجه به ویژگیهای نوجوانی این تفاوتها خود را نشان میدهند. مثلاً مسئله ژست بزرگسالانه که نیاز نوجوانان است میتواند توجیه خیلی از مسائل فرمی شعر نوجوان باشد. قالب شعر نیمایی در اشعار نوجوان خیلی زیاد شده البته پیچیدگیهای تخیل شعر نیمایی بزرگسال را ندارد ولی ژست بزرگسال دارد و مخاطب نوجوان را به خوبی جذب میکند. در این نوع قالبها معمولاً با راهکارهایی مثل واج آرایی جای خالی قافیه و موسیقی را به خوبی پرمیکنند.
میرزاده به ضرورت استفاده از تنوع قالبها در شعر کودک هم اشاره کرد و گفت: در شعر کودک و نوجوان ما گرایش زیادی به قالب چهارپاره بوده و هست. اخیراً در آثار نوجوان شاهد گرایش به شعر سپید هم هستیم. در این مجال کاری به مخالفان و موافقان این گرایشها ندارم ولی معتقدم شعر کودک به خاطر کوتاه بودن وزن این امکان را دارد که بیش از شعر بزرگسال تنوع قالب داشته باشد. باید به این ظرفیت بیشتر توجه کنیم.
وی انواع و اقسام قالبهای سه پاره و غزل و رباعی و پنج پاره را از قالبهای بدیع شعر کودک برشمرد و چند نمونه شعر با این قالبها قرائت کرد و ادامه داد: استفاده زیاد از قالب چهارپاره را آسیب نمیدانم اما این تنوع قالبها جای استفاده بیشتر دارد.
این شاعر همچنین به لزوم تصویرسازی با آرایههای ادبی در شعر کودک تاکید کرد و گفت: در شعر کودک استفاده از تشبیه کمک میکند تصویر به مخاطب بدهیم. البته تزاحم تصویر و تشبیههای زیادی و پشت سرهم آسیب ایجاد میکند. اگر شاعر بتواند یک تشبیه و تصویر را در شعر پرورش بدهد کار قویتری تولید میشود.
وی در پایان به ویژگیهای نسل جدید اشاره داشت و گفت: ما در تولیدات خود ناگزیریم که متوجه سرعت تغییرات مخاطب باشیم. بچهها بعد از کرونا زودتر از قبل در فضای مجازی وارد شدند. ورود زودهنگامشان مسائل جدیدی برای نسل جدید ایجاد کرده که شاعر کودک هم نمیتواند به آن بی اعتنا باشد.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط میکند
بینهایت علاقه به حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را دارم/ شخصیت افسانهای حسن صباح و ضرورت درک بیشتر از فرهنگ ایرانی
