- 1393/07/19 | بازدید 55

کتاب‌هایی که اطمینان و امنیت می‌آفرینند / اکرم دشتبان

سیزدهم مهر، روز نیروی انتظامی نام گرفته و کتاب هفته به این مناسبت نگاهی دارد به تلاش اهل قلم برای ثبت آنچه به صورت اختصاصی مربوط به این نیروست و در بازار کتاب ایران دیده شده ‌است. بیشتر کتاب‌هایی که از آغاز سال جاری در این باره منتشر شده‌اند، به مجموعه قوانین و مقررات و مباحث نظری در این زمینه اختصاص دارند که از این مجموعه می‌توان به «درآمدی بر امنیت انتظامی» نوشته رضا کلهر و چاپ سازمان تحقیقات و مطالعات نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران اشاره کرد.

اما در میان کتاب‌هایی که در سال‌های گذشته منتشر شده‌اند، جنبه‌های عام‌تری از معرفی نیروی انتظامی دیده می‌شوند که بر جنبه‌های تاریخی هم تکیه دارند؛ مانند «راهبانی در ایران: نگاهی گذرا به نظارت انتظامی بر امنیت و ایمنی راه‌ها» نوشته حسن‌رضا رفیعی و چاپ دانشگاه علوم انتظامی ناجا که بخش‌هایی از آن به چگونگی فعالیت پلیس راه نوین از آغاز تا سال 1389 شمسی اختصاص دارد. از کتاب‌های دیگر «داستان دوستان: خاطراتی از پرسنل نیروی انتظامی استان قزوین» نوشته احمد اشرفی، «سماع سرخ سیب: زندگینامه شهدای فرماندهی انتظامی استان یزد»، «حدیث وصال: زندگی، خاطرات و وصیت‌نامه شهدای نیروی انتظامی استان خوزستان» و... هستند که به نظر می‌رسد تالیف و انتشار این کتاب‌ها به‌ویژه با توجه به دامنه‌های کنونی فعالیت‌های نیروی انتظامی در حراست از امنیت کشور، در بازار کتاب بسیار تاثیرگذار خواهند بود؛ اما عناوین این آثار اندک و جای خالی آنها مشهود است.

روایت‌های تاریخی

خسرو معتضد، پژوهشگری است که به گفته خود، تاکنون نزدیک به 150 عنوان کتاب در حوزه‌ تاریخ نوشته و مجموعه سه‌جلدی «یکصد سال فراز و فرود نیروهای انتظامی» یکی از این آثار است. این کتاب به بررسی پیدایش، دگرگونی و اقدامات نیروهای انتظامی ایران از آغاز تاسیس تا پیروزی انقلاب اسلامی بر اساس منابع گوناگون مانند کتاب، سند و نشریه می‌پردازد. معتضد توضیح می‌دهد: «سال 1383 چند تن از دوستان محمدباقر قالیباف، فرمانده وقت نیروی انتظامی به من مراجعه کردند و خواستار نگارش کتابی درباره چیستی نیروی انتظامی و ماهیتش شدند. خوشبختانه آقای قالیباف، سردار احمدی‌مقدم و سرتیپ قصری به من فرصت کافی دادند تا نگارش کتاب را به پایان برسانم. نگارش این کتاب از سال 1383 آغاز و سال 1385 به پایان رسید. نیروی انتظامی هم در چاپ کتاب‌ها بسیار خوب عمل ‌کرد و کتاب‌ بلافاصله پس از تحویل، از سوی سازمان تحقیقات و مطالعات نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران منتشر شد. وقتی جلد نخست کتاب «یکصد سال فراز و فرود نیروهای انتظامی» منتشر شد، مورد توجه مخاطبان قرار گرفت و در همان دوره جزو نخستین نویسندگانی بودم که درباره تاریخچه نیروهایی انتظامی کتاب می‌نوشت.» وی خبر می‌دهد که جلد چهارم این مجموعه هم تاریخچه نیروی انتظامی را از 22 بهمن سال 1358 تا شهریور سال 1359 و آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران دربرمی‌گیرد و برای انتشار به نیروی انتظامی سپرده شده است. بیشتر کتاب‌های معتضد بر کتابخانه پرتعدادش تکیه دارند که حاصل زندگی هفتادساله اوست و بخشی از این کتاب‌ها متعلق به کتابخانه پدر و خاله‌ وی هستند. او با اشاره به اینکه مجموعه دیگری را با عنوان «تاریخ دفاع‌ ایران» نوشته است، می‌گوید: «این مجموعه، تاریخ دفاع‌ را از دوره مادها تاکنون بر اساس اسنادی که کمتر منتشر شده‌اند مطرح می‌کند و اکنون 2200 صفحه آن را نوشته‌ام اما مشکل بودجه فعلا باعث توقف اجرای این طرح شده است.»

تازه‌ترین کتاب معتضد در این زمینه «گزارش پلیس از تهران: چهار روایت انتظامی» نام دارد که از سوی سازمان تحقیقات و مطالعات ناجا در ۴۴۸ صفحه به چاپ رسیده است. این کتاب، شامل گزارش‌های عوامل شهربانی مانند افسران و مأموران پلیس، کارآگاهان و خفیه‌نویسان درباره چندین واقعه مهم سیاسی، مانند واقعه 12 اردیبهشت 1340، اول بهمن 1340، قیام 15 خرداد 1342، اعتراضات دانشجویی سال‌های 1348 و 1349 است که در سال‌های اخیر از بایگانی‌های اسناد شهربانی حکومت پهلوی به ‌دست ‌آمده است. بانک اطلاعات موسسه خانه کتاب در معرفی این اثر یادآور شده که مطالعه این اسناد و مدارک، به‌‌ویژه گزارش‌های مأموران آشکار و مخفی پلیس، از فقدان اعتبار رژیم پهلوی، منزوی شدن ساختار رژیم، محروم بودن از حمایت مردمی و اتکا صرف و تمام به نیروی قهریه حکایت می‌کند.

امیدواری به این آغاز

اما در زمینه جنبه‌های عمومی‌تر معرفی نیروی انتظامی که در آغاز این مطلب هم به اهمیت آن اشاره شد، از تازه‌ترین اتفاق‌ها که قابل توجه هم بوده، انتشار کتاب «کوچه روحی:‌ زندگینامه داستانی شهید هوشنگ وحید دستگردی اولین فرمانده نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران» به قلم ابراهیم حسن‌بیگی است. در این اثر شرح زندگی شهید از ابعاد سیاسی، اجتماعی و نظامی به تصویر کشیده شده و در پایان کتاب، عکس‌ها و اسنادی درباره او گرد آمده‌اند. امیر سرتیپ هوشنگ وحید دستجردی(دستگردی)، رئیس وقت شهربانی کل کشور بود که شهریور سال 1360 در بمب‌گذاری گروهک تروریستی منافقین به شهادت رسید و کمبود اطلاعات از او باعث ناشناخته‌ماندنش شد.

نیروی انتظامی سال گذشته برای معرفی این شهید به جامعه از ابراهیم حسن بیگی، داستان‌نویس خواست تا درباره زندگی شهید بنویسد. وی درباره چرایی قبول نگارش کتاب می‌گوید: «پیش از این کتاب‌هایی درباره سردار شهید محمد بروجردی، امیر سپهبد شهید علی صیاد شیرازی و شهید حجت‌الاسلام دکتر محمدجواد باهنر به صورت داستانی نوشته بودم. من شهید دستجردی را خوب می‌شناختم، اما به وضوح می‌دیدم نسل‌های بعد از انقلاب هیچ اطلاعاتی درباره او ندارند. وقتی زندگینامه شهید دستجردی را خواندم دیدم که 30 سال قبل از پیروزی انقلاب اسلامی به مردم خدمت کرد و بعد از انقلاب به کار دعوت شد. این شخصیت دارای ویژگی‌های مثبت بسیاری بود که می‌تواند برای دیگران به عنوان الگو مطرح شود. من نگارش کتاب‌ را به دلیل همین ویژگی‌ها پذیرفتم. این شهید در بیش از 30 سال گذشته فراموش شده بود، در حالی که در همین بازه زمانی به شهدای بسیاری پرداخته شده است.»

وی ادامه می‌دهد: «نگارش کتاب درباره شهید دستجردی یک قدم مثبت اما دیرهنگام بود زیرا دیگر سازمان‌هایی مانند سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ارتش جمهوری اسلامی ایران و بسیج کتاب‌های زیادی درباره شهدای خود نوشته و منتشر کرده‌اند، اما نیروی انتظامی در این زمینه کم‌کار بوده است در حالی که در این ارگان نظامی، کم نبودند افرادی که در جبهه‌ها و مناطق مرزی به شهادت رسیدند. به صراحت می‌توان گفت آثار منتشرشده در حوزه شهدا برای نیروی انتظامی نسبت به دیگر ارگان‌ها ضعیف است و نگارش کتاب از شهید دستجردی قدمی بود تا شهدای این ارگان به فراموشی سپرده نشوند.»

حسن‌بیگی با تاکید بر اینکه نگارش درباره شهدای نیروی انتظامی فضای فعالیت بسیاری دارد، زیرا زندگی این شهدا بسیار متنوع و گوناگونند، می‌گوید: «اعضای نیروی انتظامی علاوه بر اینکه در دوران هشت سال دفاع مقدس حضور داشته‌اند و شهیدانی را در این دوران تقدیم انقلاب کرده‌اند، شهدایی هم دارند که در درگیری با اشرار و مجرمان به شهادت رسیده‌اند. ماجراهای فداکاری و ایثار و شجاعت نیرو‌های این ارگان به پایان نرسیده و هیچ وقت به پایان نمی‌رسد، چون ‌آنان مدام درگیر مبارزه با افراد شرور و متخلف اند و از این درگیری‌ها به‌ویژه در مناطق مرزی، خاطرات و گفته‌های تاثیرگذاری، دائم مطرح می‌شوند.» وی ادامه می‌دهد: «نگارش کتاب درباره اعضای نیروی انتظامی و فعالیت‌هایی که در کشور انجام می‌دهند، دارای ظرفیت‌های بسیاری است و به یک نویسنده زاویه دیدهای‌ گوناگونی می‌دهد. این گوناگونی در نوع فعالیت‌ها برای نویسنده شرایط بهتر نوشتن را فراهم می‌کند. توجه نیروی انتظامی به نگارش داستانی از شهدا و فعالیت‌هایش اتفاق خوبی است و امیدوارم این روند برای معرفی فرماندهان و سربازان فداکار نیروی انتظامی هم اتفاق بیفتد.»

حسن‌بیگی که درباره جانبازان نیروی انتظامی هم کتاب نوشته و از آن پس درگیر نوشتن رمان شده، معتقد است: «اینکه نیروی انتظامی قصد داشته درباره شهید دستجردی به صورت تک‌موردی فعالیت کند یا برنامه درازمدت داشته از آن خبری ندارم، اما اگر این کار سفارشی بوده، می‌تواند به صورت مقطعی اثرگذار باشد و در مجموع این نوع نگاه و شیوه پرداخت را کافی نمی‌دانم. نیروی انتظامی باید در این زمینه پروژه‌ای عمل کند و از چندین نویسنده بخواهد دست به قلم شوند و با افزایش تعداد کتاب‌ها برای معرفی شهدا و جانبازان خود و فعالیت‌هایش جریان‌سازی کند زیرا پرداختن به این نوع مباحث در جامعه اطمینان و امنیت را تزریق می‌کند و مردم می‌فهمند که مدافعان کشور چگونه با اشرار مبارزه و امنیت را در کشور تامین می‌کنند و این که جنگ برای این نیرو‌ها ادامه دارد و باید برای مردم نوشته شود که فداکاری فرزندان آنان، نتیجه شجاعت سربازانی است که برای رضای خداوند از امنیت سرزمینشان دفاع می‌کنند.»