روایت یک سنت؛ هفته کتاب در آیینه زمان/ 8
رویدادی که دانایی را به مثابه حقی همگانی ترویج کرد
هشتمین هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران در سال امام علی (ع) با این هدف آغاز شد که دانایی را نه امتیاز، بلکه حقی همگانی معرفی کند.
به گزارش ستاد خبری سی‌وسومین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، سال ۱۳۷۹، در تقویم رسمی کشور، به نام سال امام علی (ع) نام‌گذاری شده بود. نسیم عدالت و دانایی در فضای فرهنگی ایران می‌وزید و کشور در آخرین سال دولت هفتم، در آستانه تحولی تازه ایستاده بود. در چنین فضایی، هشتمین هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران از ۱۷ تا ۲۴ آبان‌ماه، با شعار معنادار «کتاب، دانایی، عدالت» آغاز شد. مراسم افتتاحیه در سالن اجلاس سران کشورهای اسلامی برگزار شد؛ جایی که عنوان و مکان هر دو پیام داشتند: عدالت و دانایی باید از مرزهای جغرافیایی فراتر روند. در این مراسم، عطاءالله مهاجرانی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و احمد مسجدجامعی، معاون فرهنگی او، در کنار نویسندگان، ناشران و پژوهشگران کشور از نمایشگاه «با کاروان معرفت» رونمایی کردند؛ نمادی از پیوند دانایی با سلوک معنوی.
کتاب و عدالت؛ بازتابی از اندیشه علوی
انتخاب شعار «کتاب، دانایی، عدالت» از دل اندیشه علوی برآمده بود؛ اندیشه‌ای که عدالت را نه تنها در رفتار اجتماعی، که در توزیع دانش و آگاهی نیز می‌دید. هفته کتاب در سال امام علی (ع) با این هدف آغاز شد که دانایی را نه امتیاز، بلکه حقی همگانی معرفی کند. در سخنان وزیر فرهنگ در آیین افتتاحیه، عدالت فرهنگی به‌عنوان مهم‌ترین مأموریت این هفته مطرح شد؛ یعنی رساندن کتاب به دورترین نقاط کشور، از روستاها تا زندان‌ها، از کتابخانه‌های مدارس تا دانشگاه‌ها.
از اجلاس سران تا خیابان‌های کتاب
در حالی که سالن اجلاس سران میزبان مدیران فرهنگی و چهره‌های نشر بود، شهرها و روستاهای ایران در تب و تاب برپایی نمایشگاه‌های کتاب قرار داشتند. در تهران، هم‌زمان با این هفته، چندین برنامه ملی برگزار شد: «نخستین جشنواره ادب پایداری» که به شعر و روایت‌های دوران جنگ پرداخت، «نخستین همایش دو روزه یاوران کتاب و خیرین کتابخانه‌ساز» که چهره‌های فرهنگی و نیکوکار را در کنار هم نشاند و «اولین دوره کارگاه‌های آموزشی چاپ و نشر» که برای ارتقای مهارت فعالان صنعت چاپ طراحی شده بود.
همچنین «نمایشگاه با کاروان معرفت» فضای هنری و نمادین هفته را شکل داد؛ نمایشگاهی که در آن آثار مرتبط با امام علی (ع) در قالب هنرهای تجسمی و کتاب به نمایش درآمد و از عدالت و معرفت به عنوان دو بال رشد فرهنگی یاد شد.
خانه دانایی؛ حضور نهادها و مؤسسات فرهنگی
در این دوره، نهادها و سازمان‌های فرهنگی بیش از هر زمان دیگری فعال شدند. نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با تجلیل از کتابداران نمونه و خادمان فرهنگ، جایگاه این قشر کم‌صدا ولی اثرگذار را گرامی داشت.
دفتر مجامع و تشکل‌های فرهنگی دومین همایش «راه‌های توسعه نشر بین‌الملل کتاب ایران» را برگزار کرد تا مسئله حضور جهانی کتاب ایرانی از شعار به برنامه بدل شود. اتحادیه کتابفروشان و ناشران تهران نیز با برگزاری مراسم گلریزان و تقدیر از پیشکسوتان صنف خود، یاد نسل‌های اولیه نشر را زنده نگه داشت.
در کنار اینها، طرح‌هایی چون «قبوض هدیه به کتابخانه‌های مدارس» و «طرح سراسری حواله‌های خرید کتاب» نیز از سوی معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اجرا شد تا کتاب به‌طور مستقیم به مدارس و کتابخانه‌ها برسد؛ نوعی عدالت فرهنگی در عمل.
کتاب در آیینه ایمان و اندیشه
کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی در این هفته، نمایشگاه کتاب امام علی (ع) را برگزار کرد که با استقبال گسترده پژوهشگران و طلاب همراه شد. در کنار آن، ستاد نماز جمعه تهران با گسترش جشنواره کتاب نماز، پیوند ایمان و اندیشه را پررنگ‌تر کرد. انجمن فرهنگی ناشران آموزشی نیز با برگزاری نمایشگاه تخصصی کتاب‌های درسی و کمک‌آموزشی، مخاطبان جدیدی را به این رویداد افزود. این رویکرد چندبعدی نشان داد که کتاب در ایران تنها ابزار آموزش نیست؛ بلکه زبان گفت‌وگوی دین، علم و فرهنگ است.
کتاب برای همه؛ از روستا تا زندان
شعار عدالت در این دوره تنها در سخن نماند. سازمان زندان‌ها با برپایی ۱۱۰ نمایشگاه کتاب در مراکز تأمینی و تربیتی سراسر کشور، کتاب را به میان دیوارهای خاموش زندان برد. در استان مرکزی نیز طرح‌های گسترده‌ای برای تجهیز کتابخانه‌های روستایی و گسترش مطالعه اجرا شد. کتاب «از حصار و دیوار نمی‌ترسد» و این برنامه‌ها مصداقی از همین نگاه بود.
دانشگاه و روشنفکری نو
نسل تازه‌ای از نویسندگان و پژوهشگران در دانشگاه‌ها در حال شکل‌گیری بود. نشست علمی «کتاب دینی و دانشجو» در تهران، تلاش کرد تا میان ایمان و تفکر علمی گفت‌وگویی تازه آغاز کند. در همین فضا، دومین همایش «کتاب سال ولایت» در قم نیز برگزار شد تا نگاه دینی به کتاب در کنار نگاه دانشگاهی معنا پیدا کند.
استان‌ها؛ صدای کتاب در سراسر ایران
خراسان رضوی، گیلان، قم و کرمان در این سال از فعال‌ترین استان‌ها بودند. طرح «گفت‌وگوی کتاب» در نیشابور فضایی برای تعامل میان ناشران و مردم پدید آورد. دومین نمایشگاه بزرگ کتاب استان خراسان، شور فرهنگی را به مشهد آورد. در گیلان، طرح «یاوران کتاب» اجرا شد که خیرین فرهنگی را به حمایت از کتابخانه‌های محلی فراخواند. قم با دومین دوره «کتاب سال ولایت» و سومین نمایشگاه استانی خود، مرکز گفت‌وگو میان دین و دانش شد.
روزهای کتاب؛ از عدالت تا انتظار
تقویم هشت‌روزه این هفته به‌خوبی بازتاب‌دهنده روح زمانه بود؛
۱۷ آبان: روز کتاب و پدیدآورندگان
۱۸ آبان: روز کتاب و دانش‌آموز
۱۹ آبان: روز کتاب، کتابخانه و خادمان نشر
۲۰ آبان: روز کتاب و روستا
۲۱ آبان: روز کتاب و ادبیات دفاع مقدس
۲۲ آبان: روز کتاب و ولایت
۲۳ آبان: روز کتاب و دانشجو
۲۴ آبان: روز کتاب ایران در جهان
هر روز نمادی از یک بخش جامعه بود که در مسیر دانایی و عدالت سهمی داشت. روز ویژه «کتاب و ادبیات دفاع مقدس» نیز یادآور شد که روایت جنگ در کتاب‌ها زنده است و فرهنگ پایداری هنوز بخشی از حافظه ملی ماست.
استعاره‌ای از گسترش دانایی
پوستر این دوره با رنگ‌های آبی و سبز، برگرفته از مفاهیم عدالت، معرفت و روشنی طراحی شده بود. خطوطی که از مرکز به پیرامون می‌رفتند، استعاره‌ای از گسترش دانایی در جامعه بودند. در مرکز طرح، نماد کتاب و ترازوی عدالت در هم تنیده بود؛ پیامی روشن از هماهنگی علم و عدل.
عدالت فرهنگی؛ میراثی از سال امام علی (ع)
هشتمین هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران فراتر از یک مراسم فرهنگی، آیینه‌ای از روح زمان خود بود. در سالی که نام امام علی (ع) بر تارک آن نشسته بود، عدالت نه فقط در سیاست و اقتصاد، که در فرهنگ معنا یافت. هفته‌ای که با کتاب آغاز شد و با عدالت پایان گرفت، به یادماندنی‌ترین جلوه از پیوند دین، دانایی و انسان‌گرایی در آن سال بود.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط می‌کند
