تصویری از پیاده‌راه کتاب؛
خیابانی که به صحنه روایت فرهنگی یک شهر بدل شد
در سی‌وسومین دوره هفته کتاب ایده «پیاده‌راه کتاب» خیابان انقلاب اسلامی تهران را به صحنه‌ای زنده برای روایت فرهنگی بدل کرد.
به گزارش ستاد خبری سی‌وسومین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، پیاده‌راه کتاب در هفته کتاب، از چهارراه ولیعصر(عج) تا میدان انقلاب، تجربه‌ای کم‌نظیر در بازآفرینی فضای شهری آفرید؛ تجربه‌ای که در آن خیابان نه صرفاً محل رفت‌وآمد، که به صحنه‌ای زنده برای روایت تاریخ نشر، گفت‌وگوهای فرهنگی و مواجهه بی‌واسطه مردم با اندیشه تبدیل شد.
حضوری در پرترددترین مسیر فرهنگی پایتخت
خانه کتاب و ادبیات ایران برای نخستین‌بار بخشی از پرترددترین مسیر فرهنگی تهران را به یک حضور گفت‌وگویی برای کتاب بدل کرد؛ جایی که کتاب‌ها از قفسه‌ها بیرون آمده‌اند و در امتداد پیاده‌رو، همانند تاریخ‌نگاران خاموش، حافظه مکتوب کشور را پیش چشم رهگذران می‌گسترانند. در این مسیر هر جلد کتاب نه تنها شیئی فرهنگی، که نشانه‌ای از دوره‌ای در تاریخ نشر ایران است. دوره‌هایی که پژوهش، کتابخوانی و تولید معرفت، بخشی جدایی‌ناپذیر از زیست فرهنگی جامعه به شمار می‌رفت. همین پیوند زنده با گذشته در میان اهل قلم و علاقه‌مندان مطالعه حس نوستالژی و احساسی از بازگشت به روزهای پررونق کتاب را برمی‌انگیزد.
نخبگان در میان مردم؛ زمانی که خیابان به میدان اندیشه بدل شد
یکی از عناصر این چیدمان شهری، حضور بنرهایی است که برای نخستین‌بار دیدگاه‌های نخبگان فکری و فرهنگی ایران را در فضایی عمومی عرضه می‌کنند. رهگذران در طول مسیر با اندیشه‌های منوچهر صدوقی‌سها، آیت الله سید مصطفی محقق داماد، حمیدرضا شعیری، محمدعلی آذرشب، منصوره اتحادیه، سعید شاپوری و... روبه‌رو می‌شوند؛ جملاتی کوتاه اما روشن که همانند چراغ‌های کوچک، در هر نقطه ذهن مخاطب را مکث می‌دهند. ایستادن‌های کوتاه مردم زمزمه‌هایی که هنگام خواندن جملات شنیده می‌شود و گفت‌وگوهایی که در پی آن شکل می‌گیرد، نشان می‌دهد چگونه یک جمله می‌تواند خیابانی شلوغ را به میدان اندیشه بدل کند.
گفت‌وگوی زنده در پیاده‌راه؛ مواجهه بی‌واسطه با اهالی قلم
حضور روزانه نویسندگان،شاعران و پژوهشگران، وجه دیگری از پویایی این مسیر فرهنگی است. خانه کتاب و ادبیات ایران با دعوت از چهره‌های ادبی و علمی، پیاده‌راه را از یک نمایشگاه مناسبتی به بستری برای تبادل نظر و گفت‌وگوی زنده تبدیل کرده است؛ مواجهه‌ای بی‌واسطه که در فضای رسمی کمتر دیده می‌شود. عبور نور طبیعی بر کتاب‌ها، سایه‌های رهگذران، مکث‌ها و پرسش‌هایی که مردم از چهره‌های فرهنگی مطرح می‌کنند، در کنار هم تجربه‌ای می‌سازند که بیشتر به سکانسی از زندگی فرهنگی یک کلان‌شهر می‌ماند تا رویدادی کوتاه‌مدت.
تا پنجمین روز از هفته کتاب، نویسندگان و شخصیت‌هایی چون حجت‌الاسلام والمسلمین محمدعلی مهدوی‌راد (دبیر علمی جایزه کتاب سال)، پیوند فرهادی، محدثه گودرزنیا، سیدعلی کاشفی خوانساری، حمیدرضا داداشی، حجت‌الاسلام والمسلمین حمید رسایی از این پیاده‌راه بازدید کردند و بعضا دغدغه‌ها و پیشنهادهای خود را مطرح کردند.
پیاده‌راه؛ ایده‌ای یکه و جذاب
مهدوی‌راد در جریان بازدید خود به خبرنگار ستاد خبری هفته کتاب گفت: این تجربه برای من بسیار ارزشمند بود و به نظرم اگر برای سال‌های آینده برنامه‌ریزی دقیق‌تری انجام شود، می‌توان بخشی از مسیر را به شکل معنادار با آثار برجسته ناشران و کتاب‌های مهم ایرانی چید تا بازدیدکنندگان فرصت بیشتری برای مشاهده و انتخاب داشته باشند.
مهدوی‌راد به نقش کتابفروشیها در مسیر پیاده‌راه نیز اشاره کرد و دو مدل پیشنهادی برای چیدمان کتاب‌ها مطرح کرد: ترتیب الفبایی یا دسته‌بندی داخلی کتابفروشیها و چیدمان موضوعی مانند تاریخ، فلسفه، رمان و شعر. به باور وی مدل دوم تجربه بازدیدکنندگان را غنی‌تر و جذاب‌تر می‌کند و با همکاری ناشران و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، می‌توان این مسیر فرهنگی را به تجربه‌ای مستمر و موفق تبدیل کرد.
نسترن فتحی، نویسنده و مترجم ادبیات کودک و نوجوان، بازدید از پیاده‌راه کتاب را فرصتی مغتنم برای گپ‌وگفت درباره کتاب و تجربه حضور در یک فضای فرهنگی شهری دانست. او گفت: پیاده‌راه کتاب، که به‌حق می‌توان آن را پاتوق کتاب نامید، فرصتی بی‌نظیر برای ترویج فرهنگ کتابخوانی در قلب شهر است و انتخاب این مسیر در هفته کتاب، هوشمندانه و تاثیرگذار است.
فتحی پیشنهاد کرد تا در آینده از همکاری طراحان گرافیک و فعالان حوزه طراحی شهری بهره گرفته شود و محتوای بصری و اینستالیشن‌های مرتبط با شخصیت‌های کتاب‌ها و آثار شاخص ایرانی، در مسیر پیاده‌راه قرار گیرد. این اقدام می‌تواند تجربه بازدیدکنندگان، به‌ویژه کودکان، را تعاملی و جذاب کند و آنها را با کتاب و مطالعه بیشتر آشنا سازد.
وی افزود: ادبیات کودک و نوجوان جایگاه ویژه‌ای در این مسیر دارد. شخصیت‌های کتاب‌ها، به ویژه رمان‌های ایرانی کودک و نوجوان، می‌توانند به شکلی ملموس و جذاب معرفی شوند. به عنوان مثال، آخرین کتاب من با عنوان نبرد با جادوی تاریکی تلاش داشت قهرمانی خلق کند که کودکان با او همراه شوند. تصور می‌کنم بسیار جذاب خواهد بود اگر فیگور این قهرمان و دیگر شخصیت‌های داستان، در پیاده‌راه‌ها دیده شوند و با حضور واقعی مردم تعامل داشته باشند.
نقش منابع کودک و نوجوان پررنگ‌تر شود
پیوند فرهادی با اشاره به ضرورت برجسته‌سازی ادبیات کودک گفت: در مسیری با این حجم از مخاطب، انتظار می‌رود آثار حوزه کودک حضور پررنگ‌تری داشته باشند. وقتی خانواده‌ها در این محور رفت‌وآمد می‌کنند، ضروری است که سهم کودکان در چیدمان و معرفی کتاب‌ها چشمگیر باشد.
او پیشنهاد کرد در سال‌های آینده بخشی مشخص برای کتاب کودک با امکان نشست‌های گفت‌وگو طراحی شود؛ بخشی که ضمن نمایش آثار، امکان نشست‌های گفت‌وگو و برنامه‌های تعاملی برای مخاطبان خردسال را فراهم کند.
محدثه گودرزنیا نویسنده کودک و نوجوان نیز با تأکید بر تأثیر مواجهه مستقیم مخاطبان با پدیدآورندگان کتاب گفت: یکی از کارآمدترین راه‌های ترویج کتابخوانی این است که کودک با نویسنده ملاقات کند، سؤال بپرسد و کتاب را از دست او دریافت کند. اگر مدارس و مراکز آموزشی برای بازدید هماهنگ شوند، این پیاده‌راه می‌تواند به یک کلاس زنده کتابخوانی تبدیل شود.
سیدعلی کاشفی خوانساری پژوهشگر ادبیات کودک، اجرای پیاده‌راه کتاب را اقدامی ارزشمند در احیای سنت جشن کتاب توصیف کرد و با اشاره به حلقه مفقوده مشارکت صنوف فرهنگی افزود: اگر بخواهیم چنین برنامه‌ای به یک تجربه ماندگار شهری تبدیل شود، باید اصناف و کسب‌وکارهای فرهنگی محدوده نیز با آن همراه شوند؛ از کتابفروشیها و کافه‌ها تا گالری‌ها و مراکز هنری.
او پیشنهاد کرد که در دوره‌های بعد، ایده‌هایی مانند نشست‌های تخصصی، اجرای زنده هنری و برنامه‌های تعامل‌محور در متن پیاده‌راه تعریف شود تا این رویداد از سطح یک برنامه مناسبتی فراتر رود.
پیاده‌راه کتاب در همین چند روز نشان داد کتاب چگونه می‌تواند ماهیت یک فضا را دگرگون کند؛ خیابان را از محل عبور به مکانی برای تأمل، یادآوری، گفتگو و حتی آشتی نسل‌ها. این تجربه شهری، هم تصویر روشن و ملموسی از تاریخ نشر ایران ارائه می‌دهد، هم سخنان و جهان‌بینی نخبگان فرهنگ را به مردم نزدیک می‌کند و هم نشان می‌دهد تعامل فرهنگی، زمانی که از سالن‌های رسمی به دل خیابان می‌آید، چقدر می‌تواند زنده، اثرگذار و ماندگار باشد.
ابتکار خانه کتاب و ادبیات ایران در شکل‌دهی چنین مسیری، الگویی تازه برای سیاست‌گذاری فرهنگی در فضاهای عمومی به‌دست داده است؛ الگویی که ثابت می‌کند کتاب هنوز می‌تواند نبض خیابان را تغییر دهد، جریان گفت‌وگو را فعال کند و به زندگی شهری معنایی دوباره ببخشد.
سی و سومین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «بخوانیم برای ایران» از شنبه بیست و چهارم آبان (۱۴۰۴) آغاز شد و تا سی‌ام آبان (۱۴۰۴) به کار خود ادامه خواهد داد.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط می‌کند
