از تقدیر تا تیراژ؛ اقتصاد نشر و جایزه ادبی جلال آلاحمد/۹
روایتی پرفروش از سرقت کتابخانه سلطنتی قاجار
رمان «بیکتابی» نوشته محمدرضا شرفیخبوشان که به عنوان یکی از دو برگزیده مشترک بخش رمان دهمین دوره جایزه جلال آلاحمد (۱۳۹۶) انتخاب شد، در مسیر نشر خود به چاپ هفتم رسیده است.
به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، پرونده «از تقدیر تا تیراژ» این بار به سراغ رمانی تاریخی رفته و کتاب «بیکتابی» اثر محمدرضا شرفیخبوشان را بررسی میکند؛ اثری که در بخش رمان و داستان بلند دهمین دوره جایزه ادبی جلال آلاحمد (۱۳۹۶) به صورت مشترک به عنوان اثر برگزیده معرفی شد.
نویسندهای در تقاطع شعر، داستان و تدریس
محمدرضا شرفیخبوشان نویسنده، شاعر و مدرس ادبیات فارسی است که حضوری پررنگ و همزمان در عرصههای گوناگون ادبی داشته است. او که دانشآموخته ادبیات فارسی است پیش از انتشار رمان «بیکتابی» با مجموعه داستان «بالای سر آبها» (برنده کتاب سال دفاع مقدس) و رمان «موهای تو خانه ماهیهاست» (برگزیده پنجمین جشنواره داستان انقلاب) به عنوان داستاننویسی خلاق شناخته شده بود.
شرفیخبوشان که خود در دوره دهم برگزیده جایزه جلال شد، در دوره دوازدهم (۱۳۹۸) مسئولیت دبیر علمی این جایزه را نیز بر عهده گرفت. از دیگر آثار داستانی او میتوان به رمان «عاشقی به سبک ونگوگ» (نامزد سیزدهمین دوره جایزه ادبی جلال آلاحمد) و «روایت دلخواه پسری شبیه سمیر» اشاره کرد.
رمانی که هم تاریخ را میگوید و هم از بیتاریخی میگوید
«بیکتابی» رمانی تاریخی است که روایت خود را در اواخر دوره قاجار و همزمان با جنبش مشروطه پیش میبرد. هسته مرکزی داستان بر پایه یک واقعیت تاریخی کمتر گفته شده بنا شده است: انتصاب کتابداری به نام میرزا محمدعلی خان لسانالدوله به ریاست کتابخانه سلطنتی توسط مظفرالدینشاه و خیانت گسترده او که به سرقت و فروش هزاران جلد از نسخ خطی نفیس این گنجینه ملی انجامید. شخصیت محوری رمان یعنی میرزا یعقوب، دلال و عتیقهفروشی است که با حرصی بیمارگونه و وسواسآمیز، تمام هستی خود را صرف یافتن و معامله کتابهای خطی و چاپ سنگی میکند. نویسنده از خلال ماجراجوییهای پرخطر این شخصیت برای دستیابی به نسخههای نایاب، خواننده را به عمق دنیای پیچیده کتابسازی، صحافی، مرمت و خرید و فروش کتاب در آن دوران میبرد.
اما «بیکتابی» در لایههای زیرین خود فراتر از یک روایت تاریخی صرف است. این رمان تصویری هولناک و تکاندهنده از فروپاشی اخلاقی و فرهنگی جامعهای ترسیم میکند که در آستانه تحولی بزرگ (مشروطه) قرار دارد اما اسیر حرص، فریب و بیاعتنایی به میراث خود شده است. نثر مستحکم و در عین حال روان شرفیخبوشان، فضایی رازآلود و پرتنش خلق کرده که خواننده را از همان صفحات اول درگیر میکند. هیئت داوران دهمین دوره جایزه جلال در بیانیه خود، این رمان را به دلیل «استفاده از نثری شیوا در خدمت خلق شخصیتها و فضای داستان، نگاه نقادانه به جامعه امروز در گستره تاریخ، آفرینش فضایی رازآلود و پررمزوراز و در عین حال داستانگویی قدرتمند و تصویرسازی بکر» شایسته دریافت جایزه دانستند.
روایت داستان اگرچه در بستر مشخصی از تاریخ ایران میگذرد اما به دلیل پرداختن به مفاهیمی جهانی چون حرص، خیانت به میراث فرهنگی و رابطه ابزاری با دانایی، اثری فراتر از زمان و مکان خود ساخته است.
از تقدیر تا تیراژ
رمان «بیکتابی» نخستین بار در سال ۱۳۹۶ توسط نشر شهرستان ادب در ۲۶۴ صفحه منتشر شد. این اثر یک سال پس از انتشار در دهمین دوره جایزه ادبی جلال آلاحمد (۱۳۹۶) به صورت مشترک عنوان برگزیده بخش رمان و داستان بلند را کسب کرد. بر اساس اطلاعات موجود در بانک اطلاعاتی خانه کتاب و ادبیات ایران، آخرین نوبت چاپ این کتاب، چاپ هفتم در سال ۱۴۰۰ است. موفقیت «بیکتابی» در کسب چندین جایزه معتبر ادبی بهطور همزمان و تداوم تجدیدچاپ این رمان در یک بازه چهارساله میتواند حاکی از اقبال مخاطبان به این اثر باشد؛ آثاری با مضامین تاریخی و ساختار روایی میتوانند در کنار دریافت تأیید نهادهای ادبی، در بازار کتاب و نزد مخاطب عام نیز حضوری پایدار و پرتیراژ داشته باشند.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط میکند
بینهایت علاقه به حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را دارم/ شخصیت افسانهای حسن صباح و ضرورت درک بیشتر از فرهنگ ایرانی
